Opluchting over komst 'oerdegelijke' Stef Blok naar Buitenlandse Zaken - al mist ook hij diplomatieke ervaring

Zelfs doorgaans kritische oppositie is voorzichtig positief

De opvolger van Halbe Zijlstra als minister van Buitenlandse Zaken is degelijk en saai. En weer staat er een minister aan het roer met nauwelijks diplomatieke ervaring. Het is bovenal een veilige keuze van Rutte.

Stef Blok wordt de nieuwe minister van Buitenlandse Zaken. Foto anp

Opluchting. Dat is in politiek Den Haag de voornaamste reactie op het aantreden van VVD'er Stef Blok als de nieuwe minister van Buitenlandse Zaken. Opluchting omdat Nederland na een uitglijder van de vorige minister weer een nuchtere, stabiele vertegenwoordiger krijgt op het internationale toneel. Maar kenners van de diplomatieke wereld uiten zorgen omdat alweer is gekozen voor een man zonder buitenlandervaring.

'Geweldig', vindt VVD-premier Mark Rutte het dat Stef Blok (53) vanaf woensdag aantreedt als de nieuwe minister van Buitenlandse Zaken. Hij volgt partijgenoot Halbe Zijlstra op, die vorige maand moest vertrekken na een leugen over een ontmoeting met de Russische president Poetin. De 'zeer ervaren' Blok heeft als minister voor Wonen en Rijksdienst en later van Veiligheid en Justitie 'laten zien dat hij betrouwbaar en solide' is en 'dingen erdoor krijgt, met breed draagvlak', zei Rutte maandagmiddag tegen journalisten. 'Dat heb je nodig in het buitenland.'

Blok was in het vorige kabinet de minst gekende en gewaardeerde minister onder het Nederlandse volk en toch hoorde je tijdens de formatie dat er meer Stef Blokjes in Rutte III zouden moeten zitten. De oerdegelijke bestuurder die Blok is - en die Rutte nu ook weer prijst - heeft een jaloersmakende aantrekkingskracht op Haagse collega-politici. Voor hen is saaiheid synoniem met vakmanschap.

Blok schuwt politieke risico's en houdt doorgaans moeiteloos stand in politieke debatten. De departementen waar hij voorheen minister werd, veranderden in een oase van rust. Zijn VVD-fractievoorzitterschap leverde geen enkele problemen op. Daar houdt iemand als premier Rutte van.

Stabiele uitstraling

In liberale kring werd Blok in de vorige kabinetsperiode zelfs geprezen als het archetype van de ideale minister. Bij de VVD hopen ze dat Blok het onlangs in verlegenheid gebrachte ministerie van Buitenlandse Zaken ook weer in rustiger vaarwater kan brengen.

Coalitiegenoten zijn al net zo hoopvol over de stabiele uitstraling die Blok heeft. 'Hij heeft altijd degelijk en politiek gevoelig geopereerd. We zullen hem niet snel betrappen op uitspattingen of uitglijders', zegt het ChristenUnie-Kamerlid Joël Voordewind. In het buitenland verwacht Voordewind dat Blok voor goede relaties zal zorgen: 'Ik dicht hem die voorzichtigheid wel toe.'

Ook bij D66 en CDA zijn ze blij dat is gekozen voor een 'ervaren en bedachtzame minister', aldus D66-buitenlandwoordvoerder Sjoerd Sjoerdsma. CDA'er Martijn van Helvert: 'Zijn inwerkperiode kan kort zijn.' De CDA'er vindt het gebrek aan buitenlandervaring van Blok van ondergeschikt belang. 'Hij erft een sterk ministerie en sterke ambassades om hem bij te staan. De minister komt in een gespreid bedje terecht.'

Voorzichtig positief

Zelfs de doorgaans kritische oppositie is voorzichtig positief. 'Stef Blok is geen man van grote woorden. Dat kan een voordeel zijn in de internationale diplomatie', zegt het PvdA-Kamerlid Lilianne Ploumen, die in het vorige kabinet zelf als minister bij Buitenlandse Zaken werkte en Blok als collega-minister had. Ze waarschuwt wel: 'Blok is tamelijk onderkoeld, maar bij internationale contacten spelen emoties ook een rol. Hij doet er goed aan om scherp te luisteren naar de zorgen van andere landen.' Zelfs bij de SP vinden ze Blok 'een veilige keus van Rutte' en dat hij 'een eerlijke kans verdient'.

Zorgen over Blok lijken vooralsnog vooral buiten politiek Den Haag te bestaan. En die gaan over zijn gebrekkige diplomatieke ervaring. 'Het is een droevige, defensieve keuze. Buitenlandse politiek is een vak, geen boekhouderij', zegt buitenlandspecialist Ko Colijn van instituut Clingendael bijvoorbeeld. 'Het gaat me natuurlijk niet om Stef Blok persoonlijk, die zal best een heel bekwame dossiervreter zijn. Maar de komende handelsoorlog met Trump, de afhandeling van de MH-17, Poetin, Turkije, de Brexit, het navigeren in de EU die door Macron en Merkel wordt gerund en wie weet straks burenruzie met Venezuela: dat is geen stapeltje dossiers, dit vraagt om een ervaren diplomatieke kapitein op de brug', zegt Colijn.

Handelsoorlog

Rob de Wijk, directeur van het Haags Centrum voor Strategische Studies heeft eveneens aarzelingen, maar probeert het van de positieve kant te bezien. 'Een minister zonder buitenlandervaring is nu minder erg dan in een ander tijdsgewricht.' Volgens De Wijk staat de diplomatie voor een enorme veranderingsoperatie. Het kan dan een voordeel zijn als de nieuwe minister niet vastzit in oude denkbeelden.

'Nederland heeft honderden jaren goed samengewerkt met de VS. Maar nu moeten we ons buitenlandbeleid opnieuw uitvinden. Er zit een handelsoorlog aan te komen. Daar past iemand bij die niet vastzit in het trans-Atlantische denken, maar die openstaat voor nieuwe vormen van samenwerking. Bloks gebrekkige ervaring kan zo bezien misschien een voordeel blijken.'

Bescheiden

Maar het is de vraag of het Blok gaat lukken om thans beschadigde diplomatieke relaties te herstellen. Bij Rusland staat Nederland 1-0 achter door de leugen van Zijlstra, denkt bijvoorbeeld De Wijk. 'Zo'n dossier zal continu op tafel worden gelegd door Moskou. Wij denken: dat is stom geweest en wij gaan over tot orde van de dag. Maar in Rusland kijkt men per definitie anders naar zo'n affaire. Dat vereist vakmanschap.'

Het is van groot belang dat Blok de koele relatie met Moskou snel verbetert. Al is het maar omdat de daders van het neerhalen van vlucht MH17 nog altijd vrij rondlopen. De Tweede Kamer debatteert daar volgende week over.

Het wordt een balanceeract voor Blok om het ongeduld in de Kamer te rijmen met de tijd die nodig is voor een zorgvuldig proces. Hij zal in elk geval internationaal steun moeten vergaren zodat Rusland maximaal onder druk wordt gezet om mee te werken aan een strafrechtelijk onderzoek. Het helpt in dit proces wel dat Blok bekendstaat als bescheiden, denkt De Wijk: 'Hij zal tenminste niet snel zeggen dat hij met Poetin heeft gebarbecued als dat niet waar is. Daar is hij te nuchter voor.'