Opgepoetst Georgië met wankele basis

Gela Bezjoeasjvili (39) is een vriendelijke, maar strijdlustige man. ‘Ons nationale doel is om een democratie te bouwen. Dat is onze keus....

Bezjoeasjvili straalt als minister van Buitenlandse Zaken de Georgische ijver uit om aansluiting te vinden bij het Westen. Zijn ministerie, een statig pand in centraal Tblisi, is in transitie. Net als zijn land. Bij de ingang staat het oude sovjetmeubilair opgestapeld. Armzalig ogende bureaus, kasten en stoelen – eruit! Want Georgië heeft zichzelf opnieuw uitgevonden.

Vier jaar geleden had hij een goede baan in Boston, maar na de rozenrevolutie keerde Bezjoeasjvili terug. ‘Wij zijn hier vanwege onze beginselen, we willen een vrij land.’ Het probleem is, zegt hij, dat Rusland het kleine buurland zijn eigen keus niet gunt. ‘Het economische embargo was Ruslands emotionele reactie op Georgië’s keuze.’

Voeg daarbij de dreigementen over een NAVO-lidmaatschap voor Georgië en de ‘voortdurende pogingen’ Georgië’s soevereiniteit te ondermijnen – en de indruk van een belegerd land is compleet. Onder deze omstandigheden ging het land op de schop. Trots verhaalt hij hoe Georgië internationale lijsten aanvoert als ‘tophervormer’ en ‘minst corrupte overgangsland’.

Maar is president Saakasjvili onderweg de democratische beginselen waar het om draaide niet uit het oog verloren? Bezjoeasjvili vindt van niet. ‘Soms moet je onplezierige besluiten nemen’, heet het over het gewelddadige ingrijpen tegen de oppositie op 7 november. ‘Het duurt langer dan een paar jaar om een rechtsstaat te bouwen en wij hebben de kracht laten zien om deze koers te verdedigen.’

De oppositie heeft het liever over Saakasjvili’s ‘autoritaire neigingen’. ‘Ze hebben geen democratie gebouwd, maar leunen op een sterke leider in de oude sovjettraditie’, zegt David Oesoepasjvili. Hij is voorzitter van de Republikeinse Partij, die zich voor de presidentsverkiezingen van 5 januari heeft geschaard achter een gezamenlijke tegenkandidaat. ‘Saakasjvili’s wil is wet, ook in de rechtbank. Het is een schijndemocratie, van buiten mooi beschilderd voor de westerse vrienden.’

Georgi Chaindrava, een oud-minister onder Saakasjvili die nu in de oppositie zit, noemt het een ‘Potemkin-dorp’. Hij toont zijn mobiele telefoon, waarop een sticker is geplakt: ‘Luister dit niet af!’ Chaindrava zegt aan den lijve te hebben ervaren hoe Saakasjvili zijn politieke vijanden bestrijdt. Toen hij zelf nog minister was, sprak hij met Russen over Abchazië en Zuid-Ossetië. ‘Na de recente demonstraties werden op televisie foto’s van die ontmoetingen getoond. De boodschap was: Chaindrava heeft contacten met Russische spionnen!’

Ook de jurist Sozar Soebari is van zijn geloof afgevallen. Soebari zit goed in het pak en oogt als een typische exponent van Saakasjvili’s team: jong, dynamisch, en westers georiënteerd. Hij werd in september 2004 aangesteld als nationale ombudsman – op voordracht van Saakasjvili zelf. ‘Ik steunde hem na de omwenteling. In het begin werkte ik nauw met de overheden samen, in een poging hen te overtuigen dat ze de rechten van mensen moesten beschermen. Maar vanaf begin 2006 ging het roer om. Toen begreep ik dat het om systematische schendingen ging, geen incidenten.’

Onafhankelijke rechtspraak was een hoofddoel van Saakasjvili. Veel oude, corrupte rechters werden ontslagen en jongeren namen hen plaats in. ‘De onafhankelijkheid van de rechtspraak is nu beter beschermd in de wet’, aldus Soebari, ‘maar in werkelijkheid zitten de rechters nog steeds in de broekzak van de autoriteiten. Dat is het probleem hier: elke besluit, van klein tot groot, wordt door dezelfde kleine groep lieden gemaakt.’

Met de verkiezingen hoopt Saakasjvili zijn mandaat te vernieuwen – en de internationale kritiek op zijn optreden te doen verstommen. De peilingen, die als onbetrouwbaar te boek staan, geven hem een voorsprong op de oppositie. Die is verenigd in zijn afkeer van de huidige leider, maar het ontbreekt aan een charismatische tegenkandidaat.

Daar gaat het ook niet om, zegt Chaindrava. ‘Als onze kandidaat gekozen wordt, zal hij maar kort aanblijven. We moeten af van een president voor vijf jaar.’ De oppositie wil een grondwetswijziging die van Georgië een parlementaire republiek maakt, zonder sterke man aan de top.

Precies wat Georgië niet nodig heeft, zegt minister voor conflictbeheersing David Bakradze. ‘We hebben grote conflicten en onze soevereiniteit wordt fysiek bedreigd. Dan heb je een sterke uitvoerende macht nodig, die in kritieke situaties snel besluiten kan nemen.’

Voor welk model Georgië ook kiest, het land stevent volgens de oppositie af op ‘een heel gevaarlijk moment’. Als Saakasjvili de verkiezingen wint, zullen de mensen weer de straat op gaan. De president wordt beschuldigd van het toepassen van dezelfde ‘bestuurlijke druk’ waarmee de regerende macht in Rusland verkiezingen pleegt te winnen: de inzet van het overheidsapparaat om de gewenste uitslag te krijgen.

Maar of de westerse waarnemers zo hard zullen oordelen, moet worden afgewacht. Die willen bewijzen zien van ongeoorloofd optreden, geen algemene beschuldigingen. Chaindrava spreekt van ‘een grote test’ in de strijd tussen democratie en autoritaire regimes in deze regio. ‘Als de Europeanen de verkiezingen hier als ‘normaal’ bestempelen, krijgen ze het nog moeilijk als ze Rusland willen bekritiseren. Want Poetin en Saakasjvili zijn elkaars spiegelbeeld.’

Minister Bezjoeasjvili verwerpt zulke uitspraken van politici ‘die de sociale onvrede in het land voor eigen doeleinden misbruiken’. Maar hij blijft optimist. ‘Georgië zal sterker uit de huidige periode van onrust komen. Velen in het Westen zeggen nu dat de democratie hier dood is. Maar dit is juist de tijd om je betrokkenheid te tonen – niet om je handen ervan af te trekken.’

Dit is de tweede van een serie van drie reportages over Georgië en de verkiezingen van 5 januari 2008

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.