Opkomst hoog door Breivik-effect

De aanslagen van Anders Breivik lijken de Noren massaal naar de stembus te voeren. Na een gehandicapte campagne, de regerende Arbeiderspartij verloor veel jonge leden, wijzen de eerste peilingen erop dat een recordaantal Noren vervroegd zijn stem heeft uitgebracht voor de lokale verkiezingen van zondag en maandag.

AMSTERDAM - In Oslo hebben volgens het ministerie van Binnenlandse Zaken al ruim 54 duizend inwoners hun stem uitgebracht, bijna twee keer zoveel als bij de vorige verkiezingen. In Noorwegen is vervroegd stemmen toegestaan.


Peilingen voorspellen dat de opkomst rond de 70 procent zal liggen, tegenover 61 procent vier jaar geleden. Daarmee lijken de Noren gehoor te geven aan de oproep van premier Jens Stoltenberg die zei dat de Noren op de aanslagen moesten reageren met 'meer solidariteit en meer democratie'.


Bij de bomaanslag op het regeringsgebouw in Oslo op 22 juli kwamen acht mensen om. Op het eiland Utøya stierven 69 deelnemers aan het zomerkamp van de jongerenafdeling (AUF) van de Arbeiderspartij (Arbeiderpartiet) van Stoltenberg.


Sinds de aanslagen op de linkse elite in Noorwegen, is het aantal leden van politieke partijen gestegen, ook onder jongeren. De AUF meldde 2800 nieuwe leden. De jongerenafdeling van de Conservatieve Partij (Unge Høyre) heeft in twee maanden tijd 1700 nieuwe leden gekregen, zegt voorzitter Henrik Asheim.


De campagne verliep ingetogener dan normaal. De Vooruitgangspartij (Fremskrittspartiet, FrP) riep campagnemateriaal terug waarop een gebroken roos stond. 'Dat stond voor de gebroken beloftes van de Arbeiderspartij', zegt FrP-parlementariër Morten Høglund. 'Maar dat was ongepast nu de roos een symbool was geworden van nationale rouw.' De conservatieve jongeren trokken oude campagneshirts terug met de slogan: liever dood dan rood.


De traditionele debatten op middelbare scholen, die altijd scholierenverkiezingen houden, werden overal afgelast. De jongerenafdeling van de Arbeiderspartij had te veel leden verloren om nog goed te kunnen deelnemen.


Traditionele graadmeter

De Arbeiderspartij van premier Stoltenberg komt waarschijnlijk als winnaar uit de bus bij de verkiezingen voor de 430 gemeenteraden en 19 districtsraden. Bij de verkiezingen op middelbare scholen, een traditionele graadmeter, werd de partij dinsdag met 29,7 procent de grootste.


Van oudsher is de Arbeiderspartij sterk vertegenwoordigd op lokaal niveau, maar door het sterke optreden van Stoltenberg na de aanslagen, trekt de partij extra veel stemmen. Al zakte dit effect de laatste weken volgens de peilingen iets in.


Omgekeerd lijkt de islam-kritische Vooruitgangspartij, de op een na grootste partij in het Noorse parlement, juist stemmen te verliezen. De partij kreeg op de middelbare scholen 16,5 procent van de stemmen, een procent minder dan in 2007. Ook in de peilingen staat de partij op verlies. Iets wat overigens niet alleen op de aanslagen valt terug te voeren. 'We hebben een moeilijk jaar achter de rug', zegt Høglund. 'In april hadden we een seksschandaal rond een van onze parlementariërs. Dat heeft de partij ook schade berokkend.'


De Vooruitgangspartij lag na de aanslagen onder vuur vanwege de toon die het aansloeg in het debat over immigratie. Anders Breivik was enige jaren lid van de partij, maar keerde deze de rug toe omdat hij de partij niet radicaal genoeg vond. Partijvoorzitter Siv Jensen toonde zich aanvankelijk geïrriteerd dat er een verband werd gesuggereerd tussen de daden van Breivik en het taalgebruik van haar partij.


Jensen zelf had het bijvoorbeeld over de 'sluipende islamisering' van de Noorse samenleving. Maar daarna gingen binnen de partij stemmen op om anders te communiceren. FrP-parlementariër Christian Tybring-Gjedde betreurde achteraf zijn formuleringen in een stuk dat hij een jaar eerder schreef onder de titel 'Dromen uit Disneyland'. Daarin stelde hij dat het multiculturalisme 'de Noorse samenleving uiteenscheurt'. Eerder had Gjedde de hoofddoek vergeleken met de kap die Ku Klux Klan-leden dragen.


Parlementariër Morten Høglund van de FrP: 'We moeten beter specificeren wat we bedoelen. We moeten zeker zijn dat we niet 'dé islam' of 'dé moslims' aanvallen. Dat zou verkeerd kunnen worden geïnterpreteerd. Alle politici hebben een verantwoordelijkheid om daar op te letten.' Høglund stelt dat de standpunten van zijn partij ongewijzigd blijven. De FrP distantieert zich van de Nederlandse PVV van Geert Wilders.


Immigratie

Ook al domineert het debat over de toon van debatteren regelmatig de Noorse krantenkoppen, in de campagne voor de lokale verkiezingen speelt immigratie amper een rol, zegt commentator Håvard Narum van de Noorse krant Aftenposten. 'Dit speelt meer in de landelijke verkiezingen. En door de aanslagen waren politieke partijen huiverig om het tot thema te maken.'


Ook politiek redacteur Hanne Skartveit van de Noorse krant VG stelt dat het immigratiedebat naar aanleiding van de aanslagen ingetogener is geworden. De krant zelf heeft naar aanleiding van de aanslagen besloten om de omschrijving van buitenlanders te veranderen. 'Voorheen schreven we 'een Noorse Pakistaan', nu schrijven we 'een Pakistaanse Noor'. Anders is het alsof deze groep niet tot de Noorse samenleving behoort.'


De Noren gaan massaal naar de stembus voor de lokale verkiezingen. De oproep van premier Jens Stoltenberg tot 'meer democratie' lijkt te worden opgevolgd.


Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden