Ophouden met toneel was niet aan de orde

Acteur Joop Admiraal, in het gewone leven onnadrukkelijk aanwezig, oogde ook op het toneel timide en broos. Maar zijn stemgebruik en unieke motoriek maakten hem tot een onnavolgbaar acteur....

Op het balkonnetje van de Amsterdamse Stadsschouwburg stond JoopAdmiraal een beetje achteraf aan zijn sigaretje te lurken, op veiligeafstand van het soms wat al te opzichtige kus-kus en schat-schat-gedoe datde acteurswereld vaak zo eigen is. April 2005. Gevierd werd het feit datde Louis d'Or en Theo d'Or, de belangrijkste toneelprijzen in Nederland,vijftig jaar bestonden. De organisatie had nagenoeg alle nog levendewinnaars bijeen gebracht voor een groepsfoto - een staatsieportret van degouden toneelgeneratie, zeg maar.

Admiraal won de Louis d'Or (beste mannelijke hoofdrol) in 1982 voor zijntoneelsolo U bent mijn moeder, uitgebracht door Het Werkteater. Een rol dievoor altijd aan hem vastgeklonken is gebleven, hoeveel andere mooie rollenhij daarna ook speelde. En nog van plan was te spelen, want ophouden mettoneel, dat was in zijn geval niet aan de orde. Niets liever dan op hetpodium staan, of in het repetitielokaal, of in de bus naar een of andereschouwburg in het land. 'Wat hebben we het toch goed', zei hij geregeldtegen zijn collega's als hij weer genoeglijk in de spelersbus zat,sigaretje in de ene hand, glas wijn in de andere.

Joop Admiraal (68) is uitgespeeld. Abrupt. Zaterdag werd hij getroffendoor een acute hartstilstand. De avond ervoor had hij nog op het podiumgestaan, in het toneelstuk Uit liefde van Frank Houtappels. Zaterdagmiddaghad hij in de bus moeten stappen, op weg naar Dokkum om ook daar toneel tespelen.

De dood van Admiraal is in toneelkringen hard aangekomen. Omdat het zoonverwacht was. Omdat Admiraal zo'n bijzonder acteur was, zo eigen, zoherkenbaar. 'Een van de weinige topacteurs in Nederland, en op de scèneeen lieve vriend', zo beschreef Ivo van Hove hem zondag voor de premièrevan Opening Night in Gent, een voorstelling die Van Hove, directeur vanToneelgroep Amsterdam, aan Admiraal opdroeg. Van Hove: 'Wij zullen vandaaggewoon spelen, omdat ook ons leven daarvan afhangt.'

Admiraal bleef ook na zijn pensionering drie jaar geleden deel uit makenvan het vaste ensemble van Toneelgroep Amsterdam, evenals Kitty Courbois,de actrice met wie hij dik bevriend was. Trouw aan zijn groep, dat wasmisschien wel zijn belangrijkste eigenschap. Vanaf de oprichting in 1987hoorde hij bij Toneelgroep Amsterdam. Hij speelde er vele rollen onderartistiek leider Gerardjan Rijnders, maar ook bij andere regisseurs alsTitus Muizelaar, Pierre Audi en Peter Oosthoek, met wie hij in het beginvan zijn carrière bij Studio en Centrum werkte. Ook toen Van Hove in 2001bij het hoofdstedelijk gezelschap aantrad, bleef hij veelgevraagd. Zijnmeest recente rollen zijn die van lesbisch kinderboekenschrijfster in Echtiets om naar toe te leven (van en met Arjan Ederveen) en in PerfectWedding, waarin hij een lucide wezen speelde dat door dit boosaardigesprookje heen zweefde. Admiraal was onnavolgbaar: broos, kwetsbaar, oponverwachte momenten bijzonder grappig, op andere momenten tot nadenkenstemmend.

In het gewone leven zo onnadrukkelijk aanwezig, klein van stuk,doorschijnend haast. Op toneel zo aandacht trekkend, zonder het te willen.Nooit gretig, eerder timide. Zijn merkwaardige stemgebruik en uniekemotoriek, dwongen om te kijken en te luisteren. Natuurlijk in U bent mijnmoeder waarin hij zo verbluffend schakelde van zoon naar moeder naar zoon - een onthutsend eerbetoon aan zijn moeder die aan Alzheimer leed en die hijzo moeilijk kon missen.

Admiraal was een van de drijvende krachten van het Werkteater, hetgezelschap dat het toneel in Nederland vanaf de jaren zeventig wezenlijkheeft veranderd. Bos en lucht, Zus of Zo, Avondrood, Hallo Medemens en Eenzwoele zomeravond zijn slechts enkele van de succesvolle productieswaaraan hjij meewerkte.

Admiraal was een acteur die ook in kleinere rollen opviel, zoals deziener in Oidipous en de vunzige Brack in Hedda Gabler. Wat een mooiacteren was dat, wat een bijzonder acteur. Een van zijn beste rollenspeelde hij in Het Jachtgezelschap (1990) van Thomas Bernhard en in dekleine productie Dood door de groep Ze doen wat ze kunnen, een van zijnuitstapjes naar de marges van het theater.

In 1960 trok Joop Admiraal met zijn vriend Ramses Shaffy naar Rome omvan daaruit de wereld te veroveren. Fellini en Sophia Loren zouden binnenno time tot hun vriendenkring behoren en de Europese cinema zou aan hunvoeten liggen. Het liep net even anders. Ze keerden na verloop van tijdterug naar Amsterdam waar ze met open armen werden ontvangen.

Admiraal is zaterdag niet naar Dokkum gegaan om toneel te spelen. Zijnlaatste reis had een andere eindbestemming. Vanaf die plek zal hij zijncollega's gadeslaan die doorspelen. Hij zal achteraf gaan staan, tevredeneen sigaretje opsteken en zijn kenmerkende glimlach opzetten.

Hein Janssen

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden