Opkomst der onstuitbaren

Zombies, rondvliegende hersen-kwabben en veel bloed: de tv-serie The Walking Dead is een enorme hit.

Ze dragen doktersjassen, priesterboorden of joggingpakken. Ze zijn kuddedieren die als bedwelmd door het leven strompelen. Ze zijn traag, inefficiënt, maar onverzettelijk. Eigenlijk lijken ze wel wat op ons - op hun necrotische weefsel na dan, en hun calorierijke dieet van mensenvlees.


In hun eentje zijn ze nauwelijks te duchten, maar, waarschuwt overlevende Morgan Jones in de televisieserie The Walking Dead, komen ze in drommen, opgefokt en met een lege maag, 'Man, you watch your ass.'


Sinds George Romero 43 jaar geleden Amerikaanse kinderen aan het huilen maakte met Night of the Living Dead, lag de zombie niet zo goed in de markt als nu. De roman Pride & Prejudice & Zombies, met Mr. Darcy als zombiejager, stond tussen 2009 en 2010 bijna een jaar lang in de bestsellerslijst van de New York Times. Sterren als Anne Hathaway en Natalie Portman worden genoemd voor de verfilming. Scarlett Johansson zou dan weer de hoofdrol spelen in Breathers, naar de gelijknamige roman over twee verliefde ondoden in een zombiefobe wereld, die formaldehyde moeten drinken om niet verder te ontbinden. De zombie begint zelfs uit te groeien tot folklorefiguur. Op 18 mei vindt in Arnhem een 'zombie walk' plaats, een demonstratie van levende lijken die voor het goede doel (de dierenambulance) de binnenstad zullen teisteren.


En 5,3 miljoen Amerikanen zagen politieagent Rick Grimes (sheriffhoed, tas geweren op de rug) tijdens de Halloween-première van The Walking Dead (2010) op een mustangpaard over de lege snelweg naar Atlanta sjokken. Recht vooruit de verlaten wolkenkrabbers van de binnenstad, links een file van gestrande auto's van inwoners die halsoverkop de stad hadden ontvlucht, maar niet ver waren gekomen.


Met een kijkcijfer van zes miljoen voor de seizoensfinale hoort The Walking Dead tot de best bekeken dramaseries uit de geschiedenis van de Amerikaanse kabeltelevisie. Ter vergelijking: het vierde Mad Men-seizoen, ook op kabelzender AMC, trok gemiddeld 2,3 miljoen kijkers, een record voor Mad Men.


Sinds eind oktober 2010 is de serie in meer dan 120 landen in première gegaan. In Nederland zijn de uitzendrechten inmiddels aangekocht door Fox en komt de serie mogelijk al in het najaar op de digitale zender weten.


Het succes van The Walking Dead lijkt op het eerste gezicht onwaarschijnlijk. De hersenkwabben en bestanddelen van het maag-darmstelsel vliegen in het rond. In de tweede aflevering garneren Rick Grimes (gespeeld door Andrew Lincoln) en Glenn (Steven Yeun) hun kleding met het bloed en de darmen van een net overleden veiligheidsbeambte, in de hoop onopgemerkt door een meute zombies te kunnen sluipen.


De hypothese: zombies (of 'Walkers', zoals ze in de serie heten) kunnen de levenden ruiken. Ook het thema - een niet nader verklaarde zombie-apocalyps brengt de menselijke beschaving op de knieën - lijkt zich niet direct te lenen voor ouderwets gezellig kijkbuisvermaak.


Hoe heeft een buitenissig genre als de zombiefilm de Amerikaanse huiskamer kunnen binnendringen?


Natuurlijk door de kwaliteiten van The Walking Dead. De serie, geregisseerd door Frank Darabont (The Shawshank Redemption, The Green Mile), sluit aan bij de 21ste-eeuwse traditie van ambitieuze televisieromans als The Wire en The Sopranos. De cinematografie is prachtig: zelden zagen de stadia van ontbinding er zo esthetisch uit. Het tempo is dat van een lange speelfilm. Er is geen goedkoop effectbejag, geen platte kiekeboe-horror.


In sommige opzichten is The Walking Dead zelfs opmerkelijk conventioneel. De serie voelt als een western. De hoofdpersonages ademen roestvrijstalen waarden als moed, plichtsbesef en familiegevoel. Zelfs de zombies stemmen nostalgisch: waar Danny Boyle in 28 Days Later (2002) de puristen provoceerde door sprintende zombies te introduceren, zijn de ondoden in The Walking Dead weer hun oude, waggelende zelf.


Tegelijkertijd heeft het succes van de serie domweg te maken met de geheimzinnige eb en vloed van smaak, timing en toeval die we 'mode' noemen. De vampier vond al jaren geleden zijn weg naar het massapubliek met hitseries als Buffy the Vampire Slayer en Angel. Anno 2011 is de zombie 'in' en de sensuele bloedzuiger met de geprononceerde hoektanden 'uit'.


Uit het niets komt dat niet: de film Zombieland (2009) bracht het meeste op van alle zombiefilms tot dan toe en de satirische miniserie Dead Set, over zombies die een Big Brother-achtige tv-programma verstieren, was eind 2008 een verrassende hit op de Britse televisie. De einde der dagen-sfeer van de zombiefilm resoneert met een aantal van de vrolijkere thema's van de 21ste eeuw: 9/11, klimaatopwarming, de kredietcrisis. Ordeloosheid, in The Walking Dead uitgebeeld door het betekenisloze politie-uniform van de hoofdpersoon, lijkt plots niet meer zo'n exotisch scenario.


Maar er is nog iets: de zombie van nu is angstaanjagender dan ooit. Waar de ondoden in low-budget-klassiekers als Dawn of the Living Dead (1978) nog wel eens op de lachspieren werkten, zijn ze in The Walking Dead een wonder van visagie. En hoewel ze niet kunnen sprinten zoals in 28 Days Later, lijken ze nog nooit met zo veel te zijn geweest. En zo vasthoudend. En zo gulzig.


Moderne zombievehikels als The Walking Dead zijn de beste verdoving tegen de oerangsten. De angst om opgegeten te worden natuurlijk, een angst met een respectabele culturele traditie: van Juvenalis tot Sweeney Todd, van Titus Andronicus tot Libris Prijs-winnaar Yves Petry. En simpelweg de angst voor de dood en voor het enige dier dat boven ons in de voedselketen staat: de worm.


Zombiefilms bieden daarbij in elk geval één troost. Ja, er is leven na de dood.


Je moest eens weten.


1Braindead (1992)


Peter Jackson


300 liter nepbloed gebruikte Jackson voor het hilarische Braindead, een van de maagonvriendelijkste films ooit. Slechtste reclame ooit voor een dessert: het met bloed en pus bedekte oor dat in de custard valt. 'Mmm. Rich and creamy. Just the way I like it!'


228 days later (2002)


Danny Boyle


Met 28 days later introduceerde Boyle een noviteit: zombies die kunnen sprinten als Usain Bolt. En waarom ook niet? Stemmige, documentaire-achtige film waarin de 'gewone' mensen bijna net zo eng zijn als de zombies. Beklijvend beeld: Piccadilly Circus, totaal uitgestorven.


3Dellamore, Dellamorte (1994)


Michele Soavi


'Op een bepaald moment in het leven besef je dat je meer dode mensen kent dan levende', filosofeert zombieslachter Francesco Dellamorte in deze Italiaanse kruising tussen arthouse, komedie en slasherfilm. Glansrol: de mismaakte, uitsluitend 'Njah!' zeggende Gnaghi.


4Dawn of the Dead (1978)


George Romero


De film die het nodig vond om onbezorgd, ongegeneerd consumeren voor altijd te verpesten. Beste dialoog: vrouw, terwijl zombies ronddolen in een winkelcentrum: 'Waar zijn ze mee bezig? Waarom komen ze hier?' Man: 'Herinneringen. Dit was ooit een belangrijke plek in hun leven.'


5Shaun of the Dead (2004)


Edgar Wright


Romantische komedie waarin het belangrijkste liefdesobstakel bestaat uit, eh, heel veel zombies. Memorabele scène: Shaun weigert op te merken dat de straat stikt van de levende lijken en gaat gewoon naar de winkel om een blikje Diet Coke te kopen.


Hockey Zombie Sletjes

Ook in Nederland wagen veel filmmakers zich de laatste jaren aan zombiefilms - de nederslasher Horizonica (2006) bijvoorbeeld, of de Haagse komedie Polonaise (2011) en de musical Zombie Love (2007). Regisseur Richard Raaphorst begint binnenkort aan de opnames van Frankenstein's Army, over, jawel, een nazilaboratorium waar in de nadagen van het Derde Rijk een leger van arische zombies wordt gekweekt.


Filmmaker Joost Kraan (25) werkt sinds drie jaar aan het fijnzinnig getitelde Hockey Zombie Sletjes, over een volgens Kraan 'waardeloze' trashmetalband die terechtkomt op een hockeyfeest. Een vreemd energiedrankje verandert de feestgangers in zombies.


Dit jaar moet de film afkomen, zegt Kraan. De twee filmteasers die op YouTube circuleren zien er ondanks (of misschien dankzij) de beperkte middelen visueel knap uit. Speklapjes doen dienst als mensenvlees, yoghurtdrink fungeert als bloed. 'Ik maak zelf de rekwisieten', zegt Kraan, die in het dagelijks leven reclames en videoclips maakt. 'Moet er bijvoorbeeld iemand ontploffen, dan maak ik van tevoren een lijf van piepschuim, purschuim, siliconen, latex, als het er maar smerig uitziet.'


Kraan financiert alles zelf. De ster van de film, de weelderig getatoeëerde Dikke Dennis, ontving als enige soldij een fles whisky. Verder werkt iedereen gratis. Door het geldgebrek en wispelturige filmschema is het lastig de continuïteit van het verhaal te bewaken, zegt Kraan. 'Dikke Dennis heeft er sinds de laatste opnames bijvoorbeeld weer een tattoo bij op z'n hoofd. Het is me een raadsel hoe dat goed gaat komen.'


Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden