'Opkomst China goed voor Nederland'

De Europese Unie heeft last van de opkomst van China, 'maar dat is geen reden je te verschuilen achter een gordijntje en vandaar te volgen wat de boze buitenwereld gaat doen', vindt minister van Economische Zaken Maxime Verhagen.

Signalen dat het voor westerse bedrijven moeilijker wordt zaken te doen in China hebben ook Maxime Verhagen bereikt. 'Ik hoor met name dat investeren alleen mogelijk is wanneer je technologische kennis meebrengt.'


Aan de vooravond van een handelsmissie naar China toont de minister voor die Chinese eis van technologieoverdracht bovenal begrip. 'De Chinezen zijn vrij selectief in wat ze wel en niet willen. Dat begrijp ik wel. Ze staan ook voor de opgave jaarlijks 8 à 9 procent te groeien om hun bevolking tevreden te houden en je ziet meteen nervositeit ontstaan zodra dat iets lager uitvalt.'


Een 'gelijk speelveld' voor Chinese en buitenlandse bedrijven - dat is de afspraak die er in internationaal verband met China is gemaakt. Die spelregel van de wereldhandelsorganisatie WTO verbiedt China de eigen bedrijven te bevoordelen boven westerse bedrijven.


Het belang van die regel wordt groter nu China de tweede economie ter wereld is geworden en het westerse bedrijfsleven zich vooral dankzij successen op de Chinese markt van de crisis herstelt.


In de dagelijkse praktijk van het zakendoen in China komen er tal van klachten voor. Zo stelde de Europese Kamer van Koophandel in China onlangs vast dat westerse bedrijven stelselmatig buitenspel staan bij de enorme markt van overheidsopdrachten. Die omvat in China, met zijn enorme staatssector, zo'n 1.000 miljard dollar (688,8 miljard euro).


Ook zijn er signalen dat westerse bedrijven zwaardere milieu-eisen krijgen opgelegd dan hun Chinese concurrenten. In het verzekeringswezen eisen de Chinezen sinds kort dat bestuurders bij westerse bedrijven, uitgezonderd de topman, examens in het Chinees moeten afleggen. Dat leidt tot het noodgedwongen opnemen van Chinezen in de top. Verhagen vindt die negatieve signalen niet onoverkomelijk.


Vooral ziet hij de grote voordelen van de relatie met China: 'De economische groei in Duitsland wordt met name veroorzaakt door de toegenomen vraag uit China. En wij profiteren daarvan mee.' Over de klachten zegt hij: 'Wanneer duidelijk is dat Chinezen zich niet aan hun afspraken met een Nederlands bedrijf houden, ben ik de eerste die aan de bel trekt. Dat heb ik bij de Russen en de Nigerianen (toen Shell in Rusland en Nigeria botste met autoriteiten die een groter deel van de winst wilden, red.) ook gedaan. Samen met Jan-Peter (Balkenende) en Maria (van der Hoeven) heb ik, ik weet niet hoe vaak, daarover met vooral de Russen gesproken. We moeten als overheid natuurlijk niet gekke Henkie zijn.'


Maar vooralsnog loopt het los met de klachten over China op zijn ministerie. Dus kan Verhagen zich richten op wat hij als de twee voornaamste belangen van Nederland ziet: meer export naar China en meer Chinese investeringen in Nederland. De recente overname van de Limburgse schuifdakenproducent Inalfa (670 banen in Venray, door een Chinees staatsbedrijf) ziet hij dan ook met genoegen aan.


Kunnen we China niet meer op een 'gelijk speelveld' aanspreken omdat de hoge groei van China is losgekoppeld van de veel lagere groei die wij hebben? Zijn daardoor onze mogelijkheden tot beïnvloeding afgenomen?

'Ik denk eerlijk gezegd dat Europa zelf zich in het verleden heel wat arroganter heeft opgesteld dan China nu doet. Onze houding was: wij maken wel uit wat hier binnenkomt. Ik zou daarom niet zo snel naar China wijzen als het gaat om bescherming van het eigen bedrijfsleven.


'Tegenwoordig hebben we wel een fatsoenlijk handelsbeleid, maar vroeger bepaalde de EU echt alles: wat hier binnenkwam en wat we op de wereldmarkt dumpten.'


Maar is die eis van overdracht van technologische kennis niet merkwaardig? Je kunt als westers bedrijf niet alleen producten verkopen, maar moet ook technologie meebrengen.

Lachend: 'Hoe deden we dat zelf ook alweer met onze Europese auto's ten opzichte van de Aziatische? Die moesten in Europa worden geproduceerd, anders mochten ze niet eens binnenkomen! Vandaar dat er hier Aziatische auto's worden geassembleerd - het schroefje is dan Europees en dat maakt het dan een Europese auto.'


Wij eisen omgekeerd toch ook niet van de Chinezen dat zij technologie meebrengen?

'Nee, maar daar hebben we ook geen behoefte aan. Wij willen dat hun investeringen hier plaatsvinden. China heeft een hele hoop geld. Het kan niet zo zijn dat Nederland zelf wereldwijd tot de top van buitenlandse investeerders hoort, maar dat het omgekeerde niet zou kunnen. Dat zij technologie eisen, is voor Nederlandse bedrijven juist goed, want dat is precies waar we op een aantal gebieden erg goed in zijn. Schoenen en katoen die kant op, dat gaat niet meer gebeuren, gespecialiseerde technologie wel.'


Hoe interpreteert u die eis van China?

'We zitten niet meer in een traditionele economie. Jaren geleden voerden we de discussie over de globalisering met de anti-globalisten. Nu zitten we daar middenin. Het is niet meer zo: dit is ten faveure van Nederland en dat is ten faveure van China - het is allemaal veel meer met elkaar verweven. Bedrijven zijn veel multinationaler dan vroeger. Als Chinezen onze technologie kopiëren is dat vooral een uitdaging voor ons om onze grenzen weer te verleggen en verder te innoveren.'


Maar als bestuurders van westerse verzekeraars in China examens in het Chinees moeten afleggen dan is dat toch pesten? Wat zit daar volgens u achter?

'Ik zie dat als onderdeel van hun streven om voor hun eigen bevolking voldoende groeimogelijkheden te creëren. Kijk, op een zeker moment moet je de Chinezen op WTO-spelregels aanspreken. Maar je moet er wel een balans in zoeken. Zij hebben ons niet nodig. Dus als Nederland alleen maar met zijn vingertje gaat wijzen, gaat de deur dicht en heb je niks.


'Voor Europa is het een ander verhaal. Want dan kan China zich niet permitteren de deur dicht te gooien. Ook al wordt onze positie relatief zwakker, we blijven voor hen altijd een van de belangrijkste handelsblokken.'


De overname van Draka door een Chinees bedrijf werd gedwarsboomd door een Italiaanse partij. Maar vorige week werd wel een Chinees staatsbedrijf eigenaar van Inalfa in Venray. Wat zegt u tegen de Limburgers die mopperen dat de Chinezen er straks met de technologie vandoor gaan en het dus somber inzien voor de werkgelegenheid?

'Niet iedere buitenlandse investering is een succes - denk maar aan Organon. Maar grosso modo maken ze onze economie wel sterker. Ze investeren ook relatief meer in onderzoek&ontwikkeling dan het gemiddelde bedrijf. Hoogovens zou allang weg zijn als Tata Steel er niet in investeerde en ECT in Rotterdam kreeg nieuwe kansen dankzij kapitaal van Chinezen uit Hong Kong.


'Dat mensen niet altijd meteen blij zijn begrijp ik wel. Maar onze perceptie verandert. Bij Draka was iedereen heel blij dat het een Italiaans bedrijf was en geen Chinees. Twintig jaar geleden was de wereld te klein geweest wanneer een Italiaans bedrijf zoiets had gedaan. Als historicus stel ik vast dat dit soort ontwikkelingen steeds sneller gaan. Dus is er in eerste instantie misschien een schrikreactie bij mensen. Maar uiteindelijk is het gewoon positief .'


'Lastig te doorgronden'

Grote affiniteit met de Chinese cultuur heeft Maxime Verhagen niet. 'Dat heb ik meer met Europa en met de VS, dat staat toch dichterbij.' Regelmatig is hij er geweest, maar het doorgronden van de Chinese cultuur blijft lastig. 'Ik spreek regelmatig mensen die er echt verstand van hebben en dingen beter kunnen duiden, want zelf tast je, ook al kom je er vaker, nogal eens in het duister.'


Na diverse bezoeken weet hij dat het belangrijk is zijn gastheren niet te verrassen. De nieuwe diplomatie van


Nederland, met een groter accent op economische belangen, weerhoudt hem er niet van de mensenrechten komende week aan de orde te stellen. 'Dat weten ze van me, dat heb ik al vaak gedaan. Dat wordt keurig met de Chinese ambassadeur doorgesproken. Als je dat soort dingen aankondigt, heb je geen enkel probleem met ze.'


Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.