Interview

Opgestapte gouverneur: ‘Het imago van vriendjespolitiek blijft aan Limburg kleven’

Limburg doet er alles aan om zelfs maar de schijn van vriendjespolitiek te vermijden. Maar niets lijkt te baten, zegt Theo Bovens. Een paar weken geleden leidde een mogelijk subsidieschandaal bij de provincie tot zijn vertrek als commissaris van de koning. Onterecht, vindt hij. ‘De statenleden hebben louter geoordeeld op beeldvorming.’

Theo Bovens bij de Pietersberg, op de achtergrond het Limburgse provinciehuis. Bovens stapte een paar weken geleden op als commissaris  van de koning in Limburg. Provinciale Staten vond hem niet daadkrachtig genoeg. Beeld Marcel van den Bergh/VK
Theo Bovens bij de Pietersberg, op de achtergrond het Limburgse provinciehuis. Bovens stapte een paar weken geleden op als commissaris van de koning in Limburg. Provinciale Staten vond hem niet daadkrachtig genoeg.Beeld Marcel van den Bergh/VK

‘Gouverneur is meer dan een baan, het is een way of life’, zegt ambteloos burger Theo Bovens (61) op het caféterras van Chalet Bergrust op de Sint Pietersberg, met prachtig uitzicht over Maastricht. ‘Toen het na tien jaar geëindigd was, zei ik tegen mijn vrouw: nu kunnen we voor het eerst in tien jaar eens lekker dronken worden.’

De commissaris van de koning in Limburg heet gouverneur. Dat dateert al van 1815. ‘Het is een koosnaampje geworden’, aldus Bovens. ‘Het ambt maakt onderdeel uit van de Limburgse identiteit, van het apart zijn, noem het de Limburgse ziel. Iedereen kent de gouverneur. Het draagt bij tot de eenheid in deze provincie. Je bent niet alleen met beleidszaken bezig, maar je bent ook onderdeel van het sociaal-cultureel leven. Ik was bijna iedere avond en ieder weekend weg voor allerlei festiviteiten. Dat speelt hier veel meer dan in andere provincies.’

Zes weken geleden stapte hij op nadat Provinciale Staten een motie van wantrouwen hadden aangekondigd tegen het hele college, inclusief de gouverneur. De motie kon op een meerderheid rekenen in het Limburgse parlement. De statenleden hadden er geen vertrouwen meer in dat Bovens de juiste man op de juiste plek was om een einde te maken aan een reeks ‘integriteitskwesties’ in de provincie. Ze vonden hem niet daadkrachtig genoeg.

Eerst wilde hij nog aanblijven tot een opvolger was benoemd. Maar na enkele slapeloze nachten besloot hij een week later toch direct te vertrekken. Johan Remkes werd benoemd als waarnemend gouverneur.

Voelde u zich aangeschoten wild?

‘Ik had het gevoel dat als ik niet meteen zou opstappen, ik aangeschoten wild zou zijn. Er was toch een soort bom ontploft in Provinciale Staten. Sommige statenleden leken zelf geschrokken te zijn van hun dadendrang. Die zeiden al een uur na de vergadering: van mij had je niet weg gehoeven, hoor. Maar ja, heel Nederland denkt nu toch: het complete college vertrekt, inclusief de gouverneur, dus er zal wel iets met die gouverneur zijn. En op Wikipedia staat al iets als: Bovens stapt op vanwege een integriteitsaffaire.

‘Hoe leg ik dan aan bijvoorbeeld bestuurders aan de andere kant van de grens in Duitsland uit waarom ik ben gestopt? Heb je iets fouts gedaan, vragen ze. Volgens mij niet, maar de onderzoeken lopen nog. Als daaruit komt dat we iets hebben gemist of nagelaten, dan weten we dat. Maar als er uitkomt dat het allemaal netjes is verlopen, dan wordt het nog lastiger om het uit te leggen.’

Bent u boos op Provinciale Staten?

‘Ik ben teleurgesteld in PS. In de eerste plaats omdat er louter geoordeeld is op beeldvorming. Ze waren niet bereid te wachten op de feiten. Ze zijn mijns inziens onzorgvuldig geweest door de publieke opinie na te praten en alles wat er mis is een integriteitsprobleem te noemen. Maar dat de schijn van belangenverstrengeling hier en daar oppopt, is op zich nog geen integriteitschending – wel als je niks doet om die schijn te vermijden. Een vriendschap of relatie hoeft op zich geen probleem te zijn. De bestuurscultuur, alles wordt nu onder de noemer van integriteitsaffaire geveegd. Je kunt in een dominante bestuurscultuur integer en niet-integer zijn, maar in een collegiale bestuurscultuur evenzeer.

In uw afscheidsbrief noemde u die laatste week van aangeschoten wild zijn ‘een energieslurpend rouwproces’.

‘Zo voelde het ook. Het is een vulkaan die tot uitbarsting is gekomen door allerlei omstandigheden. Het doet pijn, ja. De aanleiding was de IKL-affaire, waarbij de directeur van de landschapsstichting IKL, Herman Vrehen, eigen werkmaatschappijen zou hebben bevoordeeld. Maar die affaire vond in principe buiten het provinciebestuur plaats. De provincie was slechts subsidiënt. En we gaven ook nog eens veel minder subsidie aan de stichting dan toen Vrehen nog geen directeur was.

‘Maar dat die affaire zo in de politiek is gezogen, in het college zelfs en ook in de positie van de gouverneur, daar kun je je niet tegen verdedigen. Want ik ben ook de voorzitter, ik ben de Vera Bergkamp van Provinciale Staten. Had ik dan de statenleden de les moeten lezen en zeggen: jullie hadden die motie van wantrouwen niet mogen indienen, want volgens artikel 61 van de provinciewet moet je met zo’n motie veertien dagen wachten?

‘We hadden ons goed voorbereid op het debat, dat door het opzeggen van het vertrouwen in het college uiteindelijk niet meer heeft plaatsgevonden. Ik denk dat ik het debat wel overleefd had. Want ik meen dat ik voldoende persoonlijk krediet bij de statenleden heb. Drie maanden eerder kreeg ik bij het functioneringsgesprek nog een tien met een griffel. Een week daarvoor stond nog in de krant dat de meest integere bestuurder van Limburg de gouverneur is. Maar ik wilde geen strijd met onze eigen Staten, dan raakt het ambt van gouverneur beschadigd.’

Vier jaar geleden zei u in een interview met de Volkskrant dat het imago van Limburg als provincie van vriendjespolitiek volstrekt onterecht is en dat Limburg het strengste integriteitsbeleid van Nederland heeft. Vindt u dat nog steeds?

‘Ja, daar sta ik nog steeds achter. Limburg loopt voorop in integriteitsbeleid, met een risico-analyse en de strengste gedragscode voor gedeputeerden, spiegelgesprekken voor statenleden, de hele mikmak. We doen veel meer dan andere provincies. De paradox is echter dat het imago daardoor niet verbetert. Want de mensen denken: als ze er zoveel energie in steken, dan zal er wel wat aan de hand zijn.

‘Neem de klusjesmannen-affaire: we zouden teveel ex-politici en -bestuurders inhuren voor opdrachten en klussen. Maar we zijn de enige provincie die zo’n lijstje openbaar maakt, compleet met klusomschrijving en beloning. Alle andere provincies doen het niet. Dat is weer die paradox: juist door onze openheid ontstaat vervolgens commotie over die lijst. Maar Zeeland huurt ook gewoon ex-premier Balkenende in en als ze in Den Haag een voorzitter voor een staatscommissie zoeken, wordt er ook geen advertentie in de kranten gezet.

‘De Zuidelijke Rekenkamer heeft het uitgezocht: geen integriteitsschending, geen extreme beloning. De enige kritiek ging over het imago: als je in Limburg een bevriende relatie vraagt voor een commissie of stichting, dan moet je extra opletten dat je niet het imago van de vriendenrepubliek bevestigt. Ook minister Ollongren van Binnenlandse Zaken heeft ons daarover op de vingers getikt. Weer dat imago.’

Behalve de IKL- en de klusjesmannenaffaire is er de Terraq-affaire: CDA-gedeputeerde Ger Koopmans was (tot 2017) ook commissaris bij het baggerbedrijf waarmee de provincie zaken deed. Waarom bent u als hoeder van de integriteit niet opgetreden, ook niet toen Provinciale Staten eind vorig jaar besloten een provinciale enquête tegen hem te beginnen?

‘Nu suggereer je dat ik dat niet heb gedaan. Over mijn gesprekken met Koopmans ga ik niets zeggen, die blijven vertrouwelijk. Tegen Koopmans was in 2014 al gezegd, ook door de screeningbureaus: daar loop je een risico. Maar het is wettelijk niet verboden. Als hij het toch wil, dan moet je beheersmaatregelen nemen, zoals ontgrondingen niet in je portefeuille nemen of onthouding bij bepaalde stemmingen. Dat is gebeurd.

‘Mijn belangrijkste taak als gouverneur is om te zorgen dat het niet leidt tot belangenverstrengeling. Ik kan hem niet verbieden commissaris te worden of blijven. Alleen Provinciale Staten kunnen hem wegsturen of niet benoemen. Het is allemaal open en bloot besproken in een openbaar debat in 2014. Hij kon gewoon gedeputeerde worden. Tijdens het debat was overigens vooral aandacht voor een andere nevenfunctie van Ger: zijn voorzitterschap van de Limburgse schutterijfederatie.

‘Ook toen het parlement besloot tot een provinciale enquête, bleven ze vertrouwen hebben in Koopmans en hebben ze hem niet weggestuurd. Ik ben wel hoeder van de integriteit, maar niet verantwoordelijk voor de integriteitsproblemen van een gedeputeerde, statenlid of burgemeester. Dat is hij- of zijzelf. Ik ben als de scheidsrechter in het voetbalveld: als iemand een overtreding maakt, dan moet je fluiten. Maar dat iemand een overtreding maakt, daarvoor is de scheidsrechter niet verantwoordelijk.’

U blijft fier op het Limburgse integriteitsbeleid. Waarom poppen dan toch telkens nieuwe affaires op en verzucht iedereen: daar heb je Limburg weer?

‘Niet elke affaire heeft met integriteit te maken en we moeten nog de uitkomsten van meerdere onderzoeken afwachten. Maar als ik íéts frustrerend vind, dan is het dat dit imago van vriendjespolitiek maar steeds aan Limburg blijft kleven. Als er iets in Groningen gebeurt, dan roepen ze: dat zijn Limburgse toestanden. Dan vraag ik steevast: welke toestanden bedoel je?

‘Er is de laatste tien jaar veel veranderd in de bestuurscultuur: het is veel transparanter, zelfbewuster en minder in zichzelf gekeerd. Maar de beeldvorming blijft helaas hetzelfde. Dan wordt gesproken over de vriendenrepubliek van het CDA. Nou, ik ben vier jaar voorzitter van het CDA Limburg geweest. Als er één club is die geen vriendenrepubliek is, dan is dat het CDA wel.’

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden