ProfielMenno Snel

Oppositiepartijen verliezen vertrouwen in politiek zij-instromer Menno Snel

Voor de zoveelste keer moet Menno Snel woensdag in debat met de Tweede Kamer over de slepende toeslagenaffaire. De positie van de staatssecretaris van Financiën is kritiek, nu ook de laatste oppositiepartijen die hem nog steunden hun vertrouwen in Snel lijken te hebben verloren.

De Tweede Kamer debatteerde met staatssecretaris Menno Snel (Financiën) over kinderopvangtoeslag die onterecht is teruggevorderd.Beeld Novum RegioFoto

‘Hij zou er een van Denk kunnen zijn.’ Denk-Kamerlid Farid Azarkan heeft de hoogste lof voor staatssecretaris Menno Snel van Financiën. Hij prijst zijn dossierkennis en financiële expertise, noemde hem in een debat al eens ‘een toffe peer’ en heeft in de gesprekken die hij met hem had ook voldoende empathie ervaren: ‘Het is een goed mens.’

Toch vindt Azarkan – een van de Kamerleden die zich vastbeten in het dossier van het toeslagendrama – dat Snel weg moet. ‘Ik dacht dat hij deel van de oplossing zou zijn, maar ik geloof nu dat hij deel van het probleem is. Hij beschikt niet over de sensitiviteit die hier nodig is. Anders had hij die zwartgelakte dossiers voorkomen.’

Ook de meeste andere oppositiepartijen hielden lang vertrouwen in de D66’er, maar vinden het nu tijd voor hem om te gaan. Ze kiezen daarvoor opmerkelijk gelijkluidende bewoordingen: Snel is geen deel van de oplossing, maar van het probleem.

Toeslagendebat

Zelfs GroenLinks en SGP, die als enige oppositiepartijen bij het vorige toeslagendebat niet voor een motie van wantrouwen stemden, lijken klaar om Snel te laten vallen. De druppel was het versturen van dossiers vol zwartgelakte pagina’s aan de gedupeerde ouders. Honderden van hen kregen dinsdag te horen hoeveel compensatie zij krijgen voor de geleden schade. Het hoogste voorlopige bedrag is 66 duizend euro. Kamerlid Pieter Omtzigt (CDA) vermoedt dat de gevallen die tot dusver aan het licht kwamen, nog maar het topje van de ijsberg zijn.

De coalitie staat vooralsnog achter Snel, al is het deels dankzij de vasthoudendheid van CDA-Kamerlid Pieter Omtzigt dat de staatssecretaris in het nauw zit. Ook met die krappe Kamermeerderheid kan de staatssecretaris door, maar op termijn is de situatie onhoudbaar, denkt PvdA-Kamerlid Henk Nijboer. ‘Ik had het hem gegund dat hij de eer aan zichzelf had gehouden.’

Menno Snel komt uit de financiële sector, zijn laatste post was voorzitter van de raad van bestuur van de Waterschapsbank. Hij behoort daarmee tot een zeldzaam slag: dat van de zij-instromers in de politiek. Mensen die niet dat hele voortraject van fractiemedewerkerschap, lokale of provinciale politiek, talentenklasjes en Tweede Kamer hebben doorlopen maar die cold turkey als bewindspersoon aan de slag gingen. Aan hen is vaak goed te zien hoe ingewikkeld het leven van een minister of staatssecretaris kan zijn, vooral in de omgang met de Tweede Kamer en de media.

Ferdinand Grapperhaus ervoer dat toen hij in mei 2018 zei dat Nederlandse ‘jihadkinderen’ zo snel mogelijk weg moesten uit Syrië en daarop schielijk terugkwam. Minister Sigrid Kaag was in 2017 aarzelend in de eerste begrotingsbehandeling van haar ministerie. Staatssecretaris Ankie Broekers-Knol kwam er de afgelopen weken op pijnlijke wijze achter dat een debat met Kamerleden nog heel wat anders is dan het voorzitterschap van de Eerste Kamer.

De positie als nieuwkomer heeft twee kanten. Dat ongrijpbare element van de gunfactor is doorgaans op de hand van de zij-instromer, die immers niet geacht mag worden de mores tot achter de komma te kennen. Rutte verwoordde het over Grapperhaus als volgt: ‘Dan is er een keer iemand niet helemaal kapot gemediatraind, is het weer niet goed.’ Het krediet van Snel is deels gebaseerd op zijn zij-instromerschap.

Ongeschreven Haagse regels willen bovendien dat bewindspersonen doorgaans niet worden benoemd op een terrein waar hun expertise ligt – denk aan Zijlstra of Blok op Buitenlandse Zaken, Schouten op Landbouw, Bijleveld op Defensie. Bij zij-instromers ligt dat anders. Die worden meestal aangetrokken vanwege hun deskundigheid.

Menno Snel is daarvan een schoolvoorbeeld. Hij bracht zoveel financiële deskundigheid in dat hij in debatten soms minister Hoekstra uit de brand kon helpen, maar was zo apolitiek dat hij vlak voor zijn benoeming tot staatssecretaris nog even lid van D66 moest worden. 

Zijn inhoudelijke kennis is de belangrijkste reden waarom de oppositie haar vertrouwen in Snel niet eerder opzegde. Maar zijn positie als nieuwkomer heeft ook een keerzijde. Zijn kennis is niet genoeg, zegt SP’er Renske Leijten. ‘Ik denk dat hij niet op zijn plek is. Misschien informeert zijn ministerie hem niet goed, maar hij dwingt het ook niet af.’ 

Het politieke gevoel ontbreekt, zegt ook PvdA’er Nijboer. ‘Snel is een beleidsmaker. Hij begrijpt het allemaal goed, maar zit er intern niet bovenop. Dat hij nauwelijks met gedupeerde ouders heeft gesproken is echt ongekend. Kijk naar Schouten, die als minister van Landbouw wél bij de boeren langsgaat.’

Dat politieke gevoel komt tot uiting in details. Zo deed het Snel geen goed dat hij morrende slachtoffers op de publieke tribune naar de Belastingtelefoon verwees. Met een beter ontwikkelde politieke antenne zou hij wellicht scherper naar de dossiers hebben gekeken voor ze zwartgelakt de deur uit gingen.

Argusogen

Blijft de vraag of Snel zijn lot nog in eigen hand heeft. De Belastingdienst – de ambtelijke organisatie waarop hij moet kunnen terugvallen – heeft het al jaren zwaar te verduren. Er wordt gewerkt met ict die sterk is verouderd. Door een verkeerd uitgevoerde personeelinkrimping zijn veel ervaren belastingambtenaren opgestapt. Vertrouwelijke documenten belandden herhaaldelijk op straat. De Tweede Kamer volgt de verrichtingen van opeenvolgende bewindspersonen sindsdien met argusogen. Zo’n lange periode van zwaar weer kan interne scheuren veroorzaken bij een overheidsdienst.

Frans Weekers, staatssecretaris fiscale zaken in Rutte II, moest aftreden omdat hij de problemen bij de belastingdienst niet wist op te lossen. Zijn opvolger, Eric Wiebes, keerde het departement in 2017 ‘diep gefrustreerd’ de rug toe. Een volgende staatssecretaris moest volgens hem over twee kwaliteiten beschikken: ‘Een onverwoestbaar humeur en geen enkele interesse in de eigen loopbaan. Dan lukt het.’ Vandaag zal blijken of die twee eigenschappen en een nieuwe schuldbekentenis volstaan om hem op zijn post te houden.

Waar draait deze kinderopvangtoeslagaffaire om? Hoe heeft de politiek gereageerd? En hoe nu verder? We zetten het hoofdpijndossier van Menno Snel uiteen in drie bedrijven. 

Dat de Belastingtelefoon weinig soelaas biedt, leek voor staatssecretaris Menno Snel een verrassing. Gedupeerden weten beter. ‘Het probleem is dat de beste mensen na drie jaar weg moeten.’

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden