Oppositie ziet hand Stalin in nieuwe Poolse grondwet

De Polen moeten zondag kiezen tussen God en de ex-communisten. Of tussen leven en dood. Of tussen Polen en de chaos....

Van onze correspondent

Michel Maas

BOEDAPEST

'Dit is niet de grondwet van de Polen', zegt Marian Krzaklewski, leider van het vakverbond Solidariteit en van de belangrijkste rechtse oppositiebeweging AWS (Solidariteits Verkiezingsactie), 'dit is alleen maar de grondwet van de huidige regering en van de ex-communisten.'

Hand in hand met ex-premier Jan Olszewski, de leider van de ultra-conservatieve Beweging voor de Reconstructie van Polen (ROP), met ruggensteun van de invloedrijke radiozender Radio Maria en van de top van de rooms-katholieke kerk heeft Krzaklewski daarom de afgelopen weken te vuur en te zwaard de nieuwe ontwerp-grondwet bestreden.

De nieuwe grondwet moet de - stalinistische - grondwet van 1952 vervangen, die ook sinds de omwenteling van 1989 formeel nog steeds van kracht is. Over de nieuwe wet is drie jaar getouwtrekt tussen de regering en het parlement. Voortdurend moesten er wijzigingen worden ingepast.

Hard werd er gevochten over de preambule van de grondwet. Uiteindelijk werd daarin de 'invocatio Dei', de aanroeping van God, opgenomen en de uitdrukking 'wij, het Poolse volk' - twee zaken waartegen de linkse partijen zich aanvankelijk hevig hadden verzet.

Compromis werd op compromis gestapeld en bijna elke zin in de grondwet lijkt geschreven met het doel het iedereen naar de zin te maken. Maar dat is onmogelijk met een oppositie die zo onwrikbaar 'pro-life', pro-traditie en anti-communistisch is als het door de kerk gesteunde rechtse blok van Krzaklewski en Olszewski.

Hun kritiek spitste zich de laatste weken toe op enkele zinsneden. Onder andere artikel 90, waarin staat dat de Poolse regering bevoegdheden kan overdragen aan niet nader genoemde buitenlandse organisaties. Dat komt in de retoriek van de oppositie neer op een 'uitverkoop' van de Poolse soevereiniteit: in het beste geval aan de Europese Unie, maar het artikel geeft (in de anti-communistische ogen van Krzaklewski) de regering en het parlement net zo goed de formele bevoegdheid Polen weer aan de Russen uit te leveren.

Mensenrechten en burgerrechten zoals de vrijheid van meningsuiting en de vrijheid van vereniging staan wel in de grondwet maar zullen 'in andere wetten nader worden geregeld', aldus de tekst. Zo was het, volgens de oppositie, ook onder Stalin. Bovendien ontbeert de ontwerp-grondwet een rechtstreeks verbod van abortus, en wordt er nergens een rechtstreeks verband gelegd tussen de grondwet en de katholieke traditie van het Poolse volk.

Het referendum zal duidelijk maken hoe groot de invloed van de kerk in Polen nog is. Maar vooral zal het de eerste grote test zijn voor de populariteit van de nieuwe conservatieve oppositiebeweging van Marian Krzaklewski.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden