vijf vragen oplossing stikstofprobleem

Oplossing stikstofprobleem: ‘Ammoniak van veehouders is miljoenen waard’

Een systeem van verhandelbare emissierechten voor stikstof kan een oplossing zijn voor het stikstofprobleem. Varkensboeren stellen het voor en de Nederlandse Emissieautoriteit (NEa) gaat het onderzoeken. Het idee erachter: de markt neemt de goedkoopste en meest efficiënte maatregelen neemt om de uitstoot van stikstof te verminderen. 

Koeien zorgen voor 17 procent van de Nederlandse stikstofuitstoot. Beeld Marcel van den Bergh

1. Wat is het idee precies?

Op dit moment kost het uitstoten van stikstof (stikstofoxides of ammoniak) een ondernemer niets. De vervuiler veroorzaakt wel ‘externe kosten’, oftewel schade aan de buitenwereld.

Het basisidee is: zorg dat de vervuiler voor die schade opdraait. Dat gebeurt al met de uitstoot van broeikasgassen. De ‘grote industrie’ moet op de markt emissierechten voor CO2 kopen. De prijs van zo’n emissierecht is sinds begin vorig jaar opgelopen van 5 naar 25 euro. Vervuilen met CO2 is dus duurder geworden.

2. Wat voor nut heeft een markt voor stikstofrechten?

Wie in plaats van 12 duizend varkens er 15 duizend wil gaan houden, zou dan voor drieduizend beesten extra stikstofrechten moeten kopen. Of, andersom, wie een woonwijk wil bouwen, kan bijvoorbeeld van een boer stikstofrechten kopen. Dat kost geld. Terwijl degene die verkoopt, bijvoorbeeld een boer die stopt, geld krijgt.

In zo’n systeem zal de meest lucratieve toepassing van stikstofrechten winnen. Dat is waar het in de economie om draait. Als de fabrikant meer geld over heeft voor stikstofrechten dan de boer die toch geen opvolger heeft, zal die fabrikant uiteindelijk de stikstofrechten van die boer kopen. Exit boer.

3. Zeker bedacht door iemand die de boeren weg wil hebben?

Het idee werd in augustus geopperd door Linda Janssen, voorzitter van de organisatie van varkenshouders POV. In een column wees ze er op dat de boeren wel gek zouden zijn als ze zich de schaarse stikstofruimte zonder enige vergoeding afhandig zouden laten maken. Ze wijst erop hoe fijn de industrie het voor elkaar heeft gekregen, met die CO2-uitstoot. Dankzij een systeem van verhandelbare CO2-rechten kunnen bedrijven geld verdienen door hun uitstoot te verminderen.

Zoiets wil Janssen ook met stikstof. Ze rekent voor dat de landbouw staat voor een ammoniakreductie van 1 miljoen kilo. En ze denkt dat het recht om stikstof uit te stoten wel 100 euro per kilo waard kan zijn. Kortom: Janssen ziet de veehouders zitten op een berg van 100 miljoen euro. Verzilveren, die ammoniak!

4. Is zo’n handelssysteem de oplossing voor het stikstofprobleem?

Een marktsysteem voor uitstootrechten voor stikstof is zeer wel denkbaar. Zoals gezegd is er al zo’n systeem voor CO2, maar er zijn meer verhandelbare rechten. Melkquota hebben tientallen jaren bestaan. De pluimveehouderij heeft dierenrechten, de varkenshouderij ook, de melkveehouderij heeft fosfaatrechten. Allemaal verhandelbaar, allemaal gebaseerd op het begrenzen van een sector. Tot 2013 was er zelfs al een markt voor stikstofuitstoot. Die was bedoeld voor de industrie, die daar uitstootrechten kon kopen en verkopen.

Of een handelssysteem voor de huidige problemen een oplossing kan zijn, is nog niet te zeggen. Het is nog nauwelijks meer dan een idee. Veel hangt af van de vormgeving van zo’n markt, vindt ook Janssen van de POV.

Het huidige stikstofprobleem is een heel lokaal probleem. Eigenlijk zou je bij elk Natura2000-gebied (de natuurgebieden die moeten worden beschermd) een lokale stikstofmarkt moeten opzetten. Een buurtsuper in stikstofrechten. Een stikstofmarkt moet bovendien om kunnen gaan met twee soorten stikstof: de stikstofoxides die vooral van verkeer en industrie komen, en de ammoniak uit de veehouderij.

Wordt het één markt, dan kan de industrie (financieel sterk) misschien een einde maken aan de veehouderij (vaak zwak) door alle stikstofrechten in een gebied op te kopen. Als dat ongewenst is, moeten er ‘schotten’ in de markt komen. Emissierechten van de ene sector kunnen dan niet worden opgekocht door een andere sector. Dat is veiliger, maar je bent ook meteen veel van de voordelen van het systeem kwijt.

5. Wat vinden de deskundigen?

Johan Remkes noemt de mogelijkheid al in zijn rapport over vermindering van de stikstofuitstoot. Hij noemt het daar ‘salderen’. Waarbij overigens bij elke transactie wel een deel van de rechten moet worden weggestreept, want anders daalt de uitstoot niet.

Ton Hoff, bestuurslid van de Nederlandse Emissieautoriteit NEa, ziet wel mogelijkheden. Hij denkt dat een markt een manier kan zijn om ‘de goedkoopste en efficiëntste maatregelen te vinden om de uitstoot van stikstof te verminderen’, zo vertelde hij Het Financieele Dagblad.

De machtige boerenbond LTO Nederland is tegen, of minstens zeer terughoudend. Voorzitter Marc Calon is bang dat met de stikstofrechten ook het geld uit de sector verdwijnt, en dat financieel sterkere sectoren de veehouders zullen uitkopen.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden