Opruimactie voor plasticsoep in zee

Vandaag presenteert de Delfste student Boyan Slat het haalbaarheidsonderzoek van zijn oplossing voor de zogeheten plasticsoep, de miljoenen tonnen afvalplastic die in het water drijven en samenkomen op vijf stromingsluwe plekken in de oceaan. De grootste plasticsoep, te midden van de Stille Oceaan, zou zo groot zijn als Turkije.

AMSTERDAM - Slat bedacht een opvangstation met grote drijvende armen dat het plastic scheidt van levende organismen en opvangt, waarna het later kan worden gerecycled. Het station ligt op een vaste plek in zee, de draaiende stroming stuwt het plastic naar binnen.

De totale hoeveelheid plastic in zee is niet bekend, maar volgens een onderzoek van UNEP, de milieuorganisatie van de Verenigde Naties, komt daar wereldwijd ieder jaar 5 miljoen ton plastic bij. Dat is bijna tweederde van wat Nederlandse huishoudens jaarlijks samen aan afval produceren.

Toen Slat zijn concept in 2012 voor het eerst presenteerde, luidde zijn ambitie de plasticsoep in vijf jaar op te ruimen. Vandaag moet blijken of dat ook mogelijk is. Het lijkt een bijzonder grote opgave, maar Slat staat niet alleen. Steeds meer organisaties maken zich hard op kleine en grote schaal het afvalplastic op te ruimen.

Zo vaart deze zomer regelmatig een stoet Amsterdamse boten door de grachten, de passagiers bewapend met visnetten om plastic uit het water te vissen. Het gezelschap wordt aangevoerd door de 'Plastic Whale', een luxe sloep vervaardigd uit gerecycled grachtenplastic. Ook lanceerde het Belgische bedrijf Ecover onlangs een fles voor afwasmiddel, voor 10 procent gemaakt van hergebruikt plastic uit zee.

Voor de eerste 20 duizend flessen was 1 ton bruikbaar zeeplastic nodig. Hiervoor hebben vissers 10 ton afval opgevist in opdracht van de Europese milieuorganisatie Waste Free Oceans (WFO). De vissers gingen voor WFO op pad met fuiken die plastic opvangen aan het wateroppervlak.

Autobanden, verdwaalde visnetten en zelfs koelkasten en magnetrons: vissers vinden van alles. Daarom werd in 2002 al het Europese Fishing for Litter- project gestart, waarbij vissers op vrijwillige basis de rommel die zij als bijvangst in hun netten vinden meenemen naar de haven, in plaats van teruggooien in zee. Naast het gevangen plastic gebruikt het Belgische Ecover ook plastic van dergelijke Fishing for Litter- projecten.

Volgens Bert Veerman, verantwoordelijk voor Fishing for Litter in Nederland en België, verwijderen vissers jaarlijks bijna 400 ton afval uit de Noordzee, 95 procent daarvan wordt hergebruikt. Veerman: 'We zijn in 2002 begonnen met zo'n negen boten, nu doen bijna honderd vissers mee.'

undefined

Vergaan

Het plastic dat in de Noordzee terechtkomt, zinkt, spoelt aan op het strand of drijft de oceanen op. Sommige stukken vergaan tot minuscule fragmenten. Dit zogeheten microplastic is niet zichtbaar met het menselijke oog, is amper uit het water te halen en wordt opgegeten door vogels en vissen.

Het duurt waarschijnlijk honderden jaren voordat het microplastic volledig is vergaan, zegt Heather Leslie, senior- onderzoeker bij IVM, het milieu-instituut van de Vrije Universiteit.

In verhouding met de jaarlijkse miljoenen kilo's extra afval in zee is de vuilopbrengst van WFO voor de Belgische Ecoverfles een druppel op de gloeiende plaat. 'We zitten in de pilotfase', zegt Tom Domen, innovatiemanager van het bedrijf. 'Nu we weten dat het kan, kunnen we de komende jaren hopelijk tien keer zoveel afval ophalen.'

Om dat te bereiken moet het afvalbeleid van veel Europese havens op de schop. Afgezien van Nederland, België, Zweden en Denemarken die ook meedoen aan het Fishing for Litter-project, moeten vissers in veel havens betalen voor het afval dat zij meenemen van zee. Ook als het niet van hen is.

Er zijn wel plannen van de Europese Unie vissers te betalen af en toe gericht plastic te laten opvissen. In 2011 was er een experiment in de Middellandse Zee met Franse vissers die per ton plastic bijna 400 euro verdienden. Volgens Foort Lokerse, directeur van de Zeeuwse visveiling, is dat voor de vissers in de Noordzee niet lucratief. 'Daarvoor vangen onze vissers niet genoeg afval. Bijna alle Nederlanders vissen met sleepnetten of gaan dusdanig diep dat het drijvende plastic niet meekomt. Elk schip neemt zo'n 50 kilo afval per week mee aan land.'

Volgens Lokerse zijn vissers gebaat bij het opruimen van de zee, maar hij denkt niet dat in de Noordzee genoeg plastic drijft voor de productieplannen van Ecover. 'De Noordzee wordt gelukkig steeds schoner.'

Het zeeplastic is vanwege de intensieve verwerking vier keer zo duur als normaal plastic. Projectmanager Bernard Merkx van WFO ziet het vissen naar afval dan ook niet als doel, maar als een waardevolle opruimactie. 'Het is dweilen met de kraan open. Plastic inzamelen op land is altijd beter dan het later opvissen.'

undefined

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden