Opmars anonieme getuigenis

Zondag en maandag werden in de zaak-Holleeder twee getuigen in volstrekte anonimiteit gehoord. Noodzakelijk, gezien het aard van de zaak....

Het leek een spookhuis, zondag en maandag in de extra beveiligde rechtbank in Amsterdam Osdorp. Een rij advocaten voor een televisie, klaar om vragen te stellen aan een rechter-commissaris die in beeld verschijnt. De beelden werden verstuurd van weer een andere locatie. Of de dames en heren nog vragen hadden aan de anonieme getuigen in de zaak-Holleeder?

Een uur voor de twee verhoren kregen de raadslieden een korte impressie op papier van wat de getuigen konden verklaren. Alle gegevens die iets konden verraden over de identiteit van de getuigen, zoals hoe ze aan hun kennis kwamen, waren verwijderd.

Twee advocaten, Rutger Lonterman en Menno van Gaalen, verlieten daarop boos het pand. Zij wilden voor zij vragen zouden stellen de korte inhoud van de verklaring eerst bespreken met hun afwezige cliënten. Advocaat Bram Moszkowicz, raadsman van hoofdverdachte Willem Holleeder, wilde wel vragen stellen, maar deed dit onder voorbehoud van latere, nadere vragen.

Waarop het verhoor kon beginnen. De advocaten stelden de vragen voor de televisie. De rechter-commissaris maakte aantekeningen en verbrak de verbinding. Ongeveer een uur later kwam hij terug in beeld met de antwoorden. Wederom waren die ontdaan van alle gegevens die iets zouden kunnen verraden over de getuige.

In de zaak-Holleeder gaf de rechter goedkeuring aan de meest vergaande vorm van beveiliging van de getuige. In andere zaken werden pruiken, kamerschermen en stemvervormers te voorschijn gehaald en zaten verdachten en getuigen in één ruimte. Maar ook met een stemvervormer kan een getuige worden herkend, bijvoorbeeld door een verspreking.

Gebruik van anonieme getuigen vormt een ‘ernstige aantasting van het ondervragingsrecht van de verdachte en zijn raadsman’, zegt advocaat Lonterman. ‘Het wordt allemaal zo vaag, zo weinig tastbaar. We zijn allemaal afhankelijk van die ene rechter-commissaris. Die bepaalt of een getuige betrouwbaar is of niet. De rechtbank kan er zo niks extra’s meer mee doen. Die kan de verklaring alleen maar accepteren of weggooien.'

Lonterman heeft ook meer concrete bezwaren. ‘Het dossier Holleeder is nu al acht ordners dik. Talloze verklaringen daarin zijn afgelegd op naam. Waarom zouden deze getuigen dan anoniem moeten blijven?’ Veel vertrouwen in het Openbaar Ministerie heeft hij daarbij niet. ‘De wegen van het OM zijn ondoorgrondelijk en zelden aangenaam.’

Het gebruik van anonieme getuigen in het Nederlandse strafproces begon eind jaren tachtig, zegt Annemarieke Beijer, docente strafrecht aan de Universiteit Utrecht. ‘Dat gebeurde zonder dat er een wettelijke regeling voor was.’

Die kwam er pas nadat het Europese Hof voor de Rechten van de Mens een Nederlandse veroordeling verwierp. De zaak draaide om een bankoverval in Baarn waarbij ook de huidige veronderstelde kompaan van Holleeder StanleyH. betrokken zou zijn geweest. Het hof oordeelde dat de anonieme getuigen in de zaak onvoldoende konden worden ondervraagd door de verdediging.

In 1994 werd de Wet Getuigenbescherming vastgesteld, vooral bedoeld om de georganiseerde misdaad te kunnen bestrijden zonder het leven van getuigen in de waagschaal te hoeven stellen. Daar is tientallen keren gebruik van gemaakt.

De inzet van anonieme getuigen is vaak noodzakelijk in dit soort zaken, zegt hoogleraar strafrecht Peter Tak. ‘Anders kom je geen spat verder. Wil je iemand als Willem Holleeder achter de tralies krijgen, zul je dit soort methoden moeten gebruiken.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden