Oppositie ziet niets in compact regeerakkoord

De oppositie van een eventueel Paars-pluskabinet kraakt het plan voor een compact regeerakkoord met ‘vrije kwesties’. De kans op ontsporing is groot en deals buiten de coalitie zullen knagen aan het onderlinge vertrouwen.

Dat blijkt uit een rondgang door de Tweede Kamer. Kwesties buiten het regeerakkoord houden is volgens SP-leider Emile Roemer vooral ‘het bewijs dat ze er niet uitkomen’. ‘Het is grote flauwekul om te denken dat je verschillen kan overbruggen door ze niet te benoemen.’

De informateurs Uri Rosenthal (VVD) en Jacques Wallage (PvdA) zeiden dinsdag dat ze met VVD, PvdA, D66 en GroenLinks streven naar een ‘compact’ regeerakkoord. Door niet alles ‘dicht te timmeren’ maakt Paars-plus ruimte voor ‘vrije kwesties’: wat in het regeerakkoord ontbreekt, kan met wisselende meerderheden in de Kamer worden geregeld.

‘Een nieuwe bestuursstijl’, lichtte informateur Wallage toe, ‘zodat er in de Kamer weer echte debatten komen, met volop ruimte voor partijen die niet deelnemen in het kabinet.’

Maar Geert Wilders (PVV), de aanvoerder van de grootste oppositiepartij als Paars-plus er komt, verwacht er weinig heil van. ‘Dun, dik, met of zonder strik, veel of weinig ruimte – we zullen hoe dan ook gehakt maken van de nachtmerrie Paars-plus.’

Gestold wantrouwen


Arie Slob, de fractievoorzitter van de ChristenUnie onder Balkenende IV, vindt een compact regeerakkoord een ‘nobel streven’, maar ‘de kans van ontsporing’ is groot. ‘Ik had het niet plezierig gevonden als CDA en PvdA voortdurend buiten ons om met andere partijen waren gaan dealen. Dat gaat vroeg of laat toch knagen aan het onderlinge vertrouwen.’

Als een heikel onderwerp als de hypotheekrenteaftrek een vrije kwestie wordt, dan gaan de hervormingen ‘simpelweg niet door’, zegt Slob. ‘Het is immers duidelijk dat een Kamermeerderheid van VVD, CDA en PVV tegen is. Als je zo’n thema vrij verklaart, dan is het dus alleen maar spel.’

Oud-premier Ruud Lubbers (CDA) noemde dikke akkoorden ‘gestold wantrouwen’. Dat vindt Slob te negatief. ‘Je moet een aantal onderwerpen pacificeren. Het klinkt stoer om het te laten, maar anders gaat het toch ontsporen. Of kost het veel energie om dat tegen te houden.’

Informateur Wallage erkende dat het streven naar een dun regeerakkoord niet louter uit democratisch oogpunt is gekozen. Ook de grote inhoudelijke verschillen tussen de partijen maken gedetailleerde afspraken ingewikkeld. ‘Partijen willen zichtbaar blijven. Ze hebben veel behoefte aan een eigen identiteit.’ In het geval van ‘vrije kwesties’ kan de VVD haar rechtse profiel in Paars-plus aanscherpen, bijvoorbeeld door samen oppositiepartijen PVV en CDA strengere integratieregels in te voeren.

Maar volgens Slob van de ChristenUnie is het een misvatting dat een kabinet niet kan vallen over zaken die in het regeerakkoord ontbreken. ‘De verlenging van de militaire missie in Uruzgan stond er ook niet in.’

Losse einden

Het was zelfs Mariëtte Hamer, toenmalig fractievoorzitter van de PvdA, die vorig jaar in NRC Handelsblad een verband legde tussen de vele ruzies in Balkenende IV en de ‘losse einden’ in het regeerakkoord.

‘Het coalitieakkoord was niet af’, zei ze. ‘Ik zou het nóóit meer zo doen. Je kunt beter bij het opmaken van het regeerakkoord helderheid scheppen en het verlies bij sommige onderwerpen aan het begin nemen, dan dat je het allemaal met je meesleept.’

Toch staat de PvdA op het punt een nog veel beknopter akkoord te sluiten met Paars-plus dan in 2007 met het CDA en ChristenUnie. Op zich kan SP-leider Emile Roemer dat begrijpen. ‘Balkenende IV werd gekenmerkt door groot wantrouwen tussen CDA en PvdA, zeker ook tussen Jan Peter Balkenende en Wouter Bos persoonlijk. Ze lagen elkaar niet en poogden daarom zo veel mogelijk van die losse eindjes vast te knopen.’

Bij Paars-plus kunnen de hoofdrolspelers het beter met elkaar vinden, constateert Roemer. ‘Maar ze liggen inhoudelijk mijlenver uit elkaar en houden daarom een eventueel akkoord noodgedwongen kort.’

Kwaliteit van afspraken

CDA-fractievoorzitter Maxime Verhagen vindt het lood om oud ijzer. ‘Uiteindelijk gaat het niet om de voornemens over hoe dik of dun een akkoord wordt, maar over de kwaliteit van de afspraken.’ Verhagen is vooral benieuwd of het Rutte lukt ‘om als grootste partij in de onderhandelingen voor deze linkse coalitie zijn verkiezingsbeloftes waar te maken. Bijvoorbeeld om flink te hervormen zonder lastenverzwaringen.’

Zoals verwacht kondigden de informateurs een radiostilte aan. Ondanks de oproep van de informateurs om te ‘onttwitteren’, liet D66-voorman Alexander Pechtold zijn 47 duizend volgers dinsdag weten gewoon door te twitteren. ‘Een beetje genuanceerd verslag van de informatie past toch niet in 140 tekens.’

Naast een dun regeerakkoord hielden de informateurs een pleidooi voor een kleiner aantal ministers. Informateur Rosenthal verwacht dat zij niet pas aan het eind van de rit worden gezocht, zoals gebruikelijk. ‘We zetten de volgtijdelijkheid op sterk water. We wachten niet tot het eind met de vraag: komt er een kernkabinet en wie moet wat gaan doen?’

Emile Roemer op het moment dat hij tot lijsttrekker van de SP wordt gekozen. (ANP)
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden