'Opruier' Erdogan probeert rechters in gareel te krijgen

Het is nog niet eens zo heel lang geleden dat de Turkse premier Recep Tayyip Erdogan het slachtoffer werd van de rechterlijke macht in Turkije....

Arjen van der Ziel

De vrome premier is inmiddels de machtigste man van Turkije en staat zondag voor een van de belangrijkste tests uit zijn loopbaan. De Turken spreken zich morgen in een referendum uit over door Erdogans regering voorgestelde grondwetswijzigingen. De wijzigingen zijn controversieel, omdat ze de macht van het leger terugdringen, en de greep van Turkijes oude seculiere elite op de rechterlijke macht beperken.

Seculiere rechters gooiden niet alleen Erdogan in de gevangenis. Ze blokkeerden de afgelopen jaren ook besluiten van zijn regering, omdat die in strijd zouden zijn met het niet-religieuze karakter van de staat, en ze verboden twee jaar geleden bijna zijn partij, de AKP. De premier ergert zich aan die ‘politieke inmenging’ van de magistraten. ‘Als jullie een partij willen oprichten of je bij een partij willen aansluiten, moeten jullie eerst je toga uitdoen.’

Volgens Erdogan zijn de ingrepen in de rechterlijke macht hard nodig om Turkije democratischer te maken. Maar de belangrijkste oppositiepartij, de CHP, gelooft daar niets van. CHP-aanhangers vrezen dat Erdogan op termijn de sharia, het islamitische recht, wil invoeren. Ze zien in de grondwetswijzigingen een manoeuvre van de premier om het rechtssysteem onder controle te krijgen. ‘De regeringsvoorstellen maken in essentie een einde aan de scheiding der machten’, zegt oppositieleider Kemal Kiliçdaroglu.

Erdogan krijgt zondag waarschijnlijk zijn zin. Volgens peilingen zal een meerderheid van de kiezers morgen ‘ja’ zeggen tegen de grondwetswijzigingen. Maar zullen de wijzigingen Turkije democratischer maken?

Het is in Turkije vrijwel onmogelijk een deskundige te vinden die hierop neutraal antwoord kan geven. Het land is verdeeld tot op het bot.

Op papier lijkt Erdogan gelijk te hebben. Als de wijzigingen fatsoenlijk worden uitgevoerd, zal het rechtssysteem inderdaad geleidelijk uit de greep van de seculieren worden gehaald. De rechterlijke macht zal meer een afspiegeling van de samenleving worden. En dat is een goede zaak.

Maar de zorgen van de seculiere critici zijn ook te begrijpen. Want Erdogan is niet bepaald een modeldemocraat. De Turkse premier heeft weinig respect voor de oppositie en kan slecht tegen kritiek. Zijn bondgenoten in de Turkse politie maken misbruik van een grote strafzaak tegen een vermoed ondergronds ultranationalistisch netwerk (de zogenoemde Ergenekon-affaire) om critici van de regering op te pakken en te intimideren. Honderden Koerdische politici zitten vast op vage beschuldigingen. En tientallen journalisten zitten in de cel of worden vervolgd. De premier riep mediabazen eerder dit jaar op journalisten te ontslaan ‘die spanningen veroorzaken in het land’.

Of de grondwetswijzigingen Turkije democratischer zullen maken, hangt dan ook vooral af van de wijze waarop Erdogan ze uitvoert. De man die zelf ooit het slachtoffer werd van ideologisch gedreven rechtspraak, zal de komende tijd moeten bewijzen dat hij de verleiding kan weerstaan om zich te mengen in de besluitvorming van rechters.

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2023 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden