Opluchting na de orkaan Louis

De Nederlandse enclave bij FC Barcelona wordt weer getolereerd nu de gehate dirigent Louis van Gaal is ontslagen. Maar de toekomst blijft onzeker....

De gerenommeerde oppositiebeweging De Blauwe Olifant heeft geen vast kantoor meer. De noodzaak tot vergaderen over FC Barcelona ontbreekt voorlopig na het ontslag voor trainer Louis van Gaal en de val van voorzitter Joan Gaspart. Ook de honderden peyna's, fanclubs van de Catalaanse voetbalclub leiden momenteel een slapend bestaan. De entorno, de onzichtbare vijfde colonne, heeft zijn werk weer gedaan, constateert keeperstrainer Frans Hoek.

Tijdens de training in het mini-stadion tegenover Camp Nou heerst een sfeer van opluchting, alsof de schade na een wervelstorm mee blijkt te vallen. Het koningsdrama bij Barcelona heeft prominente slachtoffers geëist, maar het elftal leeft nog na de 2-0 overwinning bij stadgenoot Espanyol en een luidkeels bejubelde3-0 zege in de Champions League op Inter Milaan. Dromen mag weer bij Barcelona, in elk geval tot vanavond als Real Betis op bezoek komt.

Het Catalaanse chauvinisme heeft een stevige deuk opgelopen door de lijdensweg van de blaugranes. Toch klampen ruim 80 duizend socios zich tijdens het duel met Inter vast aan hun nationale trots. De teruggetreden tenniskampioene Aranxta Sanchez-Vicario, vurig Barça-supporter, krijgt in haar geboortestad een warm applaus.

Camp Nou ontploft van woede als de lokale held Carlos Puyol ook maar een haar wordt gekrenkt. En het publiek huilt van vreugde als Luis Enrique, goleador van eigen bodem, mag invallen na twee maanden blessureleed.

Met De Boer, Reiziger, aanvoerder Cocu, Overmars en Kluivert lijkt Barcelona nog altijd op een dependance van het Nederlands elftal. Maar nu de gehate dirigent Van Gaal uit Barcelona is verbannen, wordt de rest van de Nederlandse enclave weer getolereerd. Grijnzend wandelt Frank de Boer naar de perskamer in de wetenschap dat hij voor het eerst sinds maanden geen leeuwenkuil betreedt.

Routineus beantwoordt hij de vragen van de Spaanse media, die hem tot voor kort nog verketterden. Bij de achterban is de wrok tegen de Nederlandse libero nog niet verdwenen. 'De Boer voetbalt nu beter, omdat onze Puyol de stront voor hem opruimt', mokt een Catalaanse fan, die zich op de Ramblas met een clubsjaal tegen de kou beschermt. 'Bij Van Gaal kon De Boer zich alles permitteren. Nu moet Frank wel een stapje harder lopen, omdat hij anders door Antic alsnog uit de ploeg wordt verwijderd.'

De Boer als zondebok, de 32-jarige recordinternational kent die geluiden maar al te goed. 'Ik werd gezien als het lievelingetje van Van Gaal, het publiek zag me het liefst samen met Louis vertrekken. Ik kon geen goed meer doen. De kritiek op mij begon al, toen Sergi en Abelardo moesten vertrekken en ik mocht blijven. Dat zette bij de Catalanen kwaad bloed. Je moet in hun ogen van een paar spelers afblijven en daar hoorden die jongens zeker bij.

'Je kunt er de klok op gelijk zetten als we een paar keer verliezen. Dan hebben de Nederlanders het gedaan en verschijnen in de Spaanse kranten zogenaamde peilingen, waaruit blijkt dat het volgende seizoen nog maar één Nederlandse speler mag blijven. Laatst verscheen weer een groot artikel onder de kop: 'Hoofdstuk Nederlanders bij Barça definitief voorbij'. Nou, je zag het, Antic heeft ons tegen Internazionale allemaal laten spelen.

'Nu hoor ik even niks meer, terwijl ik volgens de critici toch als eerste weg moest. Ik verkeerde inderdaad niet in grote vorm. Ik ben nu eenmaal niet de man om met veel ruimte achter me één-tegen-één te verdedigen. Desondanks kwam ik regelmatig in die situaties terecht en als het dan verkeerd afliep, was het weer mijn schuld geweest. Ik heb het daar heel moeilijk mee gehad.

'Op een gegeven moment kon het me gestolen worden. Ik voetbalde op de automatische piloot en daar werd mijn spel niet beter van. Onbewust leed ook ik onder de spanning. We hebben belachelijke goals tegen gekregen. Iemand wilde een voorzet geven en schoot de bal per ongeluk in de kruising, drie keer werd de bal van richting veranderd, alles was raak. Het vertrouwen slonk zienderogen.'

Net als in zijn eerste periode bij Barcelona, tussen 1997 en 2000, werd trainer Van Gaal in Camp Nou geconfronteerd met een sneeuwbui van witte zakdoekjes, volgens zijn assistent Frans Hoek 'in principe de meest zuivere vorm van protest'. De geschiedenis herhaalde zich. De entorno, de duivelse invloed van de omgeving, balde zich in Barcelona samen met een allesvernietigende kracht.

Na zes jaar bij Barcelona weet Hoek hoe het gif zich bij de club verspreidt. 'Begin november stonden we nog zesde en wandelden we door de eerste ronde van de Champions League', vertelt hij in het mondaine hotel Rey Juan Carlos. 'Toen verschenen de eerste verhalen over een crisis bij Barcelona, terwijl daar nog geen sprake van was. Maar het eerste wolkje hing al over het team, de druk werd kunstmatig opgevoerd. Na het drama tegen Sevilla verkeerde de club wél in een crisis.

'De 4-0 zege bij Real Mallorca verlichtte hooguit de druk, die toen als een deken over de ploeg lag. We zaten midden in de entorno, je kunt je niet voorstellen hoe zwaar dat is. Voor de thuiswedstrijd tegen hekkensluiter Recreativo Huelva schreven alle kranten dat Van Gaal de selectie te lang vrijaf had gegeven. De kanonnen stonden klaar om te vuren, ik herkende die sfeer maar al te goed.

'Je zet de televisie aan en het gaat over Barcelona, dagelijks verschijnen hier acht kranten, voornamelijk gevuld met Barcelona. De radio? Felle discussies over Barcelona. Zangers, acteurs, iedereen had een mening over de club. Zelfs premier Aznar werd aan het woord gelaten over Barcelona. Op straat gaven de mensen me het gevoel dat ze meer van Barcelona wisten dan ik, terwijl soms de grootst mogelijke onzin over de club verscheen.

'Tegen die cultuur valt niet te vechten, zelfs Johan Cruijff moest buigen voor de entorno. Elke trainer van Barcelona komt onherroepelijk aan de beurt. Ik heb zelfs het vermoeden dat socios werden gehuurd om Van Gaal uit te schelden tijdens de trainingen. Dat had ik bij zijn voorgangers Sara Ferrer en Rexach niet meegemaakt.'

Een vast leger Spaanse journalisten trotseert regen en kou tijdens de avondtraining van Barcelona. Het oordeel over de voormalige keeper van Volendam, die bij Ajax Menzo en Van der Sar opleidde, is overwegend negatief. 'Hoek is wereldkampioen overleven', klinkt het laatdunkend. 'Sinds Hesp hebben we bij Barcelona geen fatsoenlijke keeper meer gehad. Maar Hoek mag blijven, ook nu Van Gaal voor de tweede keer is opgestapt.'

Hoek knikt instemmend, hij begrijpt het als je de Argentijnse doelman Bonano 'een vliegenvanger' of 'een grabbelaar' noemt. Maar Hoek werkt met de keepers, die hem via het interne scoutingsapparaat zijn aangereikt. Helaas bleek jeugdkeeper Valdez nog te groen voor het grote werk. En na het echec met Argentinië bij het WK in Japan en Zuid-Korea was Bonano geen schim van de doelman, die vorig seizoen nog punten had gepakt voor Barcelona.

Tijdens de rust van het duel met Internazionale had Hoek de 32-jarige Argentijn nog moed ingesproken. 'Hij kwam weifelend over, stompte ballen in plaats van ze te vangen en ging weer grabbelen bij schoten van afstand. Deze keer werden zijn foutjes niet afgestraft, die mazzel heeft Van Gaal niet gehad.'

De Spaanse media beschouwen het duo Van Gaal en Hoek nog steeds als een twee-eenheid. Maar hun relatie was twee jaar geleden juist ernstig bekoeld geraakt, toen Hoek zijn toezegging aan de KNVB 'om zwaarwegende privéredenen' introk en alsnog besloot bij Barcelona te blijven. Van Gaal, toen nog bondscoach, was woedend en toonde geen enkel begrip voor de argumenten van Hoek, die door zijn club bij interlands werd uitgeleend aan het Nederlands elftal.

Hoek: 'Ik hoef zaken die bij mij thuis spelen niet publiek te maken, maar ze dwongen me wel een andere beslissing te nemen. Ik heb het uitgelegd aan sectievoorzitter Henk Kesler, maar Louis stond er niet voor open. Ons gesprek bloedde al snel dood, we gingen op een vervelende manier uit elkaar. Hoewel ik nog niets had getekend, telde voor hem slechts dat ik in principe mijn ja-woord had gegeven. Ik ken Louis, zo zit hij in elkaar. We kwamen er niet uit, maar onze breuk voelde als een scheiding.'

In een 'van mijn kant emotioneel gesprek' ruimden Hoek en Van Gaal het oud zeer op, toen ze in de zomer van 2002 bij Barcelona werden herenigd. 'Ik heb het hele pakket aan gevoelens bij Louis neergelegd, zie maar wat je er mee doet. Hij reageerde professioneel en vanaf dat moment hebben we weer intensief samengewerkt, tot de laatste minuut.'

Na het debâcle tegen Valencia besefte ook Hoek dat Van Gaal niet meer te redden was. 'Die wedstrijd is allesbepalend geweest. Ik ben ervan overtuigd dat Van Gaal hier nog had gezeten als we niet tegen tien man van Valencia hadden verloren. De volgende wedstrijd tegen Celta de Vigo was de druppel.' De Boer: 'Toen was het lot van Van Gaal al bepaald. Hij moest weg, ook al hadden we met 5-0 gewonnen.'

Formeel hoefde Hoek niet solidair te zijn met de man, die als een rode draad door zijn carrière loopt. 'Alleen in zijn eerste periode bij Barcelona was ik in mijn contract aan Louis verbonden. Ik zou ook zijn vertrokken als Antic dat had gewild. Ik was aanvankelijk sceptisch over mijn relatie met Antic, omdat hij op mij altijd onsympathiek overkwam. Maar het klikte meteen, hij geeft me de ruimte.'

Hoek sprak onlangs nog met de coach, die thuis in Sitges herstelt 'van de tweede, grote klap in zijn carrière'. Wat viel er nog te zeggen? 'Ik ben letterlijk vier dagen ziek geweest na het ontslag voor Van Gaal. Ik geloof ook niet dat Louis zijn magie heeft verloren. Dat kun je pas beoordelen als hij zijn werk bij Barcelona had mogen afmaken. Maar Van Gaal is en blijft de opvoeder die spelers beter wil maken.'

Die rigide houding botste juist met de cultuur bij Barcelona, veronderstelt Frank de Boer. 'Van Gaal was niet veranderd, hooguit in zijn relatie met de pers. Ook in zijn tweede periode bij de club zat hij de spelers dicht op de huid. Vooral de Argentijnen konden daar niet tegen, zij zijn nu eenmaal wat frivoler ingesteld.'

Ook de andere Nederlanders kunnen straks nog tot de verliezers behoren. De contracten van Cocu, De Boer en Hoek lopen dit seizoen af. De onthoofde club wacht met smart op een nieuwe voorzitter, die vermoedelijk pas in juni wordt gekozen. Luis Bassat, drie jaar geleden nog verslagen door Gaspart, heeft zich opnieuw opgeworpen als belangrijkste kandidaat. Zij het deze keer zonder de steun van Cruijff, die in 2000 nog op hem stemde.

Zoveel geduld heeft De Boer niet. Hij flirtte al met zijn oude liefde Ajax. 'Al is daar alleen plaats als een club bereid is 25 miljoen euro neer te leggen voor Chivu.' Ook Hoek heeft in gedachten zijn koffers reeds gepakt. 'Maar na de verkiezingen kan alles weer anders zijn. Wie weet meldt zich een kandidaat die het Catalaanse sentiment bespeelt en de Nederlanders de wacht aanzegt. Bij Barcelona geldt alleen de korte termijn. We leven vandaag, een klein beetje morgen, maar overmorgen bestaat al niet.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.