Opmars richting centrum begon in de arme wijken

De rebellen trekken de buurten in. In de gegoede wijken houdt men zich afzijdig, al twijfelt daar nu ook de elite.

BEIROET - De berg Qasioun, aan de rand van Damascus, was altijd een favoriete picnickplek voor Damasceners: hoog boven de stad en met een prachtig uitzicht. Op Midan, bekend om haar bloeiende gebaksindustrie, Kfar Sousse, waar arme volkswijken naast gloednieuwe winkelcentra liggen, Mezze, Qaboun, Barze.


Sinds gisteren zie je vooral rookwolken vanaf Qasioun, vanwaar het regime met artillerie schiet op de wijken beneden waarover het de controle dreigt te verliezen. Ondertussen ontvluchten honderden, misschien duizenden vluchtelingen de gevechten. 'Overal in het centrum zie je families met hun inboedel langs de wegen lopen', zei een inwoner van Damascus gisteren.


Veel van die vluchtelingen komen uit zuidelijke wijken als Midan, al een jaar hét oppositiebolwerk in Damascus, nu doelwit van zware vergelding. Want daar voelen de strijders zich op hun gemak: in arme wijken vol conservatieve soennitische bewoners.


De opstanden in de provincie Damascus begonnen niet voor niets in plaatsen als Douma, een stadje onder de rook van de hoofstad en sinds het begin van de protesten een epicentrum van verzet. Op zoek naar een manier om het hoofd boven water te houden trokken veel gefrustreerde plattelandsbewoners de afgelopen decennia naar de grote steden. Vaak kwamen ze niet verder dan de periferie. Zij voelen zich het meest gemarginaliseerd door het regime, en rondom de grote steden zijn ze met genoeg om in opstand te komen.


Nu de rebellen van het Vrije Syrische Leger (FSA) momentum krijgen en hun aantallen zijn toegenomen, is de beweging, gelijk met hun opmars, richting centrum van Damascus. Dat begon een paar maanden geleden in het noordwesten van de stad, de arme wijken vlak bij Douma. Inmiddels zijn rebellen zuidoostelijke buurten in getrokken: Midan, delen van Kfar Sousa, Yarmouk.


'In dit soort stadsdelen vindt het FSA beschutting,' zegt Midden-Oostendeskundige Hilal Khashan van de American University of Beirut. 'In verstopte sloppenwijken met veel illegale bouwsels en kleine steegjes, waar de bevolking sympathiseert met de rebellen.' Het helpt dat hier al tienduizenden vluchtelingen zitten uit andere delen van het land, gevlucht voor het geweld in bijvoorbeeld Homs en Deraa en met weinig liefde voor het regime.


Daarbij is de sociale cohesie in deze wijken groot. Families kennen elkaar al generaties en weten waar hun buren staan. En de wijken zitten vol conservatieve moslims. Naarmate de opstanden en de repressie daarvan een grotere sektarische lading kregen - het alawitisch minderheidsregime tegen de soennitische meerderheid van de bevolking - werden de inwoners onrustiger. Zij sluiten zich nu aan bij de strijd die hun geloofsgenoten elders in het land al langer voeren.


Koopmansklasse

Ondertussen houden de gegoede wijken in het stadscentrum, rondom de spaken van het enorme Ummayadenplein, zich het liefst afzijdig. Hier zitten de welgestelde Damasceners, de koopmansklasse die een steunpilaar van het regime vormt. Of vormde: ze heeft weliswaar veel te verliezen bij een val van Assad, maar zo langzamerhand gaan steeds meer leden van de soennitische elite twijfelen. De wapens opnemen zullen ze hier echter niet doen.


Het regime heeft nog altijd tienduizenden militairen tot zijn beschikking. Maar als rebellen werkelijk de overhand krijgen in Damascus, zijn er maar weinig plekken waar Assad nog op onvoorwaardelijke loyaliteit van de bewoners kan rekenen.


Eén mogelijkheid is het zuidwestelijkste deel van Mezze. Dat zit vol met legerofficieren en inlichtingenmensen, vaak alawieten, en is de schakel tussen Damascus en de snelweg naar buurland Libanon. Theoretisch is daar een last stand mogelijk.


Maar Khashan, de Midden-Oosten deskundige, gelooft daar weinig van. 'Na decennia te hebben geregeerd, zal dit regime zich niet tevreden stellen met een klein deel van de hoofdstad', zegt hij. 'Wanneer Damascus valt, zal het regime-Assad zich terugtrekken in de kustregio (de thuisbasis van de alawieten in Syrië, red.) en proberen daar een autonome staat te vestigen, zoals de Koerden in Noord-Irak. Dat wordt hun enclave.'


Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden