Oplopende werkloosheid is een zegen

Philips, Lucent en ABN Amro schrapten duizenden banen. Nu stuurt achtbaanbouwer Vecoma 240 werknemers naar huis. Duikt het werkloosheidsspook weer op in Nederland?...

De koffiedikkijkers van het Centraal Planbureau zien een kentering in de economische ontwikkeling. Het CPB voorspelt voor volgend jaar oplopende werkloosheid en terugvallende economische groei. Het kabinet baseert op deze ramingen zijn begroting voor volgend jaar. Op voorhand vragen kabinet en werkgevers aan de bonden hun looneisen te matigen.

Oplopende werkloosheid en matige economische groei zijn een relatief nieuw fenomeen. Paars kende sinds het aantreden van het eerste kabinet-Kok in 1994 slechts vette jaren met robuuste groei en een dalende werkloosheid.

De kentering die het CPB voorziet, appelleert aan de herinnering aan de jaren vóór Paars. Maar is oplopende werkloosheid op dit moment wel een ramp voor Nederland? Het spook van de werkloosheid in vijf vragen.

Loopt de werkloosheid in Nederland al op?

Nee. Volgens het Centraal Bureau voor de Statistiek is van een inzakkende economie nog weinig te merken. Ook in de maanden mei tot en met juli nam de werkloosheid nog gestaag af. Momenteel staan zo'n 132 duizend personen als werkloze ingeschreven. Dit cijfer lag in de periode april-juni nog drieduizend hoger.

Andere landen, zoals Duitsland staan er aanmerkelijk slechter voor. Bij de oosterburen loopt de werkloosheid al maanden op.

Er zijn wel tekenen dat de werkloosheid in Nederland op korte termijn kan stijgen. Bij bijvoorbeeld Lucent, Philips, ABN Amro en KPN verdwijnen duizenden banen. Vooral in het buitenland, maar ook in Nederland.

De ontslagen kunnen er toe bijdragen dat het aantal openstaande vacatures, op dit moment meer dan 200 duizend, vermindert. Dat aantal neemt dit jaar al niet meer toe. In het eerste kwartaal is het aantal vacatures gestabiliseerd op 216 duizend. De stijging sinds september 1998 is gestokt.

Bedreigt een oplopende werkloosheid de economie?

Voorlopig nog niet. Oplopende werkloosheid is zelfs wel prettig voor de overspannen arbeidsmarkt. De stijging in de werkloosheid zal bij de huidige economische groei pas volgend jaar komen. Het CPB houdt bijvoorbeeld rekening met 40 duizend meer werklozen. De economische groei volstaat in dat geval niet meer om herintreders, schoolverlaters en werklozen werk te bieden.

'Dat de werkloosheid gaat oplopen is niet slecht', stelt arbeidseconoom C. Teulings. Sommige vacatures waren lange tijd nauwelijks te vervullen. 'Werkgevers in de zorg en de detailhandel zullen heel blij zijn dat personeel weer iets eenvoudiger te vinden is,' zegt ook econoom H. Keuzekamp.

Werkgevers zullen bij dalende winsten en minder volle orderboeken hun personeel bovendien niet direct ontslaan. Ze zijn wijs geworden door de jarenlange worsteling met moeilijk vervulbare vacatures. Ze zullen zich daarom wel tweemaal bedenken voor ze een kundig werknemer ontslaan.

In welke sectoren zijn de risico's het grootst?

Bij banken en IT-bedrijven staan momenteel de meeste banen op de tocht. Gedwongen ontslag blijft in de financiële wereld echter meestal uit. ABN Amro neemt bijvoorbeeld drie jaar de tijd om 6250 banen te schrappen.

Automatiseerders moeten zich na de afsluiting van grote projecten (eerst het millenniumprobleem, nu de invoering van de euro) meer zorgen maken. Maar in deze sector is de werkloosheid in de jaren negentig al twee keer snel opgelopen zonder dat dit de economie fundamenteel bedreigde. Alleen als een langdurige recessie over het land neerdaalt, kunnen de alarmbellen echt gaan rinkelen.

Blijven hoge looneisen komend jaar uit?

De FNV doet erg zijn best de invloed van werkloosheid op de looneisen te ontkennen. Tijdens de drie jaren algemene krapte op de arbeidsmarkt bleven de looneisen - afgezien van extraatjes - met 4 procent nog beperkt.

Ook bij een kentering in de conjunctuur zal de FNV de aangekondigde 4 procent loonsverhoging blijven eisen. De inflatie is de bodem voor de looneis. Het inflatiecijfer dat de FNV hanteert, lijkt op 3,5 procent uit te komen. Minder dan 4 procent is dan voor de bond niet geloofwaardig. Tenzij het in een bedrijf of sector aantoonbaar slecht gaat. Maar dat voorbehoud heeft de FNV al eerder gemaakt.

Kan de overheid nog iets doen aan de werkloosheid?

Nauwelijks. Het kabinet kan de trom roeren, zich bezorgd tonen en daarmee stemming maken. Maar direct ingrijpen kan niet. Wel kan met 'flankerend beleid' bijvoorbeeld het ontslaan van ouderen - een hobby van werkgevers - worden beperkt. Daarnaast kan het kabinet de premies voor WW en WAO verlagen - daar is een overschot in de sociale kassen van 20 miljard gulden - maar zonder een echte crisis dempt dat de loonsverhogingen niet.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden