Nieuws Turkije

Opnieuw een klap voor president Erdogan: Turkse toppoliticus stapt uit AKP

Opnieuw een tik voor de Turkse president Erdogan. De vooraanstaande politicus Ali Babacan, voormalig superminister van Economische Zaken, is uit de AK-partij gestapt. Babacan zegt ‘diepgaande meningsverschillen’ te hebben met de partijleiding. Zijn besluit is waarschijnlijk de opmaat naar de oprichting van een nieuwe partij, ergens in het najaar.

Voormalig minister van Economische Zaken Ali Babacan (rechts) en president Recep Tayyep Erdogan. Beeld EPA

De stap van Babacan vormt een belangrijke uitdaging voor de machtspositie van president Recep Tayyep Erdogan, met wie hij jarenlang heeft samengewerkt. Al langer zong in Turkije rond dat de oud-minister werkte aan de vorming van een nieuwe partij samen met Abdullah Gül, ook een zwaargewicht in de Turkse politiek. Gül, president van het land van 2007 tot 2014, behoorde met Babacan en Erdogan tot de oprichters van de AKP in 2001.

Het wachten was op het juiste moment om de breuk met de AKP te forceren. Dat kwam met het dramatische verlies van de partij bij de burgemeestersverkiezingen in Istanbul. Erdogan had de kiesraad onder druk gezet de uitslag van 31 maart te annuleren, maar dat pakte bij de hernieuwde stembusgang op 23 juni alleen maar slechter uit voor hem en zijn kandidaat, Binali Yildirim. Ook Gül greep de gang van zaken aan om zijn partijlidmaatschap op te zeggen.

Prowesterse koers

Babacan is altijd voorstander geweest van een prowesterse koers voor zijn land. Vijftien jaar geleden onderhandelde hij namens Turkije met Brussel over aansluiting bij de EU. Dit resulteerde in een grootscheepse aanpassing van de wet- en regelgeving aan de Europese normen. Tegelijk was hij, als minister van Economische Zaken (2002-2007), een van de architecten van het zeer succesvolle economisch herstelprogramma uit de eerste, liberale fase van het AKP-bewind. 

Na een tussenstop van twee jaar op Buitenlandse Zaken diende Babacan van 2009 tot 2015 als vicepremier en daarna opnieuw als minister van Economische Zaken. In de financiële wereld en het internationale bedrijfsleven genoot hij veel vertrouwen, veel meer dan de grillige Erdogan, bij wie politieke overwegingen veelal voorrang genieten boven gezond economisch verstand.

Verschil van inzicht over de aanpak van de economie was een belangrijke oorzaak van de verwijdering tussen Babacan en Erdogan, naast de betrekkingen van Turkije met het Westen. De oud-minister maakt zich ook grote zorgen over de autoritaire koers van Turkije onder Erdogan, zeker sinds de mislukte staatsgreep van juli 2016 en de invoering van het presidentieel systeem het jaar daarop.

Mensenrechten en democratie

Dat bleek ook uit de verklaring waarmee hij maandag zijn aftreden bekendmaakte. ‘Mensenrechten, een ontwikkelde democratie en de rechtsstaat zijn onze onwankelbare principes’, aldus Babacan. ‘Vanaf mijn eerste dag in de politiek heb ik daar onvermoeibaar voor gewerkt.’

Hij liet duidelijk doorschemeren een nieuwe politieke partij voor ogen te hebben. ‘Turkije heeft een geheel nieuwe toekomstvisie nodig’, zei Babacan. ‘Het is onvermijdelijk geworden een nieuwe poging te beginnen voor het heden en de toekomst van Turkije: nieuwe strategieën, plannen en programma’s. Ik en mijn collega’s voelen daarvoor een grote verantwoordelijkheid.’

Niet duidelijk is of Babacan en Gül gaan samenwerken met een derde AKP-dissident, oud-premier (2014-2016) en oud-minister van Buitenlandse Zaken Ahmet Davutoglu. Ook hij werkt in stilte al geruime tijd aan de oprichting van een nieuwe partij. De drie hebben gepraat over gezamenlijk optrekken, maar volgens sommige berichten heeft met name Gül bezwaar tegen Davutoglu.

Vernietigende kritiek

Vorige week leverde Davutoglu vernietigende kritiek op de koers van de AKP en – zonder zijn naam te noemen – Erdogan. ‘Voorheen hadden we een regering die haar beloften nakwam’, zei hij in een toespraak in de provincie Elazig. ‘Dat is niet langer het geval. We glijden af in retoriek, moraal en politieke principes. Degenen die daarvoor verantwoordelijk zijn, moeten de prijs betalen.’

Het land heeft dezelfde problemen als in 2008, ‘toen we nog leiders hadden die verstand hadden van economie’, aldus Davutoglu, die altijd grote bezwaren heeft gehad tegen de benoeming van Erdogans schoonzoon Berat Albayrak tot minister van Financiën. ‘De AKP is niet de partij van één persoon, één familie of één groep. De staatsstructuur en familiebanden moeten strikt gescheiden zijn.’

Een bron in Davutoglu’s omgeving zei tegen persbureau Reuters dat de oud-premier ‘een nieuwe stap’ gaat zetten, maar vooralsnog niet zal samenwerken met Babacan en Gül.

Oppositionele Turkse media melden dat zo'n 80 AKP-parlementariërs (van de 291) bereid zijn over te stappen naar een nieuwe partij van Babacan, Gül en/of Davutoglu. Daarmee zou Erdogan zijn parlementaire meerderheid verliezen.

Volgens de linkse krant Sözcü zal Babacan na oprichting van een nieuwe partij echter niet ogenblikkelijk proberen ontevreden AKP-volksvertegenwoordigers aan zijn kant te krijgen. Hij zou zich eerst willen richten op het opbouwen van provinciale partijafdelingen en het aantrekken van een getalenteerd kader.

De machtspositie van Erdogan staat onder druk

Sinds de mislukte staatsgreep van 2016 heeft Erdogan zijn greep op alle geledingen van het Turkse bestel, inclusief de rechterlijke macht, flink verstevigd. Maar er blijkt meer leven in de Turkse democratie te zitten dan velen hadden gevreesd, schreven we recent in het Commentaar.

Ekrem Imamoglu, kandidaat van de Turkse oppositiepartij CHP, wordt de nieuwe burgemeester van Istanbul. Met 54 procent van de stemmen tegen 45 procent voor zijn rivaal Binali Yildirim heeft hij in juni de verkiezingen in Turkijes grootste stad gewonnen. De uitslag is een enorme dreun voor de regerende AK-partij.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden