Oppositie staat lijnrecht tegenover minister Ollongren bij debat over het afschaffen van het referendum

Een stampvoetende oppositie debatteerde donderdag met minister Ollongren (D66) over de afschaffing van de referendumwet.

Minister Kajsa Ollongren tijdens het debat. Haar partij D66 was mede-initiatiefnemer van de referendumwet Beeld Freek van den Bergh

'Een dikke vinger naar de bevolking.' 'Vandaag is een dag van verlies en rouw.' 'Hoe voelt het om de democratie ten grave te dragen?' Een briesende oppositie staat donderdagmiddag tegenover minister Ollongren en Kamerlid Jetten. Hoe kunnen de D66'ers het over hun hart verkrijgen om het raadgevend referendum af te schaffen?

Briesen, stampvoeten, verbaal de D66'ers door elkaar rammelen; het zijn de enige wapens waarover de oppositiepartijen donderdag nog beschikken. De uitkomst van het debat staat bij voorbaat vast. D66, in het verleden mede-initiatiefnemer van de referendumwet, koos in de formatie de kant van VVD, CDA en ChristenUnie. De D66-minister kreeg de opdracht het schrappen van het referendum door Tweede en Eerste Kamer te loodsen.

Minister Kajsa Ollongren van Binnenlandse Zaken heeft zich met overgave op die taak gestort. Nog geen vier maanden na haar aantreden verdedigt zij haar intrekkingsvoorstel in de Kamer. Het gevolg: amper drie jaar na inwerkingtreding van de Wet raadgevend referendum (Wrr) verdwijnt het instrument binnenkort weer uit de democratische gereedschapskist. De volksraadpleging over de inlichtingenwet op 21 maart wordt het tweede en laatste raadgevende referendum. Het eerste, het Oekraïnereferendum in 2016, bezorgde D66 een enorme kater. 'Het heeft niet gebracht wat ervan werd verwacht', stelde het regeerakkoord.

Wellicht wordt de haast van Ollongren mede ingegeven door de zure appel die de klus voor D66 is. De woordvoerders van VVD, CDA en ChristenUnie worden donderdag niet één keer geïnterrumpeerd. Oppositiepartijen PVV, GroenLinks, SP, PvdA, Partij voor de Dieren, 50Plus, Denk en Forum voor Democratie zijn eensgezind: alle ballen op D66.

Was die partij niet ooit opgericht voor democratische vernieuwing, vraagt de oppositie. En was het niet Pechtold die ooit zei dat 'het referendum mensen meer zelfbestuur zou geven'? Kuzu (Denk): 'D66 dat het referendum afschaft is als de PVV die pleit voor meer moskeeën.' Bosma (PVV): 'Nu wordt Van Mierlo pas echt begraven en met hem de directe democratie'. Het Kamerlid heeft voor de gelegenheid zijn zwarte pak aangetrokken. 'Ollongren is het grootste gevaar voor de democratische rechtsstaat', sneert Thierry Baudet (FvD).

De minister hoort het gelaten aan. Ze betoogt dat het haar taak is als minister van Binnenlandse Zaken is om 'de vinger aan de pols te houden' bij democratische vernieuwingen. Het Oekraïnereferendum bewees volgens haar het inherente ongemak van een niet-bindend referendum. 'Het heeft geleid tot onbegrip en ja, tot vervreemding van kiezers.' Het kabinet ziet meer heil in nieuwe vormen van lokale inspraak.

Kamerlid Rob Jetten heeft in het debat de ondankbare rol van de voetsoldaat die een draai van zijn leider moet verdedigen. De oppositie slaat hem met het ene na het andere citaat van Pechtold en Van Mierlo om de oren. Hij geeft geen krimp. Deze raadgevende, adviserende vorm 'kan de kloof tussen burger en politiek juist vergroten', zegt hij.

Noodrem

D66 wil nog wel een bindende 'noodrem' waarmee burgers een politiek besluit kunnen terugdraaien. Maar daarvoor is in deze Tweede Kamer 'bij lange na' geen steun, stelt Jetten, dus ook niet van D66. Bij SP'er Van Raak druipt het ongeloof van het gezicht. 'Dit is verschrikkelijk hooghartig!'

GroenLinks en PvdA vragen zich af waarom de minister niet wacht op de staatscommissie die momenteel het parlementair stelsel onderzoekt en eind van het jaar met suggesties voor democratische vernieuwing komt. Ollongren wil enkel 'zo snel mogelijk' haar deel van het regeerakkoord uitvoeren. 'Er is geen reden om te wachten.'

Dan krijgt de oppositie na urenlang debat toch vat op de minister. Ook SGP'er Bisschop, uitgesproken tegenstander van referenda, schaart zich bij de kritiek op de juridische houdbaarheid van de intrekkingswet. Ollongren heeft de wet zo opgesteld dat deze niet referendabel is. Bisschop is niet overtuigd: 'Als ik dit als burger lees, denk ik: ze naaien me in het pak.'

De minister verdedigt haar juridische vondsten. Ze vindt het 'logisch' dat je over een wet die het referendum afschaft geen referendum kan houden. Maar de oppositie houdt voet bij stuk en vraagt om extra juridisch advies. Uiteindelijk zwicht de coalitie en stemt in met schorsing. Het debat wordt volgende week vervolgd.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.