Nieuws Lerarentekort

Oplossing lerarentekort is een kwestie van heel lange adem

Wat is de oplossing voor het nijpende lerarentekort? Het is een vraag die het derde kabinet-Rutte sinds zijn aantreden in 2017 hoofdbrekens bezorgt. 

Pabo-studenten in overleg over een werkstuk. Beeld Marcel van den Bergh - de Volkskrant

Op Prinsjesdag stelde de regering bij monde van koning Willem-Alexander dat er inmiddels ‘een forse extra investering is gedaan om het vak van leraar aantrekkelijker te maken’, maar ook dat het hoognodig is dat ‘nog meer mensen voor dit mooie beroep kiezen’.

De beide ministers van Onderwijs debatteerden woensdag opnieuw met de Tweede Kamer over uiteenlopende maatregelen. Minister Arie Slob (ChristenUnie) is verantwoordelijk voor het basis- en voorgezet onderwijs, Ingrid van Engelshoven (D66) voor het opleiden van leraren.

Dinsdag bracht Van Engelshoven met de koning een werkbezoek aan de Amsterdamse basisschool Aldoende en de pabo van de Hogeschool van Amsterdam (HvA). Zij refereerde er aan in het Kamerdebat. Ook dit bezoek stond in het teken van het lerarentekort. Steeds terugkerende vraag: wat te doen? Drie mogelijkheden nader belicht.

Meer zij-instromers

In de zomer schreef Van Engelshoven in een Kamerbrief dat zij-instroom ‘een regulier onderdeel van de lerarenopleidingen en van het personeelsbeleid van schoolbesturen’ dient te zijn. Het ministerie betaalt scholen nu 20 duizend euro per zij-instromer en dat begint resultaat op te leveren. Vorig jaar kwamen er 473 zij-instromers bij in het primair (PO) en voortgezet (VO) onderwijs. Voor dit jaar zijn al 820 aanvragen ingediend – het merendeel overigens voor het basisonderwijs. En dat is nodig, want prognoses zeggen dat het PO in het schooljaar 2023-2024 ruim vierduizend fte’s tekort komt.

Niet langer kan worden vertrouwd op de ‘intrinsieke motivatie’ van potentiële leraren: het vak moet simpelweg aanlokkelijk genoeg zijn. ‘Ruim baan voor leraren’, noemde de Onderwijsraad niet voor niets eerder dit jaar een adviesrapport. Een van de zij-instromers met wie de koning sprak, een voormalig bankmedewerker, formuleerde zijn drijfveer zo: ‘In het onderwijs heb ik het gevoel dat ik elke dag relevant werk doe. Bij de bank kun je een dag gemist worden, in de klas niet.’

Het is die sfeer rond het beroep die moet terugkeren op de werkvloer. Dat kan ook effect hebben op twee factoren waarop het kabinet weinig greep heeft, maar die wel enorm zouden helpen: minder ziekteverzuim en (iets) meer uren maken.

In de grote steden is het lerarentekort het meest schrijnend. Wethouder Marjolein Moorman (PvdA) sprak in een groepsgesprek met de koning op de HvA onomwonden van ‘een crisis’. In Amsterdam-West kent zij een school die nog één bevoegde leraar telt. Achterliggend probleem is de woningmarkt. Wonen in de hoofdstad is met een klein salaris onbetaalbaar geworden en dat geldt, zij het in mindere mate, ook in Rotterdam, Den Haag en Utrecht.

Volgens Van Engelshoven zijn onorthodoxe maatregelen nodig, zoals het reserveren van een deel van de sociale huurwoningen voor leraren. In andere beroepsgroepen, zoals de politie en de gezondheidszorg, spelen vergelijkbare problemen. Slob zei in het debat dat hierover met woningcorporaties wordt gesproken.

Belangrijk is ook de status van het vak. Koning Willem-Alexander vroeg op basisschool Aldoende aan zij-instromer Hugo Smeijer of het helpt dat iemand als Merel van Vroonhoven, voormalig bestuursvoorzitter van de Autoriteit Financiële Markten, publiekelijk voor het onderwijs heeft gekozen en daarvan verslag doet in de Volkskrant. ‘Dat het vak in het nieuws is, helpt zeker’, antwoordde Smeijers, die zelf de tapkast achter zich liet om de klas in te stappen.

Hogere salarissen

De onderwijsbonden hebben opnieuw opgeroepen tot een landelijke staking, nu op 6 november. Een fatsoenlijk salaris, meer collega’s en minder werkdruk zijn de eisen. Bij een van de rondetafelgesprekken met de koning zat ook Thijs Roovers (‘meester Thijs’), mede-initiator van protestbeweging ‘PO in Actie’. Hij herhaalde de eis van leerkrachten in het PO: de ‘salariskloof’ met docenten in het VO moet worden gedicht.

Roovers ziet wel dat er sinds twee jaar ‘een frisse wind waait door het basisonderwijs’. Maar het is zaak nu door te pakken. Volgende week woensdag ontvangt premier Rutte bonden en werkgevers. Het kabinet heeft zich steeds op het standpunt gesteld dat de PO-sector eerst een nieuwe cao moet afsluiten, liefst langjarig, voordat eventueel extra incidenteel geld beschikbaar komt.

De oppositie laakte die houding. PvdA-Kamerlid Kirsten van den Hul hekelde het ‘ronddraaien in kringetjes’ en Peter Kwint (SP) stelde vast dat van structureel extra geld kennelijk helemaal geen sprake is. Paul van Meenen van coalitiepartij D66 vond ook dat de loonkloof gedicht moet worden, maar zei eerst het gesprek van Rutte te willen afwachten.

Toekomstmuziek is één loongebouw voor iedereen die lesgeeft aan 0 tot 18 jaar, met bijbehorende functie-eisen. Dat zou het loopbaanperspectief vergroten, want nu is de mobiliteit in het onderwijs gering. Maar het is gelet op de vereiste bevoegdheden een ingewikkelde operatie, waarvoor eerst het advies van een commissie van wijzen wordt afgewacht.

Lagere pabo-eisen

Koning Willem-Alexander kon het niet geloven: het havo-diploma geeft geen rechtstreekse toegang tot de pabo. Daarvoor moeten eerst toelatingstoetsen worden gedaan. De regeringspartijen stelden die voorwaarden, waarmee de Kamer zelf in 2013 akkoord ging, woensdag opeens ter discussie – tot schrik van Van Engelshoven. ‘Dit is kennelijk niet goed afgestemd in de coalitie’, concludeerde PVV-Kamerlid Harm Beertema tot zijn geruststelling.

VVD-Kamerlid Rudmer Heerema haalde de kou uit de lucht: aan de kwaliteit van het pabo-diploma mag niet worden getornd. Maar wie de droom heeft de pabo te volgen, mag zich niet door belemmeringen laten afschrikken. Van Engelshoven erkende dat ‘sommige drempels misschien niet handig zijn’ en zegde de Kamer toe voor kerst hierop terug te komen.

LEES OOK:

VVD-Kamerlid Dennis Wiersma zei woensdag in de Volkskrant dat in het mbo onbevoegden voor de klas moeten kunnen staan.

Maar dat is een richting waar een meerderheid van de Tweede Kamer huiverig voor is. Minister Slob zei eerder in de Volkskrant: ‘We gaan echt niet zomaar iedereen voor de klas zetten'.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden