Opiniepeilingen hebben geen voorspellende waarde

De politieke aandelenmarkt van de Volkskrant en de opiniepeilingen leveren geen goede voorspelling van de verkiezingen op. Er is een veel eenvoudiger methode volgens Jeroen Bos....

ROND de Tweede Kamerverkiezingen van 1998 heeft Research voor Beleid een experiment uitgevoerd waarbij een panel van deskundigen de uitslag voorspelde. De veronderstelling daarbij was dat experts ontwikkelingen op grond van hun ervaring en kennis kunnen voorzien, dezelfde veronderstelling eigenlijk als bij de aandelenmarkt van de Volkskrant.

Een panel van 38 wetenschappers, vakjournalisten en ex-politici voorspelden op twee momenten in 1998 - een maand voor de verkiezingen en vlak ervoor - de uitslag. Dat bleek inderdaad een betere voorspelling van de zetelverdeling te geven dan de opiniepeilingen van vlak voor de verkiezingen. De experts in het onderzoek van Research voor Beleid zaten er in totaal veertien zetels naast. De laatste peiling van het NIPO verschilde in totaal achttien zetels en de laatste peiling van Interview-NSS zestien zetels van de daadwerkelijke einduitslag.

In de opiniepeilingen gaat het niet om een voorspelling, maar om de politieke voorkeur van de kiezer op het moment van bevragen, zoals Harm Hartman en Reinier Heutink uitleggen (Forum, 25 januari). De term 'politieke barometer', die door Nova gebruikt wordt, zou dan eigenlijk ook moeten worden vervangen door 'politieke thermometer'. Aan de hand van die thermometer kunnen partijen zien hoe hun pogingen de kiezer in zijn of haar voorkeur te beïnvloeden uitpakken, maar of er zwaar of mooi weer op komst is kan een thermometer ze niet vertellen.

De thermometer is dus van groot belang voor politici, campagnestrategen en voor degenen die de politieke bewegingen willen volgen omdat ze dan op de PAM goede zaken kunnen doen. Maar opiniepeilingen zijn geen voorspellingen en er zijn tal van factoren waarom een peiling, ook enkele dagen voor de verkiezingen, geen goede voorspelling oplevert. De belangrijkste is het wezenlijke verschil tussen 'zeggen' en 'doen', wat vooral binnen de grote groep zwevende kiezers voortdurende verschuivingen veroorzaakt.

Hier speelt de politieke aandelenmarkt van de Volkskrant ook op in. De PAM levert echter ook slechts indirect een voorspelling van de uitslag op. De Verkiezingsvoorspeller is dan ook een veel simpeler en doeltreffender manier om de stembusuitslag te voorspellen. Dat werd al in 1989 vastgesteld door de Groninger wetenschappers Hofstee en Schaapman, die via de Groninger Gezinsbode een verkiezingspool organiseerden.

Ook dit jaar voert Research voor Beleid de Verkiezingsvoorspeller weer uit. Bovendien wordt er een nieuw experiment aan toegevoegd, door op www.verkiezingsvoorspeller.nl iedereen de gelegenheid te geven, zo vaak als hij of zij maar wil, een voorspelling te doen. We zijn benieuwd of ook dat een goede voorspelling oplevert. Als we afgaan op de eerdere resultaten bestaat daar een goede kans op.

Voorspellingen zijn moeilijk, zeker als het om de toekomst gaat, zei Wim Kan al. Waar de bezoekers van de website en de deskundigen hun voorspelling dan op baseren? Op de opiniepeilingen natuurlijk, op het commentaar daarop in de media en wellicht dit jaar ook op de fluctuaties van de PAM.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden