Column

'Opluchting over Schots 'nee' is volkomen voorbarig'

De zege van het No-kamp bij het Schotse referendum is niet meer dan een pyrrusoverwinning, en levert nauwe­lijks minder complica­ties op dan een 'yes' zou hebben gedaan, schrijft Thomas von der Dunk.

e Schotse premier Alex Salmond heeft bekendgemaakt dat hij opstapt, nadat Schotland in het referendum tegen onafhankelijkheid heeft gestemd. Beeld epa
e Schotse premier Alex Salmond heeft bekendgemaakt dat hij opstapt, nadat Schotland in het referendum tegen onafhankelijkheid heeft gestemd.Beeld epa

De opluchting in de City, in Westminster en in Brussel is volkomen voorbarig, en getuigt van een tamelijk infantiel gebrek aan elementair politiek inzicht, veelzeggend voor het kortetermijndenken dat domineert. De zege van het No-kamp is niet meer dan een pyrrusoverwinning, en levert nauwelijks minder complicaties op dan een 'yes' zou hebben gedaan.

Als na vierhonderd jaar politiek samenzijn (vierhonderd, niet driehonderd jaar: de Unie mag dan officieel uit 1707 dateren, sinds het Schotse koningshuis der Stuarts na het uitsterven van de Engelse Tudors in 1603 Engeland overnam en vervolgens naar Londen verkaste, delen Schotten en Engelsen dezelfde monarch en regering) bijna de helft van de Schotten voor afscheiding stemt, blijkt de basis van het Verenigd Koninkrijk zeer wankel.

Bangmakerij
Eens temeer omdat die kleine meerderheid voor handhaving van de Unie vermoedelijk geflatteerd is. De nee-campagne werd gedomineerd door bangmakerij in combinatie met enkele uit angst voor een 'ja' op het laatste moment gedane, onverwachts buitensporig royale beloften om de Schotten maar binnenboord te houden, die Cameron meteen op kritiek uit zijn Engelse achterban kwam te staan.

Daarnaast deed uiteraard ook Barroso weer eens een voorspelbaar stupide dreigingsduit in het zakje, door te verkondigen dat een zelfstandig Schotland natuurlijk niet op het EU-lidmaatschap kon rekenen.

Ach ja: ziet u het al voor zich? Wel toetredingsonderhandelingen met een corrupte maffiastaat als Albanië, en niet met het keurige Schotland? Als daarvoor door bijvoorbeeld een Spaans veto onoverkomelijke barrières zouden zijn opgeworpen, had dat het definitieve morele failliet van de EU als gemeenschap van democratische landen betekend.

null Beeld anp
Beeld anp

Weinig begrip
Zijn totale onbegrip voor wat in Schotland speelt, deelt Barroso overigens met veel Nederlandse commentatoren die ook een afwijzend oordeel hebben, slechts gebaseerd op economische en extern-politieke effecten. Nederlanders hebben weinig begrip voor afscheidingsbewegingen, wat vast samenhangt met het feit dat Nederland zelf heel gelukkig is met zijn eigen grenzen.

We kennen geen irredentisme en geen separatisme van enige betekenis. De overgrote meerderheid van de Friezen is al zielstevreden nu ze sinds een jaar of wat bordjes met 'Ljouwert' erop op de stadspoorten van hun provinciehoofdstad mogen schroeven, en een spraakmakende Groot-Nederlandse beweging die een fusie met Vlaanderen bepleit, bestaat evenmin.

De Nederlandse staatsgrenzen zijn, sinds het vertrek van de Belgen uit óns toenmalige Verenigd Koninkrijk, al bijna twee eeuwen onveranderd gebleven. Hooguit afgezien van de veroveringen van Willem Drees uit 1949, Elten en Tudderen, die we echter na veertien jaar weer ijlings aan de Duitsers teruggegeven hebben om onze nabuurschap niet te belasten en omdat er van die Duitse boeren toch geen Hollandse kooplui te maken viel.

null Beeld anp
Beeld anp

Geen etnische minderheden
Dat de Portugees Barroso voor het Schotse zelfstandigheidsstreven evenmin begrip kan opbrengen, is geen toeval. Portugal is het enige EU-land dat geen etnische minderheden kent, en dat komt omdat het de oudste stabiele grenzen van Europa heeft: sinds de Reconquista van de dertiende eeuw nagenoeg onveranderd. In achthonderd jaar heb je alle tijd om van alle ingezetenen één volk te maken dat zich ook zo voelt.

Vrijwel elk ander Europees land kent echter wél (grote) minderheden, die met de bestaande staatsgrenzen vaak niet onverdeeld gelukkig zijn, deze tenminste niet als vanzelfsprekend ervaren. Dat begint al met de Belgen, maar vooral Spanje en Hongarije kennen in dit opzicht een groot probleem.

Voor Italië geldt, getuige de electorale successen van de Lega Nord, ook honderdvijftig jaar na de eenwording nog steeds het dictum van Cavour van indertijd: gelukkig hebben we nu eindelijk Italië, maar nu graag ook nog Italianen. Oude 'emotionele' scheidslijnen blijken veel hardnekkiger dan de 'rationele' aanhangers van de huidige toevallige staatsgrenzen willen weten.

Harmonieus
Alleen in het geval van niet-EU-lid Zwitserland - vier talen, drie confessies - heeft men al sinds heel lang een modus vivendi weten te vinden om, bij alle als essentieel ervaren verscheidenheid, toch tamelijk harmonieus samen te kunnen leven: door zeer vergaande decentralisatie.

Of beter: doordat Zwitserland niet ooit van bovenaf met dwingende hand door een veroveringszuchtige vorst is gecreëerd, maar van onderaf is opgebouwd, op basis van lokale gemeenschappen en lokale zeggenschap - een benadering die ook haaks staat op de voortdurende schaalvergrotingsplannen rond het Binnenhof. Geen sprake van dat de bondsregering in Bern even een paar kantons tot een landsdeel Noord-Flutland kan samenvoegen!

Wat elders de conflictstof vermeerderd heeft, is dan ook de uniformerende eenheidsstaat in combinatie met steeds verdergaande overheidsinterventie op elk maatschappelijk terrein, die politieke beslissingen in de hoofdstad voor het dagelijks leven van burgers relevanter maakt dan voorheen - en dus ook de electorale verschillen tussen regio's accentueert.

Pro-Europees
Vlaanderen stemt overwegend rechts, Wallonië links. In Italië en Spanje speelt die tegenstelling ook. Schotland moet niets hebben van het neoliberale beleid dat sinds Thatcher in Londen wordt gevoerd en door de Schotten als van buitenaf opgelegd wordt ervaren. Wil Cameron hen écht voor de Unie winnen, dan zal hij dát moeten aanpassen - en dat betekent een conflict met zijn eigen achterban en de City. Als hij nu onder hun druk zijn beloftes aan de Schotten weer terugtrekt, voelen die zich bedrogen.

Daarbij komt nog Europa: de Schotten zijn pro-Europees. Wat als straks, dankzij een overgrote Engelse meerderheid bij een referendum, Groot-Brittannië de EU verlaat, terwijl de Schotten willen blijven? Dan zal de roep om afscheiding opnieuw klinken. Brussel heeft veel te vroeg gejuicht.

Thomas von der Dunk is columnist voor de Volkskrant.

null Beeld epa
Beeld epa
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden