Opnieuw spijt, maar ook nu geen excuses

Drie keer heeft de Nederlandse regering in het recente verleden al spijt betuigd over de slavernij. Sinds gisteren is er ook berouw, onomwonden, over de wandaden die onze voorouders de bewoners van Afrika hebben aangedaan, zei minister Lodewijk Asscher namens de regering. Maar het woord excuses, dat de slachtoffers het liefst zouden horen, kwam ook dit keer niet over zijn lippen.

AMSTERDAM - De Nederlandse regering is nooit erg toeschietelijk in het uitspreken van excuses, of het nu gaat over de Jodenvervolging, Srebrenica of de koloniale oorlog in Indonesië. Er is een uitzondering gemaakt en dat was voor de nabestaanden van het bloedbad in Rawagede. Aan dat excuus zat een prijskaartje. De negen weduwen in het dorpje op West-Java kregen behalve excuses ook genoegdoening in de vorm van een geldbedrag.


Spijt en berouw zijn de emoties van de schuldige partij, zeggen zowel advocate Liesbeth Zegveld als oud-minister Uri Rosenthal van Buitenlandse Zaken. De dader wil het slachtoffer ervan overtuigen dat hun leed wel degelijk serieus wordt genomen en gevoeld.


Het onderscheid tussen excuus en berouw lijkt futiel, maar is het in de praktijk niet. Wie excuus maakt, komt over de brug en lokt claims uit tot schadevergoeding. Slachtoffers en hun advocaten zullen alles op alles zetten om het excuus te verzilveren. Deze juridische implicatie is niet vanzelfsprekend, maar de angst voor claims maakt achtereenvolgende regeringen kopschuw om 'sorry' te zeggen. Het excuus moet zo lang mogelijk op de plank blijven liggen, ook al verandert er aan de feiten niks.


Zowel Zegveld als Rosenthal waren nauw betrokken bij Rawagede. Zegveld eiste namens de nabestaanden de schadevergoeding. Op gezag van Rosenthal sprak de toenmalige ambassadeur van Indonesië het afgedwongen excuus uit ten overstaan van de inmiddels hoogbejaarde weduwen. Het bloedbad van Rawagade stond op zichzelf. Het aantal slachtoffers was te overzien. Bovendien werd onmiddellijk benadrukt dat het excuus annex prijskaartje geen precedent mocht hebben.


Het fenomeen slavernij laat zich lang niet zo gemakkelijk in een dossier vangen. Het leed dat de slachtoffers is aangedaan, is onbeschrijflijk groot. Maar voor welke misdaden de regering precies excuus zou maken is onduidelijk. Waartoe het excuus leidt, is evenmin helder. Het kan onverwachte wendingen nemen, zegt Rosenthal. Toen de regeringen van Australië en de Verenigde Staten hun excuses maakten aan de oorspronkelijke bewoners, Aboriginals en Indianen, claimden die met succes de eigendomsrechten van grond van hun voorouders.


Context

De historische context is belangrijk om te weten wie er verantwoordelijk kan worden gesteld. Ook wat Zegveld betreft ligt er erkenning van de misdaden in historisch onderzoek. Op dit moment is er nog te weinig bekend over wie precies de daders en slachtoffers van de slavernij waren. Alleen wie de geschiedenis goed kent, zal kunnen beschikken over feiten die een excuus mogelijk kunnen maken.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden