Opinie: Met Bibebs dood is een tijdperk afgesloten

Beeld de Volkskrant

Bibeb, biechtmoeder van Nederland is voor een biografie een dun boekje: 139 pagina's. Het bevat geen lange filosofische verhandelingen over snippers in een oude kist gevonden en evenmin stuit je op psychologieën waarin het onderwerp op analytische wijze wordt geduid. Van het boekje had ik - door alles wat ik er eerder over tegenkwam - geen hoge verwachtingen, maar toen ik het eenmaal had opengeslagen, las ik het in één ruk uit.

Eigenlijk is Bibeb, biechtmoeder van Nederland van Adinda Akkermans en Roos Menkhorst precies goed. De biografie vertelt in kort bestek de belangrijkste bijzonderheden uit een leven, schetst daarbij de tijd en het milieu waarin dat leven zich afspeelt en komt ook nog eens met allerlei pikante details die nieuw voor mij waren. Wat wil je als lezer nog meer?

Bibeb, die Elisabeth Soutberg heette - maar dat wist niemand - werd erg oud. Ook haar leeftijd hield zij zorgvuldig verborgen. Toen zij in 2010 stierf, bleek zij 93 jaar. Ik heb mij nooit gerealiseerd dat zij ouder was dan mijn moeder en dus ook mijn moeder had kunnen zijn. Haar verschijning had iets artistieks, en door de kettingen die zij droeg iets hippie-achtigs. Ze kwam nooit binnen, maar ze was plotseling ergens. Ongemerkt gedropt uit hogere sferen. Grote zwarte ogen, zoals Juliette Greco, die je recht aankeken als eenmaal haar blik op jou was gevallen.

Voor wie nooit van Bibeb heeft gehoord, vermeld ik dat zij het zogenaamde 'diepte-interview' heeft geïntroduceerd. Voor het weekblad Vrij Nederland schreef zij paginalange interviews met bekende Nederlanders, die zij soms wekenlang had gevolgd en waarmee zij meerdere sessies had beleefd. Wie wilde meetellen, moest een keer door Bibeb zijn geïnterviewd. Ik ken maar één iemand die Bibeb niet over de vloer wenste en dat was Willem Frederik Hermans. Hij vond dat zij goedkope psychologie bedreef.

Bibeb in 1985. Beeld anp

Bibeb was steeds op zoek naar de vrouw of man achter de mens, naar liefde en andere emoties en daardoor was zij een eilandje binnen het blad, dat juist de grote maatschappelijke thema's wilde benoemen. Of veel zal overblijven van wat zij heeft geschreven, waag ik te betwijfelen, maar wat de biografie treffend duidelijk maakt, is dat met haar dood een tijdperk is afgesloten. Het is het einde van Vrij Nederland, het einde van het weekblad in het algemeen en het einde van een generatie die vooral zocht naar een nieuwe vrijheid. Kleinburgerlijkheid was de grote vijand, meer nog dan het communisme, drugs of armoede.

In de tijd dat Vrij Nederland furore maakte en uitgroeide tot een blad met een oplage van 125 duizend, waren de problemen overzichtelijk. Onder Den Uyl was Nederland nog keurig een beetje links. We gingen door met de strijd, maar het was ook wel fijn dat de anticonceptiepil was uitgevonden. Vietnam lag ver weg en omdat internet nog niet bestond, kwamen de oorlogsbeelden maar langzaam binnen. De samenleving was nog maakbaar en in dat klimaat groeide Bibeb met haar persoonlijke vragen naar grote hoogte.

Er zit een vreemde paradox in Bibeb, die typerend was voor heel Vrij Nederland. Ze eiste van haar gesprekspartners een zo groot mogelijke openheid, maar over zichzelf gaf zij liever niets prijs. En als zij wel iets over zichzelf vertelde, dan was dat in de eerste plaats een manier om bij anderen iets los te krijgen. Interviews maken was haar beroep, maar zelf liet zij zich nooit interviewen. Dat is toch zoiets als de vegetarische slager.

Volgens de biografen weigerde zij, op aanraden van hoofdredacteur Rinus Ferdinandusse, elk interview. Dat was helemaal overeenkomstig het romantische zelfbeeld dat de redactie van Vrij Nederland koesterde. De redactie zag zichzelf als een pantsertrein, die vurend naar alle kanten, door vijandelijk landschap snelde. Vrij Nederland was een verzetskrant en wilde ook na de oorlog een verzetskrant blijven. Dat betekende dat je als een echte strijder zo weinig mogelijk sporen moest nalaten, terwijl je de omgeving voor een imaginaire regering in ballingschap in kaart moest brengen. Met de dood van Bibeb is ook de journalistiek gestorven die uit de Tweede Wereldoorlog voortkwam.

Haar persoonlijke geslotenheid was niet alleen ideologisch. De biografie onthult het een en ander over haar liefdesleven en haar huwelijken, dat je onmiddellijk doet begrijpen waarom ze er niet te koop mee wilde lopen. Haar tweede man, en grote liefde, was directeur van een kunstacademie en hij had verhoudingen waarvan ik vermoed dat ze tegenwoordig niet meer op prijs worden gesteld.

Bibeb schreef meer dan 600 interviews. Haar reportages werden gebundeld in Zwarte Beertjes, waarvan Bibeb in Parijs nog zeer leesbaar is. Dat boekje gaat voornamelijk over haar mislukkingen om vip's zoals Bardot en Picasso, te spreken te krijgen.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.