Opgesloten

'U bedenkt wat u wilt zeggen. Als u klaar bent, knippert u. Ik zal deze letters langzaam één voor één oplezen. Als het uw eerste letter is, knippert u. Ik schrijf het op, letter voor letter. Enzovoort. Zo kunnen we woorden en zelfs zinnen maken.' Het is ongelooflijk maar waar: Jean-Dominique Bauby, hoofdredacteur van het Franse modeblad Elle, schreef een compleet boek door te knipperen met zijn linkeroog. Het bijzonder aangrijpende The Diving Bell and the Butterfly toont hoe Bauby na een beroerte in een ziekenhuis ontwaakt, volledig verlamd op dat ene oog na. We zien hoe hij vanuit bed leert communiceren met een mooie, gedreven therapeute en hoe hij samen met haar, oogknipper na oogknipper, zijn memoires schrijft. Of eigenlijk ervaren we dat eerder dan dat we het zien.


In de eerste helft van Julian Schnabels meesterwerk zijn we vrijwel volledig gekluisterd aan Bauby's perspectief en horen we alleen wat hij hoort (plus de talloze gedachten die door zijn hoofd spoken). Een filmisch equivalent van het locked-insyndroom, wat niets zegt over de enorme visuele rijkdom van de film. Herinneringen, dromen en de realiteit versmelten met elkaar; de beelden lijken soms bijna te moeten ontwaken uit Bauby's bewustzijn en wanneer hij knippert, wordt alles een flits lang rood. Bij Bauby's mijmeringen over de vrouwen die hij niet heeft kunnen beminnen, storten ijsbergen in op de tonen van een klavierconcert van Bach. Zo zorgen de montage en Janusz Kaminski's briljante, soms bijna vloeibare camerawerk dat The Diving Bell and the Butterfly een weergaloze kijkervaring wordt. Met ontroerende acteerprestaties van Marie-Josée Croze (de therapeute) en Mathieu Amalrics linkeroog.


The Diving Bell and the Butterfly (Julian Schnabel, 2007) BBC2, 01.10-02.55 uur.


The Accused

(Jonathan Kaplan, 1988) Sarah (Jodie Foster) wordt in een café vol hitsige mannen verkracht; na de pijnlijke rechtsgang die daarop volgt, besluit zij ook de toekijkers van de verkrachting te vervolgen. Dan werkt haar zelfbewustzijn niet in haar voordeel. Zeker niet omdat ze afkomstig is uit een lage sociale klasse, impulsief is en een moeilijk te sturen woede in zich heeft. Allemaal stereotypen die makkelijk tot eendimensionaliteit zouden kunnen leiden. Maar Foster weet in haar personage voldoende diepgang aan te brengen en laat haar meermaals bijna ten onder gaan. Deze intense vertolking leverde haar een eerste Oscar op. Drie jaar later volgde de tweede, voor haar vertolking van de ook al zo standvastige politievrouw Clarice Starling in The Silence of the Lambs.


Één, 23.25-01.10 uur.


Un prophète

(Jacques Audiard, 2009) Als schuchter broekie belandt de 19-jarige Malik in de cel, als ervaren gangster komt hij er zes jaar later weer uit. Bij aankomst in de gevangenis valt Malik meteen in handen van de tirannieke Corsicaan César (Niels Arestrup), voor wie hij de smerigste klussen moet opknappen om te kunnen overleven. Hun verhouding wordt steeds vertrouwelijker, tot Malik het punt bereikt waarop hij César van de troon kan stoten. Zou het zo gaan, kun je je afvragen tijdens het kijken naar het ontzagwekkende gevangenisdrama Un prophète. Zouden sommige criminelen zich in de gevangenis daadwerkelijk omhoog werken langs de misdaadladder, tot ze na hun detentieperiode als maffiabaas op de stoep staan? Of dit gegeven nu realistisch of niet, regisseur-scenarist Audiard brengt het met een overrompelende overtuigingskracht; hoofdrolspeler Tahar Rahim geeft de ontwikkeling van zijn personage bovendien zo sterk gestalte, dat het echt lijkt alsof de film over een periode van zes jaar is opgenomen.


Nederland 2, 00.00-02.27 uur

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden