Opgeven is net iets moeilijker dan doorzetten

We hadden niets. Het duurde drie minuten voor een internetpagina was geladen, in de tussentijd speelden we kaart. Niemand geloofde in ons, maar ik zei mijn werknemers dat we moesten doorzetten, omdat ik wist dat we het zouden redden.'

De anekdote is van Jack Ma, oprichter van Chinees internetbedrijf Alibaba en multimiljonair. Zijn verhaal over het strijden en lijden in de begindagen wordt in ieder interview opgerakeld. Zoals het hoort bij een goed verhaal, wordt het verleden voorgesteld als een reeks oorzaak- en gevolgrelaties: Ma leefde onder barre omstandigheden, zette door, bleef in zichzelf geloven en dáárom is zijn bedrijf nu een succes.

Het is wat ik noem: de mythe van De Doorzetter. Een modern sprookje dat in tal van varianten opduikt zodra succesvolle mensen vertellen over hun verleden. Brad Pitt die als 21-jarige platzak naar Hollywood vertrok en daar werkte als mascotte van een kiprestaurant, net zolang tot hij werd gecast voor een speelfilm. J.K. Rowling die het manuscript van Harry Potter schreef in schmutzige koffietentjes en tientallen afwijzingsbrieven ontving voor ze een boekencontract kreeg. Oprah Winfrey die haar hele jeugd hoorde dat ze niets waard was, maar in haar eigen talent bleef geloven en als tiener al een baantje veroverde bij de radio.

De verhalen zijn onderdeel van de mediamythologie - de details haast net zo bekend als het aantal dagen waarin God de aarde schiep. Een aantal elementen komt steeds terug in de mythe van De Doorzetter: 'In jezelf blijven geloven', 'Ondanks alles blijven doorgaan' en: 'Je dromen najagen'. Dat laatste lijkt meteen de moraal van het verhaal: de helden danken hun succes aan hun doorzettingsvermogen, zaken als toeval en op-het-juiste-moment-op-de-juiste-plaats zijn daar onderschikt aan, dus jaag je dromen te allen tijde na! Het is een mantra. Google 'dromen najagen' en er verschijnt een eindeloze lijst stappenplannen, coachingsprogramma's en zelfhulpboeken. Zo wordt dat 'najagen van dromen' niet alleen voorgesteld als cruciale stap op de weg naar succes, maar ook als taak. Een verplichting haast, opgelegd door het populaire idee dat 'je dromen najagen' gelijkstelt aan 'jezelf zijn': wie zijn diepste wensen níet tracht te vervullen, verraadt zijn eigen ziel, lijkt het predicaat individu onwaardig.

Alleen: het najagen van dromen leidt niet altijd tot succes. Op het moment dat Ma, Pitt, Rowling en Winfrey hun miljoenencontracten tekenden, zaten er honderden aspirant-entrepreneurs, acteurs en journalisten in koude kamertjes of vuile cafeetjes stappenplannen uit te werken. En wie weet zitten ze daar nog steeds. Oud en stram ontvangen ze de ene na de andere afwijzingsbrief, die ze in het vuur gooien om hun handen te warmen, terwijl ze fluisteren dat ze er heus zullen komen, óóit. Hun verhalen horen we zelden. Al betekent dat niet dat we nooit verliezers zien.

In realityprogramma's met een afvalracestructuur - Hollands Next Top Model, Boer zoekt Vrouw, The Voice, et cetera - blijven kandidaten benadrukken dat ze hun dromen najagen. De presentatoren staan hen hierin bij, moedigen hen aan vanaf de zijlijn: niet opgeven, doorzetten, dan kom je er! Kandidaten en presentatoren bevestigen zo het dominante ideaal over dromen najagen en presenteren doorzetten als vanzelfsprekende, enige optie.

Maar: het programmaformat spreekt hen hierin tegen. Van de tien kandidaten vallen er negen af en zo kent ieder televisieseizoen meer verliezers dan winnaars. Deze verliezers vertellen met betraande wangen dat ze nu misschien de beste niet waren, maar toch zeker zullen dóórgaan. De kijker weet beter. De meesten komen er nooit. In die zin verkondigen realityprogramma's een subversieve boodschap. Tegenover de mythe van De Doorzetter stellen ze de les van De Verliezer, namelijk: het najagen van dromen leidt in de meeste gevallen tot teleurstelling. Vraag is of we die les zullen navolgen. Vaak is opgeven nog net iets moeilijker dan doorzetten.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.