Reportage Asbest verwijderen

Opruimprocedure asbest is vaak overdreven: ‘Die uitgebreide bescherming is eigenlijk een beetje onzin’

Op deze foto wordt gedemonstreerd hoe asbest wordt verwijderd, want in werkelijkheid mag er niemand in de ruimte zijn zodra de procedure is gestart. Beeld Raymond Rutting / de Volkskrant

De beschermingmaatregelen tegen asbest zijn woningcorporaties al jaren een doorn in het oog. De huidige aanpak kost ze klauwen met geld, terwijl die vaak overdreven zou zijn. Ze krijgen nu bijval van wetenschappers, die concluderen dat de ‘maanpakkenaanpak’ bij het verwijderen van asbest in veel gevallen overbodig is.

Wilt u dit artikel liever beluisteren? Hieronder staat de door Blendle voorgelezen versie.

Als Toon van Ogtrop en Everildo Middelijn deze maandagochtend de woning in Amsterdam-Zuidoost betreden, weten ze precies wat hen te doen staat. Een dikke klapper met vele tientallen pagina’s foto’s, beschrijvingen en andere documenten bevat elk detail. De mannen gaan meteen aan de slag. Met tape plakt Middelijn de deuren naar de keuken en de badkamer luchtdicht. In het halletje plaatst Van Ogtrop een opvouwbare luchtsluis, en maakt de entree verder luchtdicht met vellen plastic en tape, veel tape.

Een douche, compleet met waterbehandelingssysteem, komt daar nog vóór, op de drempel. Middelijn maakt inmiddels met een plumeau het hele appartement schoner dan het ooit is geweest. Een luchtpomp die de verzegelde ruimte op onderdruk moet houden wordt geïnstalleerd. Alles wijst erop dat dit een precaire onderneming is.

Terwijl Middelijn een witte overall aantrekt en zijn masker en persluchtapparaat demonstreert, wijst Van Ogtrop het doelwit van deze clean-room-operatie aan: zes vensterbanken. De plankjes ogen onschuldig, maar ze bevatten asbest. ‘10 tot 15 procent’, leest Van Ogtrop voor uit de klapper. ‘Dat verwijderen is een half uurtje werk’, zegt hij. ‘Maar met al dit gedoe ben ik met twee man driekwart dag bezig.’ Daarna komt een bureau nog controleren of er asbest is achtergebleven. Maar hij weet de uitslag al: ‘Bij dit soort vensterbanken nooit.’

Beeld Raymond Rutting / de Volkskrant

Overdreven maatregelen

Woningcorporaties lopen al jaren te hoop tegen de volgens hen overdreven beschermingsmaatregelen. Ze krijgen nu steun van TNO, de Universiteit Utrecht en de Radboud Universiteit in Nijmegen en het onderzoeksbureau Crisislab. Volgens de wetenschappers is het risico vaak zo klein dat niet meer dan enkele tientjes per jaar zouden moeten worden uitgegeven aan beschermingsmaatregelen.

Ronald Leushuis, bestuurder van de Nijmeegse corporatie Talis, is een van de trekkers van de lobby. ‘Een vensterbank op deze manier laten verwijderen, kost 1.750 euro’, zegt hij, ‘maar er zijn al eerder veel onderzoeken gedaan die allemaal aantonen dat er nagenoeg geen risico bestaat.’ En trouwens ook niet bij het verwijderen van borstweringen en koordjes of kitten, klussen die in de wereld van woningcorporaties duizenden keren per jaar gedaan moeten worden. ‘Als je voorzichtig demonteert, is er geen risico.’ Het verwijderen van een vensterbankje zou dan maar 250 euro hoeven kosten.

In totaal is Talis aan het verwijderen van asbest 8,7 miljoen euro kwijt, terwijl het met ‘normale’ veiligheidsvoorschriften 1,3 miljoen euro zou zijn. Alle corporaties samen zijn volgens Leushuis zeker een miljard euro meer kwijt dan nodig. De corporaties lieten onderzoeken welke uitgaven aan veiligheid nog redelijk genoemd kunnen worden, gezien het risico. Oftewel: is de maanpakkenaanpak bij het verwijderen van asbest altijd proportioneel?

Beeld Raymond Rutting / de Volkskrant

Schril contrast

In het rapport Inzichten in proportioneel asbestbeleid, dat vandaag uitkomt, staan 23 scenario’s en de ‘waarde’ van het risico in die situaties. Bij hun rekensommen zijn de onderzoekers uitgegaan van de waarde van een verloren gezond levensjaar (Daly: disability adjusted life year) van 60 duizend euro. Dat is minder dan de Raad voor Volksgezondheid en Samenleving hanteert: die gaat uit van 80 duizend euro per verloren levensjaar.

In de meeste scenario’s over het werken met asbest is het risico zo klein dat je niet meer dan enkele tientjes per jaar zou moeten uitgeven aan beschermingsmaatregelen. Voor werknemers die dagelijks asbestdaken verwijderen: maximaal 20 euro per jaar. En wie één keer een dak verwijdert, schrijven de onderzoekers, loopt nagenoeg geen gezondheidsrisico. Voor een brandweerman die kans loopt af en toe met asbest in aanraking te komen, zou je maximaal 14 euro per jaar kunnen besteden. Voor sommige mensen die onderhoudswerk verrichten, zou dat bedrag maximaal 48 euro per jaar zijn. De maanpakkenbenadering is in veel gevallen dus overbodig.

Grotere risico’s

Overigens moeten de risico’s van asbest niet worden onderschat. Van de 23 scenario’s (er zijn er vele honderden denkbaar) zijn er twee waarbij het gevaar wel degelijk heel groot is. Dat geldt voor installateurs die bijvoorbeeld gaatjes boren in die ‘niet-hechtgebonden’ (lossige) plafondplaten met asbest. Daar zou maximaal 170 euro per jaar proportioneel zijn. Geld waarvoor bijvoorbeeld een stofafzuiger op de boormachine kan worden aangeschaft. En voor slopers die niet-hechtgebonden asbesthoudende platen verwijderen zijn uitgaven tot 24 duizend euro per jaar niet overdreven. Maanpakken en luchtsluizen dus.

De boodschap van het rapport is wel heel anders dan de soms forse reacties in de praktijk. Bijvoorbeeld in Roermond in 2014. Vlak bij het centrum vloog een winterstalling met plezierjachten in brand. Een strook met een lengte van 1.500 meter werd tot besmet gebied verklaard. De burgemeester besloot om de binnenstad af te sluiten en helemaal schoon te laten maken. Winkels dicht, treinen stopten niet meer in Roermond. Die operatie duurde drie volle dagen. De kosten bedroegen meer dan 3 miljoen euro. Terwijl de bevolking volgens de onderzoekers geen enkel risico liep.

Staatssecretaris Tamara van Ark van Sociale Zaken is wel bereid om het asbestregime te versoepelen. Voor simpel werk zoals het verwijderen van een golfplaten dak, zou een apart certificaat kunnen worden afgegeven waaraan minder eisen worden gesteld, zodat ook minder gespecialiseerde bedrijven dat werk kunnen doen, schreef ze aan de Tweede Kamer. De aanpak zou meer ‘risicogestuurd’ moeten worden, wat zou betekenen dat het verwijderen van vensterbanken en borstweringen stukken eenvoudiger zou worden. Vanmiddag debatteert de Tweede Kamer over haar aanpak.

In de woning in Amsterdam-Zuidoost is het bedrijf langs geweest dat het werk moet controleren. ‘Alles was goed’, zegt Van Ogtrop. ‘Ze hebben niets meer gevonden. Zoals altijd bij dit soort klussen. Er komt gewoon niets vrij. Deze uitgebreide bescherming bij zo’n klusje? Het is een beetje onzin.’

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden