Opgejaagd wild

Het komt niet vaak voor dat je bij een Ibsenvoorstelling denkt: is het nu al afgelopen? Bij The Wild Duck van regisseur Simon Stone gebeurt het.  

Het komt niet vaak voor dat je naar een toneelstuk van Henrik Ibsen gaat en na afloop denkt: is het nu al afgelopen? De Noorse toneelschrijver van onder meer Nora en Hedda Gabler liet zijn personages graag eindeloos tobben en filosoferen.


Maar in The Wild Duck van de Australische regisseur Simon Stone krijgt het publiek geen moment rust. In een ijltempo jaagt Stone door het verhaal, opdat de tragische conclusie ervan niet alleen bij de personages, maar ook bij het publiek inslaat als een bom.


De spelers staan dicht op elkaar in een lege, glazen kooi. Het publiek zit aan weerszijden en ziet binnen een uur en een kwartier een aangrijpende familietragedie voltrekken. Een onschuldig kind sterft. Volwassen schelden elkaar de huid vol. Stone kiest telkens, in elke korte scène opnieuw, voor pure emotie en energie. Eventuele filosofie mag zijn publiek er zelf bij denken. Die wand van plexiglas zorgt ervoor dat emotionele klappen van het verhaal des te harder aankomen. Toeschouwers worden voyeurs, stille getuigen van het intieme drama achter het glas.


Stone heeft het toneelstuk volledig herschreven. Een manier van werken die in Nederland niet zo vreemd is, maar die de 28-jarige regisseur in thuisland Australië tot een held heeft gemaakt en tegelijkertijd forse kritiek heeft opgeleverd. 'Mensen worden bij ons erg boos als je de tekst aanraakt', vertelt hij. 'Daarom kom ik regelmatig in de problemen.'


Het applaus in Wenen, waar The Wild Duck in de Wiener Festwochen staat, is er niet minder om. De volgende dag komt de regisseur gehaast een hotel binnenlopen. Stone is een kwartier verlaat. Hij heeft een kater, zegt hij. Desondanks praat hij vlug en druk gebarend, net als de figuren in zijn eigen voorstelling. Vanaf zondag staat The Wild Duck op het Holland Festival. Hij kijkt erg uit naar een Nederlands publiek, want: 'Die hele Australische theaterwereld is fucking conservatief.'


Daar moeten ze dan een flinke kluif hebben gehad aan zijn voorstelling, want op het eerste gezicht heeft die nog maar weinig met het origineel van Ibsen te maken. Die schreef in 1884 een familiedrama, netjes volgens de wetten van het naturalisme, dat tegenwoordig, indien integraal gespeeld, nogal drakerig zou overkomen.


Dus heeft Stone geschrapt. Tot slechts de anekdote is overgebleven. Die gaat over Gregers Werle, die na jaren terugkeert naar zijn jeugdvriend Hjalmar, inmiddels getrouwd met Gina en de trotse vader van dochter Hedvig. Maar Gregers is teruggekomen met een reden. Hij wil koste wat het kost de waarheid aan het licht brengen over wie de echte vader is van Hedvig. Ook al stort hij het gezin daarmee diep in het ongeluk en kost het een kinderleven.


De vraag die Ibsen stelt: Is het de plicht van ieder mens altijd de waarheid boven tafel te krijgen? Of mag je mensen in een aangename illusie laten leven? Stone: 'Hierom hou ik zo van Ibsen. De morele vraagstukken die het hart vormen van al zijn familiedrama's zijn nog altijd relevant. Waarom zou ik zelf iets schrijven, als we dit al hebben?'


Stone herschreef al de scènes die hij niet heeft geschrapt. Hij laat Hjalmar en Hedvig babbelen over aangespoelde walvissen, acteur John Stamos (surrogaatvader Jesse uit de Amerikaanse tv-serie Full House) en isotone sportdrankjes. Mondaine onderwerpen, die het drama voor het voetlicht moeten krijgen bij een hedendaags publiek. Daarnaast contrasteren deze onzindialogen effectief met de grote tragedie aan het einde.


Enkele personages zijn verdwenen. Zoals een aan syfilis lijdende dokter, die om de zoveel tijd aanklopt om zijn licht te laten schijnen over thema's als waarheid, erfelijkheid en idealen. Stone: 'Ik heb vooral ellenlange discussies geschrapt. Kijk, bij Tsjechov is het grappig als de personages een beetje lopen te filosoferen. Omdat ze dat eigenlijk niet kunnen. Dus dan zegt het iets over die personages. Bij Ibsen niet. Dan hoor je voortdurend Ibsen zelf, die iets probeert duidelijk te maken aan zijn publiek.'


Stone vindt dat hij zich veel mag veroorloven. Hij wil de klassiekers uit de theaterliteratuur 'testen' op nieuwe generaties publiek. 'Zo houd je een theatertraditie in stand. Door te kijken of mensen zich nog steeds in dit soort stukken herkennen. Daarvoor moet je die klassiekers telkens opnieuw uitvinden.'


Het is onvermijdelijk dat zijn 'heruitgevonden' versie van The Wild Duck het publiek zal verdelen in voor- en tegenstanders. Liefhebbers van rauwe emoties en explosieve confrontaties op het toneel kunnen hun lol op. Puristen zullen het hoofd schudden.


Want het grote gevaar is dat Stone zijn doel voorbijschiet. Australische critici beschuldigden hem ervan dat hij doof is voor alle nuances en ironie die de originele tekst kent. Kortom: dat hij van Ibsen een ordinaire soapschrijver heeft gemaakt. Stone: 'Het is helemaal niet mijn bedoeling te laten zien hoe goed Ibsen is. Of een soort Ibsen for dummies te maken. Ik wil alleen maar theater tonen dat de mensen raakt. Hier, hier en hier.' Met zijn hand grijpt hij achtereenvolgens naar zijn hoofd, zijn borst en zijn kruis.


Credit: The Wild Duck van Ibsen door Belvoir, regie Simon Stone. Te zien: Muziekgebouw aan 't IJ, Amsterdam, 2 t/m 4/6. Hollandfestival.nl


Extra: Tandje hoger

Thema's in De wilde eend zijn vaderschap en erfelijkheid. Stuart Stone, de vader van regisseur Simon Stone, had een erfelijk hoog cholesterolgehalte en dus een verhoogde kans op hart- en vaatziekten. Stuart Stone stierf op zijn 45ste aan een hartaanval. Lange tijd heeft de zoon gedacht dat hij ook niet ouder zou worden dan 45, dus gooide hij zijn carrière in de versnelling. Een self-fulfilling prophecy, geeft hij toe. Hoe sneller hij leeft, hoe hoger het risico. Hij gebruikt nu dagelijks medicijnen om zijn cholesterol laag te houden.


Bio Simon Stone

In 2007 richtte Simon Stone zijn eigen theatergroep op: The Hayloft Project. De producties financierde hij met geld dat hij verdiende door in films te acteren. Hij bewerkte toen zijn eerste Ibsen: Kleine Eyolf. Zijn werk viel op bij Belvoir, een van de grootste theatergroepen in Sydney, waar hij huisregisseur werd. Hier schreef en regisseerde Stone in 2011 zijn versie van The Wild Duck. Inmiddels is hij daar weer weg. Nu werkt hij freelance. Onder meer aan een verfilming van The Wild Duck.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden