Interview

'Oplossing voor Gaza raakt steeds verder uit zicht'

De Nederlandse VN-diplomaat zwaait na zeven jaar af. Hij vertelt vandaag de Veiligheidsraad een somber verhaal. 'De situatie in Gaza is nu nog erger dan in 2007. Na drie oorlogen ziet het er vreselijk uit.'

Vernielde woningen in Beit Hanun in het noordelijke deel van de Gazastrook. Beeld null
Vernielde woningen in Beit Hanun in het noordelijke deel van de Gazastrook.

Geen groter contrast dan tussen het paleisje in Jeruzalem waar de Nederlandse topdiplomaat Robert Serry zetelt, en de Gazastrook die hij deze maand voor het laatst bezocht. Als speciaal coördinator van de VN speelde Serry (64) de afgelopen maanden een sleutelrol bij de wederopbouw van Gaza, na een verwoestend Israëlisch offensief in de zomer. Vandaag zal hij voor de laatste keer de Veiligheidsraad toespreken. Het zal een somber verhaal zijn.

U verlaat na zeven jaar het Midden-Oosten. Hoe heeft u uw afscheidsbezoek aan Gaza ervaren?

'Het was wel een beetje emotioneel. Ik heb in die zeven jaar drie oorlogen meegemaakt. Ik was betrokken bij onderhandelingen over tal van wapenstilstanden. De situatie in Gaza is nu nog erger dan in 2007. Toen raakte het gebied geïsoleerd nadat Hamas via een coup aan de macht kwam. Het isolement is funest. Aan de Israëlische blokkade moet een einde komen. Hamas moet de macht delen met de Palestijnse Autoriteit onder president Mahmoud Abbas. Egypte zou de grensovergang in het zuiden moeten heropenen. Ik laat in Gaza veel vrienden achter in een situatie waarover ik me grote zorgen maak.'

De wederopbouw van Gaza komt in de ogen van de bewoners tergend langzaam op gang. Wat is de oorzaak?

'Ik heb volledig begrip voor hun frustratie. Maar het ligt niet aan de VN. Na elke oorlog mogen de VN, ikzelf ook, de scherven bij elkaar rapen. Ditmaal hebben de betrokken partijen onder onze leiding afspraken gemaakt over de levering van bouwmaterialen. Driekwart van de 100 duizend huiseigenaren die tijdens de oorlog hun woning verloren, heeft momenteel toegang tot cement en dergelijke. Maar het ontbreekt hen vaak aan geld. Zo kopen sommigen cement om een deel te verkopen. Ze besteden de opbrengst aan eerste levensbehoeften, zoals voedsel of de huur van tijdelijke woonruimte.

'De internationale gemeenschap heeft meer dan vijf miljard dollar toegezegd voor de wederopbouw. Maar het geld komt slechts mondjesmaat binnen. Het is schandalig dat zelfs Unwra (VN-organisatie voor Palestijnse vluchtelingen, red.) en andere VN-hulporganisaties in Gaza kampen met geldgebrek.'

Speciaal gezant van de VN voor het Midden-Oosten Robert Serry in zijn werkkamer van UNSCO. Beeld null
Speciaal gezant van de VN voor het Midden-Oosten Robert Serry in zijn werkkamer van UNSCO.

Waarom komen donoren niet over de brug?

'Een van de onderdelen van het staakt-het-vuren is dat de Palestijnse Autoriteit weer voet aan de grond krijgt in Gaza. Maar de regering van nationale eenheid (Hamas en de PA van president Abbas, red.) heeft vrijwel niets te vertellen in Gaza. Zelfs niet bij de douane, en dat was juist de bedoeling. Donoren denken: stop ik mijn geld niet in een zwart gat?'

U heeft ook met Hamasleiders gesproken. Wat was uw boodschap?

'Ik treed niet in details. Natuurlijk heb ik gezegd dat ze bouwmaterialen niet mogen gebruiken voor het aanleggen van wat Israël 'terreurtunnels' noemt. Dat ze moeten besluiten tot een jarenlange hudna (wapenstilstand) om wederopbouw mogelijk te maken.

'De VS en de EU praten niet met Hamas, die op hun lijst van terroristische organisaties staan. Maar als VN-coördinator móet ik wel met Hamas spreken. Om alle inspanningen van de VN te laten slagen, is medewerking van de Hamasleiders vereist. Zíj hebben de touwtjes in handen.'

Israel was woedend over uw contacten met Hamas. Minister van Buitenlandse Zaken Avigdor Lieberman dreigde u zelfs het land uit te zetten.

'Tsja, dat akkefietje...Hij zei dat ik bezig was een zak dollars uit Qatar rechtstreeks aan Hamas te geven. Het ging om de betaling van ambtenaren. In Gaza bestaat de absurde situatie dat 60 duizend ambtenaren van de Palestijnse Autoriteit door Hamas aan de dijk zijn gezet. Hamas telt 40 duizend ambtenaren. De Palestijnse leiders hadden geen geld voor salarissen. Dat was een van de redenen waarom de Al Qassembrigades (gewapende eenheden van Hamas, red.) vorig jaar raketten op Israël begonnen af te vuren. Waarop het Israëlische offensief volgde.

'Uiteindelijk heeft Qatar een eenmalige betaling gedaan. Ik was echt niet de enige die erbij betrokken was. Ook de Zwitsers, de Amerikanen, anderen. Israël wist ervan. Het verwijt van Lieberman sloeg nergens op.'

Palestijnse militairen van de Al-Aqsa Martelarenbrigade tijdens een training in Rafah, een stad in de Gazastrook. Beeld null
Palestijnse militairen van de Al-Aqsa Martelarenbrigade tijdens een training in Rafah, een stad in de Gazastrook.

Hoe moeizaam was uw verstandhouding met Israël?

'Het was een rollercoaster-ervaring. Israël was niet altijd blij met mijn uitspraken. Ik heb geprobeerd eerlijk te zijn. Maar ik ben niet neutraal. De VN hebben de bouw van nederzettingen veroordeeld. Het Israëlische optreden in de bezette gebieden staat vaak op gespannen voet met internationaal recht. Aan mij de taak daarop kritiek te uiten. Maar, net als in Gaza, heb ik ook in Israël vrienden gemaakt. Ik ben niet anti-Israël, zoals sommigen - ook in Nederland - suggereren.'

De uitslag van de recente verkiezingen belooft weinig goeds. Premier Netanyahu wil als winnaar in zee met partijen die nieuwe nederzettingen bepleiten. Hij zei geen Palestijnse staat aan de grens te dulden.

'Van die uitspraak ben ik wel geschrokken. Als Israël nog steeds gebonden wil zijn aan een twee-statenoplossing, zal de nieuwe regering dat met daden moeten tonen. De bouw van nog meer nederzettingen kan simpelweg niet verzoend worden met het doel een Palestijnse staat te stichten.'

U gaat bij de VN een Gaza First-politiek bepleiten. Wat houdt dat in?

'Gaza heeft drie 'overwinningen' - ik citeer Hamas - achter de rug en het ziet er na drie oorlogen vreselijk uit. Grote projecten moeten een minimum aan vertrouwen herstellen. Woningbouw, een gaspijpleiding naar de zwaar beschadigde electriciteitscentrale die eerst hersteld moet worden, een waterzuiveringsinstallatie.

'Ik denk dat Israël begrijpt dat een verdere Verelendung in Gaza niet in het belang van het land is. Israël wil geen nieuw conflict en ik geloof ook niet dat Hamas het wil. Maar dan moeten alle partijen wel een weg zien te vinden om de bevolking daadwerkelijk te helpen. Zo niet, dan bouwen de spanningen zich op en is een nieuw conflict onafwendbaar.'

'Ik geloof nauwelijks nog in een positieve wending als we niet eerst Gaza aanpakken. Binnen drie tot vijf jaar moeten resultaten zichtbaar zijn. Als dat lukt, heb je een belangrijke bouwsteen gelegd voor hernieuwde vredespogingen. Gaza is niet getroffen door een natuurramp, Gaza is een politiek probleem. Het is onlosmakelijk verbonden met het beëindigen van de bezetting en het bereiken van een twee staten-oplossing.'

VN-hoofdkwartier in pand met rijke historie

Het uitzicht vanaf de heuvel waar het VN-hoofdkwartier staat, is adembenemend. En symbolisch voor het Israëlisch-Palestijnse conflict. Links de Oude Stad van Jeruzalem, waar zowel Joden als moslims hun heiligdommen hebben een situatie die niet zelden leidt tot spanningen en geweld. Rechts is een deel zichtbaar van de muur waarmee Israël potentiële Palestijnse aanslagplegers buiten de deur houdt. Het gebouw geeft veel prijs over de geschiedenis van Israël en de Palestijnen. In 1933 werd het paleisje gebouwd door de Britten, de koloniale machthebbers sinds 1917. Hier zetelde de Britse Hoge Commissaris. Na wat Israël de Onafhankelijkheidsoorlog noemt, en de Palestijnen 'de catastrofe', diende het gebouw in 1948 korte tijd als onderkomen van het Rode Kruis. Daarna werd het overgedragen aan de VN. Na het vertrek van Robert Serry zal de Bulgaar Nickolay Mladenov er zijn intrek nemen.

De Amerikaanse president Barack Obama lijkt na de winst van Netanyahu niet meer in die oplossing te geloven. U wel?

'Ik heb al eerder tegen de VN-Veiligheidsraad gezegd dat die oplossing steeds verder uit zicht raakt. Wat me ook zorgen baart, is de situatie op de Westelijke Jordaanoever. Ik heb de indruk dat het overheidsapparaat onder president Abbas een wankel bouwwerk is geworden. Ik heb meegewerkt aan de vorming van staatsinstellingen, in de veronderstelling dat een onafhankelijk Palestina in het verschiet ligt. In het begin was er een positieve sfeer: we zijn er klaar voor. Dat gevoel is weg. Daarom vertrek ik hier toch wel met een zwaar hart.'

Serry overweegt te gaan doceren aan een Amerikaanse universiteit. Hij sluit 'hernieuwde betrokkenheid bij internationale vredesinspanningen', waar dan ook, niet uit. Vrijwel zeker schrijft hij een boek over 'zeven enerverende jaren' in het Midden-Oosten. Met daarin ongetwijfeld een prominente plek voor Gaza.

Mijmerend: 'In Gaza heb ik altijd het gevoel gehad: het leven kan hier zoveel beter zijn. Het is een duingebied, als je de goede kant op kijkt is het hartstikke mooi. Die blauwe zee... Als de inwoners de kans krijgen de economie op te bouwen, als de politieke problemen serieus worden aangepakt, ben ik helemaal niet zo negatief over Gaza.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden