Oppositie ruikt eensgezind bloed

DEN HAAG - De verkiezingsdebatten op tv hebben de coalitie van VVD, CDA en PVV geen goedgedaan. De trend is neerwaarts. Premier Rutte vreest 'Belgische toestanden'.

Lezeressen van Libelle vragen premier Rutte donderdag het hemd van het lijf tijdens het eerste Libelle Nieuwscafé in Dudok, Den Haag. Het tijdschrift houdt maandelijks een talkshow, waarbij personen uit politiek, media en cultuur in gesprek gaan met lezeressen. Rutte weigerde diezelfde donderdag naar de Kamer te komen voor een onderwijsdebat. Beeld anp

De campagne van de coalitiepartijen voor de statenverkiezingen zit in de problemen. Eén week van verkiezingsdebatten heeft VVD, CDA en PVV volgens de laatste peilingen een eerder voorspelde meerderheid in de senaat gekost. De lijsttrekkers voor de Eerste Kamer, Elco Brinkman (CDA) en Loek Hermans (VVD), boeren achteruit.

Belgische toestanden
Premier Rutte poogde vrijdag op zijn persconferentie nogmaals zijn kiezers op te porren. Hij vreest 'Belgische toestanden', met een kabinet dat straks steeds tegen een muur op loopt in de Eerste Kamer. Hij vermoedt dat het onder de kiezers 'volkomen onvoldoende bekend' is hoeveel er op het spel staat. 'Denk nou niet: dat komt wel goed.'

Vorige week nog had de gedoog­coalitie in de peilingen een meerderheid van 38 of meer zetels. Na de eerste tv-debatten lopen de peilingen uiteen, maar de trend voor de coalitie is neerwaarts.
Volgens bureau Synovate is de meerderheid zelfs verdampt: daar zakte de VVD in één week tijd van 17 naar 14, het CDA leverde er één in en staat nu op 9. Alleen de PVV plust een zetel en komt op 11. Maar 34 van de 75 zetels is niet genoeg.

Winst voor links
Die ontwikkelingen sporen met hoe de tv-optredens van de verschillende lijsttrekkers door het publiek zijn ervaren; Brinkman en Hermans zwak, PVV-lijsttrekker Machiel de Graaf vrij sterk. Nog alarmerender voor de coalitie moet zijn dat de linkse partijen grosso modo winst boeken ten opzichte van vorige week.

Sap (GroenLinks), Pechtold (D66) en Roemer (SP), ze werden allen positief beoordeeld. Door een overwegend links kijkerspubliek, maar toch... Cohen (PvdA), tot dusver zwak acterend, wint zichtbaar aan zelfvertrouwen en werd woensdagavond door een deskundigenpanel van Pauw & Witteman zelfs tot winnaar van het debat uitgeroepen.
Zo groeit het vertrouwen op links.

Rel
Niet toevallig liep donderdag een debat over passend onderwijs met minister Marja van Bijsterveldt uit op een rel. Op hoge toon eiste de voltallige oppositie dat Rutte naar de Kamer zou komen om zich te verantwoorden voor 300 miljoen aan bezuinigingen op onderwijs aan kinderen met problemen. Rutte weigerde. Het was de oppositie niet ontgaan dat hij eerder die dag wél tijd had voor een ontmoeting met Libelle-lezers. 's Avonds zat hij te werken in het Torentje, maar hij zal niet op zijn gemak hebben gezeten. Voor het eerst sinds het aantreden van zijn kabinet ruikt de oppositie eensgezind bloed.

Dat kunnen VVD en CDA nooit bedoeld hebben met hun keuze om met Hermans en Brinkman de oude garde naar voren te schuiven in de campagne.

Hoop
In de redenering vooraf bij VVD en CDA speelde hoop een grote rol. Die redenering was dat Rutte als premier beter boven de partijen kon blijven staan. Fractieleider Stef Blok is geen stemmenkanon, dus ook hij kon beter op de achtergrond blijven. CDA-leider Maxime Verhagen heeft helemaal veel baat bij een laag profiel, hij moet vooral voorkomen dat de te verwachten verkiezingsnederlaag aan hem blijft kleven. Dus zouden Verhagen, Blok en Rutte wegblijven bij de tv-debatten.

De hoop was dat ze daar ook niet nodig zouden zijn. Hermans en Brinkman konden het alleen wel rooien, de almaar stijgende waardering voor het kabinet zou voldoende blijken om een meerderheid binnen te slepen.

Urgentie
Die hoop is nog niet weg. In coalitiekringen wordt gewezen op een mogelijk positief effect van de dalende peilingen: het besef van urgentie bij vooral de achterban van VVD en PVV zou erdoor kunnen toenemen. Want die urgentie, de zogenoemde 'kiezersintentie', is juist bij die partijen laag, véél lager dan bij links. VVD'ers blijven relatief sneller thuis, veel PVV-aanhangers zijn er zich gemiddeld minder van bewust dat er verkiezingen aankomen.

'Laat Cohen vooral hard blijven roepen dat de kiezers via de Staten dit kabinet naar huis kunnen sturen', zegt een partijstrateeg aan coalitiezijde. 'Dan horen onze kiezers het misschien ook.'

Meer urgentie kweken bij de eigen achterban en dan alsnog Mark Rutte inzetten, dat is nu de strategie van de coalitie. Dit weekend gaat de premier skiën, daarna zal hij veelvuldig op tv verschijnen om zijn achterban wakker te schudden.

Marja van Bijsterveldt. Beeld anp
 Denk nou niet: dat komt wel goed  
Premier Mark Rutte
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden