Opperbevelhebber Van Uhm: Integer en doelgericht, erg doelgericht

In één van de verhuisdozen die viersterrengeneraal Peter van Uhm deze week uitpakt in zijn nieuwe werkkamer op Defensie, zit een verfomfaaid A4’tje in een plastic mapje.

Schattig en naïef, zou je kunnen denken, maar de nieuwe Commandant der Strijdkrachten volgt die regels echt, verzekeren collega’s en familie. Zijn broer Mark, eveneens generaal: ‘Hij heeft dat ooit met zichzelf afgesproken. Peter wilde zichzelf blijven, hoe hoog hij ook zou stijgen. Om dat kracht bij te zetten, heeft hij die regels opgeschreven.’ Bij elke promotie verhuist het mapje naar een la in een groter bureau.

De nieuwe baas van de krijgsmacht, en dus van 42 duizend militairen en burgers, is, kortom, een man die duidelijke doelstellingen nastreeft. De eisen die hij daarbij aan zichzelf stelt, stelt hij ook aan zijn omgeving, blijkt uit een rondgang langs soldaten en officieren. Die lopen graag het vuur uit hun sloffen voor deze bakkerszoon uit Grave.

‘Je doet voor hem een stapje extra’, zegt de 44-jarige Hans van den Boogaard, nu opsporingsambtenaar bij de Nederlandse Spoorwegen, maar begin jaren tachtig dienstplichtig soldaat in Libanon. ‘Ik herinner me een rustige, bedeesde vent die uitgebreid de tijd nam als hij onze post bezocht.’

Een pelotonscommandant uit die tijd: ‘Hij is innemend. Een mensenmens die iedereen het voordeel van de twijfel geeft.’ Dat laatste aspect beklemtoont ook generaal-majoor Lex Oostendorp, tot voor kort Van Uhms plaatsvervanger als landmachtchef. ‘Hij is heel goed in vertrouwen schenken. Ik was relatief onervaren, maar kreeg toch alle verantwoordelijkheid tijdens zijn vakanties.’

Wat opvalt, zegt Oostendorp, is dat Van Uhm nooit een confrontatie uit de weg gaat. ‘Hij vertelt meteen wat hij wel of niet acceptabel vindt’. Dat zegt ook zijn voormalige baas, generaal Hans Couzy: ‘Veel officieren laten dingen lopen, maar Van Uhm spreekt een collega altijd aan.’ Over een beleidskwestie of over ongepoetste schoenen. Dat doet hij heel rustig, zegt Couzy: ‘Hij is bescheiden en straalt toch gezag uit.’

‘Van Uhm geeft leiding op een persoonlijke manier’, analyseert kolonel Gerrit van Cooten die een half jaar met hem werkte in Sarajevo. ‘Je doet het voor hém! Hij maakt op een vaderlijke manier afspraken met je, schenkt je alle vertrouwen, en als je dat beschaamt, dan voel je spijt.’

Het is geen toeval, stelt Van Cooten, dat de hoogste militair van het land niet op zijn strepen staat. Die heeft volgens hem geen stoer gedrag of ruwe taal nodig om zijn positie te markeren. ‘Neem Sinterklaasavond in Sarajevo. We waren nog maar pas gearriveerd, toen Van Uhm een pak regelde en een paard leende bij de plaatselijke manage. Dat bleek een renpaard dat hem er meteen afgooide, in vol ornaat, voor de voeten van de NAVO-staf.’

Die uitzending leverde Van Uhm veel vrienden op, en een indrukwekkend netwerk. ‘Ik beschouw hem als een persoonlijke vriend’, meldt bijvoorbeeld de Britse legerbaas Sir Richard Dannatt. Die mailt verder: ‘Ik heb het hoogste respect voor de kwaliteit van de Nederlandse krijgsmacht. Er is gekozen voor een zeer kundig en integer bevelhebber.’ Ook de Duitse en Canadese bevelhebbers kent Van Uhm goed.

Met trots vertelt de 52-jarige Van Uhm over zijn jeugd in de bakkerszaak van zijn vader. Na school moest hij met zijn oudere zus en drie jaar jongere broer eerst vragen wat er moest worden gedaan in de zaak. Broer Marc: ‘Een bestelling naar een klant brengen, meehelpen in de winkel of de broodblikken voor morgen invetten.’ Zomervakanties bestonden uit twee weken machine-onderhoud door vader, met af en toe een dagtripje. Sindsdien, verzekert Van Uhm zijn collega’s, weet hij wat aanpakken is.

Op de hbs was Van Uhm een goede leerling die af en toe driftig kon zijn, stelt zijn broer. Een karaktertrek die later onzichtbaar is. Tijdens zijn schooltijd wordt Van Uhm gegrepen door de Tweede Wereldoorlog. ‘Hij kocht er een hele encyclopedie over op een boekenbeurs.’ De keuze voor de Koninklijke Militaire Academie wekte weinig verbazing. Wel vond zijn vader het teleurstellend dat geen van zijn kinderen de zaak wilde overnemen. De bakkerij werd gesaneerd.

De keuze voor de infanterie lag eveneens voor de hand. Daar staat de voetsoldaat centraal, en daar werk je samen met veel mensen en ben je veel buiten en fysiek bezig. ‘Allemaal dingen waar Peter van houdt’, zegt broer Marc.

Als cadet was Van Uhm al rustig en wars van spelletjes, herinnert jaargenoot Peer Everts zich. Als voorbeeld noemt hij de jaarlijkse verdeling van cadetten over de bataljons. ‘Dan wordt veel bekokstoofd en worden veel vriendjes gebeld. Van Uhm stelde voor dat iedereen eerlijk zijn plannen op tafel legde en zou beloven niets via via te regelen.’

Binnen de landmacht steeg Van Uhm razendsnel door de rangen. Vooral, stellen collega’s, omdat hij uitblonk als troepencommandant. Altijd haalde hij de opgedragen doelen, en altijd droegen de troepen hem op handen. Couzy: ‘Die sociale vaardigheid is zeldzaam onder officieren die graag parate eenheden leiden.’

Veelzeggend was dat Van Uhm werd gekozen om de nieuwe luchtmobiele brigade daadwerkelijk paraat te krijgen. Dat moest hij gaan bewijzen tijdens een omvangrijke NAVO-test in Polen. Van Uhm praat nog steeds met trots over dat diploma.

Dat was de laatste functie waarbij Van Uhm zelf uit een helikopter kon stappen en een paar dagen ‘uit zijn rugzak’ mocht leven. Daarna volgen staffuncties waarbij af en toe zijn parate achtergrond komt bovendrijven. Zoals toen soldaten klaagden over de slechte gevechtslaarzen waarmee zij naar Uruzgan moesten. Den Haag kon dat niet op tijd verbeteren en Van Uhm kocht uit eigen budget een partij bergschoenen.

Ook de kreet ‘every soldier a rifleman’ (‘iedere soldaat een schutter’) komt uit zijn koker. Van Uhm vindt dat ook koks of monteurs moet kunnen meevechten met hun eenheid. Was geen nieuw idee binnen de landmacht, maar Van Uhm maakte er werk van.

Volgens medegeneraals is Van Uhm tijdens vergaderingen zakelijk en standvastig. Op het wekelijkse politieke beraad in Den Haag, stellen zij, werd altijd goed naar hem geluisterd. ‘Hij krijgt vaker gelijk dan ongelijk’, zegt Rob Bertholee die afgelopen jaren plaatsvervangend Commandant der Strijdkrachten was. ‘Dat zegt ook iets over zijn inschattingsvermogen.’

Als bestuurder verzekert Van Uhm zich van brede steun, voordat hij knopen doorhakt. Hij betrekt ondercommandanten, stafleden en vakbonden openhartig bij zijn problemen en creëert zo draagvlak. Zelfs de pijnlijke herverdeling afgelopen jaren van reserve-onderdelen, munitie en oefenbudget wegens de missie in Uruzgan verliep vrij soepel.

Eerlijk, integer, vaderlijk, openhartig; geen generaal kreeg eerder zoveel softe trefwoorden opgeplakt. Wat de vraag oproept: is de nieuwe Nederlandse bevelhebber wel martiaal genoeg? ‘Hij is geen watje’, verzekert generaal-majoor Oostendorp: ‘Doe wat achter zijn rug om, en hij neemt zonder aarzeling beslissingen die consequenties hebben voor carrières.’

Oud-luitenant Veldhuizen: ‘Ik en vier collega’s zijn in Libanon urenlang gegijzeld bij een roadblock. Toen Van Uhm kwam aanrijden, eisten christelijke militiestrijders meteen zijn pistool. Dat weigerde hij. Ze schoten links en rechts voor zijn voeten en langs zijn hoofd in de lucht, maar hij piekerde er niet over. Nou, dan ben je volgens mij geen softie.’

De belangrijkste taken van de Commandant der Strijdkrachten zijn het aansturen van operaties en het adviseren van minister en staatssecretaris. En het is precies op dit punt dat sommige collega’s wat onzeker reageren op de vraag hoe hij dit zal doen. Couzy: ‘Van Uhm streeft graag duidelijke doelstellingen na. Nu moet hij voor het eerst werken met voortdurend wisselende politieke wensen. En met spelletjes die soms worden bedacht door de ambtelijke top.’ Een officier die altijd open en eerlijk wil zijn, vreest Couzy, kan dan wel eens problemen krijgen.

Een ander punt van zorg is dat Van Uhm is wel erg doelgericht en vasthoudend is, zegt een officier die de helikopters verzorgde voor de luchtmobiele brigade. ‘In Sarajevo kreeg hij als afscheidscadeau een klok waar 26 uur op stond’, herinnert Van Cooten zich. ‘Hij loopt volgens sommigen te hard.’

Tot slot zijn veel collega’s benieuwd hoe Van Uhm het in de media zal doen. Ze zullen moeten wachten, want Van Uhm geeft de eerste honderd dagen geen interviews. Intern staat de generaal bekend als een heldere spreker die contact zoekt met zijn publiek. Daarom staat hij nooit op een podium, maar altijd ervoor.

Oostendorp: ‘Hij is altijd puur intern gericht geweest, en nu wordt hij het gezicht van defensie. Dat kan hij vast, maar hij moet dat nog wel laten zien.’ Couzy: ‘Het is in elk geval iets dat je kunt trainen.’

Als Commandant der Strijdkrachten zal Van Uhm waarschijnlijk proberen zijn reputatie als soldatengeneraal in ere te houden. Als landmachtbaas stond hij al steevast op vliegbasis Eindhoven als een gesneuvelde soldaat terugkeerde en bezocht hij alle nabestaanden en zwaargewonden. Vooral de ontmoeting met een weduwe die in verwachting was, trof hem volgens collega’s zwaar.

‘It’s payback-time’, zegt Van Uhm als hij in actie moet komen voor een soldaat of oud-collega. Dus toen Libanonveteraan Tim Menick hem vorig jaar belde voor een afspraak, twijfelde hij niet. ‘Ik had dertig jaar niet meer gedacht aan mijn oude kapitein’, zegt Menick die teamleider is bij TNT-Express. ‘Opeens droomde ik over hem, dat hij ernstig ziek was.’

De ex-dienstplichtig soldaat belde de secretaresse van de generaal die hem een dag later zelf belde voor een afspraak. ‘Hij trok een uur voor me uit. Het was heel gezellig.’ Toen de dromen ter sprake kwamen, verzekerde Van Uhm dat hij kerngezond was. Dat hij nog steeds aan de fysieke eisen van een 20-jarige soldaat voldeed.

Mentik: ‘Hij was heel aimabel. Ik heb hem nog naar dat beroemde A4’tje gevraagd en dat trok hij meteen uit zijn la: bedoel je dit?’

Commandant der Strijdkrachten Peter van Uhm (ANP)
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden