Opinie

Opinie op Zondag - Dirk-Jan van Baar: 'Trump is gevaarlijk voorspelbaar geworden'

Prikkelende opinies op een dag dat u er tijd voor heeft: de Volkskrant presenteert elke zondag bijdragen van een vaste club van acht auteurs. Eerder vandaag cultuurhistoricus Thomas von der Dunk, nu historicus Dirk-Jan van Baar.

Beeld reuters

U bent het misschien al vergeten, maar begin deze maand bedankte Donald Trump zijn Russische collega Vladimir Poetin voor het uitzetten van zevenhonderdvijfenvijftig Amerikaanse diplomaten uit Moskou. De regering in Washington is bezig met kostenbesparingen, en dan komt zo'n maatregel van het Kremlin goed uit. Je kijkt er niet meer van op, het is slechts een van de absurditeiten waarop Trump ons dagelijks trakteert. Tijdens het avondeten waarschuwt hij Noord-Korea met 'hel en furie' en een dag later krijgt Venezuela te horen dat aan de beurt kan komen.

Toen Barack Obama vier jaar geleden een rode lijn liet overschrijden door niet in te grijpen nadat er in Syrië chemische wapens waren ingezet, vroeg iedereen zich bezorgd af wat dat zou betekenen voor de geloofwaardigheid van het Amerikaanse leiderschap in de wereld. Dat stadium zijn we voorbij.

Nu heerst er een geest om de Amerikaanse burgeroorlog nog eens over te doen en hebben we een president die na de rellen in Charlottesville, waar door neonazi's 'Hail Trump' werd geroepen en een jonge patriot op linkse demonstranten inreed (één dode), alle partijen de schuld geeft behalve zijn eigen aanhang. Het had verbazing gewekt als de president geen olie op het vuur had gegooid. In al zijn onvoorspelbaarheid is Trump gevaarlijk voorspelbaar geworden. Het maakt het onmogelijk hem nog serieus te nemen als redelijk persoon, wat ik - net als vele anderen - toch al niet deed.

Onzin

Dat is natuurlijk fout, je moet een nieuwe Amerikaanse president nooit voortijdig afserveren en altijd op zijn daden beoordelen. Maar Trump heeft tijdens zijn verkiezingscampagne alleen onzin verkondigd, en dan zou het wel heel sterk zijn als dat na zijn aantreden anders was. Vorig jaar kon je op rechts nog mensen horen zeggen dat Trump vanzelf wel zou bijdraaien als hij eenmaal in het Witte Huis zat. Wat overigens kiezersbedrog zou zijn.

Later werd verteld dat er met Trump eindelijk een politicus was opgestaan die gewoon deed wat hij zei. Inmiddels blijkt dat de president nog niets heeft klaargespeeld en waarschijnlijk ook niets meer gaat klaarspelen. Daarover kun je opgelucht zijn; het Amerikaanse systeem met al zijn checks and balances werkt nog steeds. Maar een president die aangeschoten wild is, vormt ook een veiligheidsrisico waar alleen de vijanden van Amerika garen bij spinnen.

Dit alles was dacht ik niet zo moeilijk te bedenken. Een presidentskandidaat die aankondigt zijn democratische tegenstander in de gevangenis te willen gooien, kun je niet anders zien dan als een totale gek. We moeten het beestje immers bij de naam noemen. Als zo'n man dan ook nog wint, is het alle hens aan dek. Maar er zijn nog steeds zelfverklaarde realisten die menen dat Obama een appeaser was die landen als Noord-Korea en Iran hun gang liet gaan. Met Trump zouden we nu zijn teruggekeerd bij de keiharde machtspolitiek zoals we die van vroeger kennen. Waarbij herinnerd wordt aan Republikeinse presidenten die in Europa bij hun aantreden ook geen goede pers hadden, maar achteraf erg meevielen, wat bij Ronald Reagan en George H.W. Bush, een voormalig CIA-directeur en ervaren diplomaat, inderdaad zo was.

Gevaarlijke gekken

Bij Trump klopt er bliksems weinig van die Republikeinen-theorie. Trump is een buitenstaander die het establishment van de Grand Old Party de wacht heeft aangezegd en vanwege zijn Rusland-connecties in staat van oorlog verkeert met zijn eigen inlichtingendiensten. Zelfs Richard Nixon, die moest aftreden vanwege Watergate, heeft het nooit zo bont gemaakt. Reagan was een optimist en een voormalige Democraat uit de tijd van Roosevelt, waar Trump een duister beeld van het huidige Amerika schetst en openlijk zijn bewondering uitvent voor de 'sterke man Poetin'. Hoe kun je een deal met Rusland sluiten als je geen beroep wilt doen op de expertise van je eigen diplomaten en je eigen geheime diensten niet vertrouwt? Nixon en Kissinger, die begin jaren zeventig spectaculaire wapenbeheersingsakkoorden met Moskou sloten, wisten beter. Zij hadden een doordachte strategie en bedreven Realpolitik aan de hand van grote Europese voorbeelden.

Vergelijk dat met Trump. Hij minacht Europa en denkt politieke deals te kunnen sluiten door zich zo onberekenbaar mogelijk op te stellen. Realpolitik begint bij een juiste taxatie van de mondiale machtsverhoudingen, veronderstelt belangstelling voor geschiedenis en andere landen, en verdraagt geen bullshit. Dat de onzin van Trump op rechts niet meteen als onzin is herkend, wijst op gebrek aan beoordeelingsvermogen. Dat geldt ook voor de markten, die zich gedragen alsof het niet uitmaakt wie er aan de knoppen zit. De tijd van no nonsens is voorbij, we worden louter door gevaarlijke gekken omringd. 'Don't do stupid things' was toch niet zo'n gek idee. Barack Obama is erom bekritiseerd, ook door Hillary Clinton, die dat te mager vond als basis voor een president. Kunnen we hier nog naar terug, of is het zelfs daarvoor al te laat?

Dirk-Jan van Baar is historicus.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.