Opleiden, scouten, de goede trainer aantrekken

Eens maaide Marcel Brands (48) het gras bij RKC en hing hij reclameborden op. Vandaag speelt koploper PSV, waarvan hij sinds dit seizoen technisch manager is, tegen Ajax. 'Ik denk niet dat er spelers zijn die zeggen dat ze zijn besodemieterd door mij.'

Hoe de voetballer Marcel Brands, de sierlijke, technisch begaafde middenvelder van weleer, voortleeft in de technisch manager van PSV? Meteen volgt het antwoord, in zijn werkkamer met uitzicht op het veld van PSV: 'Als de liefhebber.'


Die liefhebber kijkt het liefst naar voetballers die het publiek betoveren. 'Ik was helemaal gek van Angel di Maria', zegt hij over het slangenmans van Real Madrid. Engel van Maria. Alleen de naam al. 'Die hadden we bijna binnen toen ik bij AZ werkte.'


Brands, destijds directeur voetbalzaken in Alkmaar, zag de Argentijn invallen bij een jeugdtoernooi in Paraguay. 'Ik kreeg het gevoel: dit is iets aparts.' Later volgde het jeugd-WK in Canada. 'Wij zeiden: die móeten we halen. Zo was het ook met Pato. Ik zei tegen Dirk Scheringa: voor hem kun je gerust 14 miljoen euro neerleggen, daaraan kun je je geen buil vallen. Dirk wilde best een grote transactie doen. Ik zei: stop het geld maar in Pato, daar haal je 30 miljoen mee op.'


AZ deed een serieuze poging, maar AC Milan betaalde 22 miljoen voor Pato en Benfica 6 miljoen voor Di Maria. Baas boven baas.


Mooie anekdote uit een rijk geschakeerd voetballeven. Waar de inborst van de trainer overloopt van de hectiek in het strafschopgebied, bewaakt de technisch manager de belijning rond het veld. Toch vraagt elke dag om concentratie en scherpte, en dan nog kan alles opeens anders zijn dan gedacht.


Brands kreeg kippenvel, toen spits Jonathan Reis voor het eerst weer meedeed bij PSV, nadat hij vorig seizoen was ontslagen wegens cocaïnegebruik, en door trainer Rutten was opgezocht in Brazilië. 'Ik kon alleen tegen Fred zeggen: ik vind hem een fantastische speler en samen wilden we hem een tweede kans geven.


'De tijd waarin hij meetrainde, gebruikten we om professionele hulp te zoeken. Ik heb totaal geen affiniteit met verslaving. Ik rook en drink niet. Ik zou zeggen: stop gewoon, dan ben je toch klaar. Maar zo werkt het niet. We moesten een plan maken en verantwoordelijkheid nemen. Zo'n plan kan ook mislukken.


'Ik wist bijvoorbeeld niet dat een verslaafde het meest gevoelig is voor een terugval tijdens momenten van teleurstelling én van euforie. Jonathan ging nog één keer in de fout, door met drank op in de auto te stappen. Dat gebeurde na een euforisch moment, na zijn rentree in de Europa Cup. Op zo'n moment wordt er ook naar ons gewezen, want wij nemen verantwoordelijkheid. Voor hetzelfde geld gebeuren er ongelukken. Je geeft hem langzaam verantwoordelijkheid en vrijheid terug, maar uiteindelijk moet hij het zelf doen.


'Voor ons gevoel hebben wíj er alles aan gedaan. Jonathan heeft, ook door zijn complexe jeugd, een verleden dat je niet kunt wegnemen. Je kunt als club alleen voorwaarden scheppen, door te begeleiden. En het kan nog steeds misgaan.'


Succesvol zijn met een voetbalclub is voortdurend hard werken, dat is de leidraad van zijn verhaal. 'Uiteindelijk gaat het hierom: wil jij meer doen dan je concurrenten? Je probeert altijd een stapje harder te lopen.'


Brands is een technisch manager pur sang. Hoe word je dat eigenlijk? Bij hem ging het min of meer vanzelf. Via commerciële zaken bij RKC stroomde hij door naar de technische kant. 'Mijn eerste taak was het aanstellen van een nieuwe trainer. We stonden onderaan. De club wilde Frans Körver, ik Martin Jol. Ik had het gevoel dat hij als trainer de lange termijn in de gaten hield. Het was pas oktober. De eerste drie wedstrijden hoefden we niet te winnen, we moesten in de eredivisie blijven. Samen met bestuurslid Jan Gerrits heb ik zijn benoeming er doorgedrukt. Ik liet ook de aanvoerder bellen met Jol, om te vertellen dat de spelers hem wilden. Dan is iedere trainer gestreeld.'


Vandaag de dag is Jol trainer van Ajax, vanavond tegenstander van PSV in de Arena. PSV is koploper, Ajax bijna in crisis.


Reclameborden

Voor beiden was RKC een leerschool. 'Ik heb reclameborden opgehangen en het gras gemaaid toen de man die dat deed ziek was. Ik heb begrotingen mee opgesteld. Bij RKC moest je heel hard werken en creatief zijn. Als een sponsor per se op zondag een bord wilde hebben, gingen we samen de hoogwerker op en hingen we dat bord op. En als je 's avonds om negen uur naar huis ging, stond daar nog een jeugdspelertje in de regen. Vergeten door zijn broer. Dan bracht je dat manneke naar huis.'


Van Gaal, Jol, Advocaat, Rutten, allemaal trainers met wie Brands werkte, mannen die soms 24 uur per dag met voetbal bezig zijn. 'Dat heb ik ook. Dat gevoel probeer je over te brengen. Dat is de drive.'


Zijn reputatie groeide en zo kwam hij deze zomer bij PSV terecht. 'Op alle terreinen lag hier veel werk, en in gesprekken met Rutten kreeg ik het gevoel dat hij écht verder wil met de club, terwijl AZ pas op de plaats maakte. Toch was het moeilijk om AZ te verlaten, want ik raak gehecht aan mensen.' Zijn secretaresse werkte ook al onder hem bij RKC en AZ.


PSV is RKC in het groot, met 17 miljoen verlies in het afgelopen seizoen. Dit seizoen zal het verlies opnieuw aanzienlijk zijn, want alweer speelt PSV niet in de Champions League, terwijl de huishouding daarop is afgestemd.


'We kunnen het gat bijna dichten, maar dan moeten we spelers verkopen en leveren we een stuk van onze sportieve ambitie in. We kijken dus of we die ambitie in stand kunnen houden, zonder op een onverantwoorde manier te werk te gaan.'


Toen hij kwam van AZ, was werk blijven liggen. PSV had versterking nodig in elke linie. Hoe dat dan gaat? 'Hutchinson kende ik goed omdat we hem met AZ nauw hebben gevolgd en bij PSV was hij ook bekend. Nu was hij transfervrij. Voordat ik mijn beslissing nam naar PSV te gaan, zei ik al tegen Fred: die zou ik altijd pakken.


'Uit mijn AZ-tijd wist ik al van interesse voor Lens van PSV. Marcelo was door mij, Rutten en het scoutingsteam gezien en het huren van Berg was een logische zet. We hadden geen geld voor een spits en wilden iemand die makkelijk te integreren was. Hij heeft in de Nederlandse competitie gespeeld, vormt een goed koppel met Toivonen, heeft scorend vermogen, spreekt de taal en was haalbaar.'


Scouting

Zó gaat dat dus. Duidelijk, volgens heldere lijnen. Zo richt hij ook de scouting in. 'Ik probeer in een scoutingsteam verschillende karakters te krijgen, oud-voetballers die op diverse posities hebben gespeeld. Bij AZ bestond het onder meer uit John Bosman, oud-spits, Barry van Galen was een creatieve denker en José Fortes Rodrigues een echte verdediger. Als we een aanvaller zochten, ging ook de verdediger kijken. Bij PSV is John de Jong een ander type dan Berry van Aerle. Daarnaast wil ik altijd zelf de speler hebben gezien.'


Hij wijst op het teamwerk. Met een lach: 'Als ik het voor het zeggen zou hebben, win je waarschijnlijk geen wedstrijd, want ik kies vaak voor mooie voetballers met wie je de oorlog niet wint. Dat heeft te maken met hoe je zelf was.' Dan zat de selectie vol met Di Maria's.


Zo duidelijk is het verschil met Ajax, waar de scouting min of meer buitenspel staat. Jol trok spelers aan uit zijn kring van kennissen en schudde de portfolio van zaakwaarnemer Raiola op.


Brands doet het anders. 'Een trainer heeft maar één doel: succes op korte termijn. Een technisch manager probeert verder te kijken; naar opleiding, transferwaarde, bestedingsruimte. Henk ten Cate haalde bij Ajax drie Spanjaarden. 100 procent dat die niet van de scouting kwamen. Dan komt de volgende trainer, zijn die Spanjaarden uitgebonjourd en gaat het kapitaal van je club hard onderuit. Als dat hier zou gebeuren, stop ik acuut.


'Je kunt het ook niet naar je scouts verantwoorden als je ze elke dag op pad stuurt en aan het einde van de week zegt: jongens, we hebben Jansen aangetrokken, terwijl zij Jansen nog nooit hebben gezien. Dan zou ik als scout zeggen: toedeledoki.'


Werken volgens het uitgezette beleid, in open- en eerlijkheid, dat is de methode-Brands: 'Ik denk niet dat er spelers zijn die zeggen dat ze zijn besodemieterd door mij.'


Het wereldje zit wel ingewikkeld in elkaar, tegenwoordig. 'De rol van zaakwaarnemers is veel groter geworden. Uit de hele wereld krijgen we middenvelders aangeboden, nu Afellay vertrekt. Je kijkt wie je kent. Soms denk je: hé, die zit bij ons in de scouting. Mag hij weg? Je screent lijsten. Over het algemeen moet je je eigen koers varen. Je filtert en komt tot schaduwteams. Onder 21 jaar, onder 23 jaar. Je maakt actielijsten. Jij, jij en jij gaan een keer kijken. Zo werk je continu aan een proces.'


Het werk rust nooit. De opleiding verbeteren, nadenken over spelers, selecties samenstellen in het hoofd, én de rust bewaren, zelfs al mocht PSV geen kampioen worden. 'In het negatieve scenario hebben we in ieder geval kapitaal op het veld staan. Dat is één van mijn stokpaardjes: zorg dat je kapitaal op het veld staat. Goede spelers die internationaal verder kunnen groeien, in de goede leeftijdscategorie. Als we de Champions League niet bereiken, moeten we ergens anders inkomsten vandaan halen. Dan ligt een transfer voor de hand.'


Zo werkt het spel. Opleiden, scouten, de goede trainer aantrekken. 'De hoofdtrainer is de belangrijkste man binnen de club. Die kan het verschil maken. Ik vertrouw op Fred Rutten, omdat ik geloof dat hij een topcoach is. Hij werkt gestructureerd en is er dag en nacht mee bezig. Bij hem zie je de beleving die je ook ziet bij de oude garde, bij de gevestigde orde: Van Gaal, Advocaat.'


Het is de beleving waarvan de liefhebber Marcel Brands geniet.


'Welke voor PSV haalbare speler is beter dan Ibrahim Afellay?'

Een opvolger kopen voor Afellay, die in de winterstop vertrekt naar Barcelona? Marcel Brands denkt van niet. 'Je kijkt altijd, maar ik ben geen voorstander van spelers halen in de winterstop. Je kijkt wel naar volgend seizoen. Dat hoeft niet per se voor de positie van Afellay te zijn. Je moet ook realistisch zijn. We zijn tevreden over Engelaar, Hutchinson, Toivonen, Bakkal en Afellay. Maar slechts drie van de vijf kunnen meedoen. Als ik morgen speler X haal, zit Hutchinson, Bakkal, Toivonen of Engelaar op de bank. En welke voor PSV haalbare speler is beter dan Afellay?'


Afellay was niet te houden. 'In de zomer was alles ingevuld. Middenveld: rechts Hutchinson, links Engelaar, daarachter de talenten Wuytens, Ojo, Labyad. Achter de spits: Bakkal, Toivonen. Alle posities waren goed bezet, waarbij Bakkal ook naar rechts of links kan, of Toivonen in de spits.


'Telkens neem je de selectie door. In augustus kwam Liverpool voor Toivonen. Als we hem hadden verkocht en in de laatste week iemand voor Afellay was gekomen, waren we ze allebei kwijt geweest. Dan hadden we onze ambitie kunnen bijstellen.'


Het was geen dilemma voor Brands; Afellay nu verkopen en daarmee de kans op het kampioenschap misschien zien afnemen. 'Hij had nog een jaar contract en wilde niet bijtekenen. Hij wilde zich wel inspannen om er een transfersom voor PSV uit te slepen. We konden twee dingen doen: hem in de winterstop laten vertrekken, of een contract laten tekenen bij een nieuwe club die hem pas volgend seizoen in dienst zou nemen. Dat laatste was het droomscenario. Barcelona wilde het niet. Dan kun je stoer doen, maar wat doet dat met een speler die hier 14 jaar was en naar de mooiste club ter wereld kan? Je mag als PSV ook een beetje trots zijn.'


CV

1962


Geboren op 16 maart in Den Bosch.


1980


debuut bij FC Den Bosch.


1987


Promotie naar eredivisie met RKC, beste speler eerste divisie.


1988


Feyenoord.


1990


Terug naar RKC.


1998


Verschillende functies bij RKC, waaronder technisch en algemeen directeur.


2005


Directeur voetbalzaken AZ. In 2009 kampioen van Nederland.


2010


Technisch manager PSV.


Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden