Opgefokt tempo in obsessieve choreografie

Amjad..

Mirjam van der Linden

AMSTERDAM Het is geen lichte kost en het is bij vlagen ook veel te veel van hetzelfde. Maar een hersenkraker is Amjad van de Canadese choreograaf Édouard Lock wel. Zijn nieuwste avondvullende ballet is een modern spitzensprookje dat op een zeer vrije manier de 19de-eeuwse romantische balletklassiekers Het Zwanenmeer en, een klein beetje, Doornroosje in herinnering roept. Lock speelt met je geheugen. Zijn beelden en klanken wroeten bijna twee uur lang als mollen door dat wat je denkt te weten en je gevoel voor logica en harmonie. Het resultaat is alles behalve een coherent, ‘mooi’ verhaal.

De filmbeelden waarmee Amjad begint, van wapperende zijde en witte parels, suggereren nog iets van de pracht en praal uit de meesterwerken van weleer. Maar kleurrijk zal Amjad daarna niet worden. De belichting is schaars, de kleding zwart. Abrupte lichtovergangen en het veelvuldig gebruik van spots die als vlekken in je geheugen over het toneel dwalen, geven het beeld een koele anonimiteit.

Wat Lock en zijn componisten Gavin Bryars, David Lang en Blake Hargreaves vervolgens doen, is flarden Petipa (de invloedrijke 19de-eeuwse Franse choreograaf) en Tsjaikovski tevoorschijn toveren, zodanig dat ze meestal wel herkenbaar zijn, maar toch net even of totaal anders klinken of ogen.

De muziek, die live wordt vertolkt door een pianist, twee altviolisten en een cellist, is Tsjaikovski, maar dan grover, slepender, donkerder. Wie de oorspronkelijke balletmuziek kent, hoort in zijn hoofd melodieën dikwijls een totaal andere kant op gaan: hoger, fijngeslepener, ijler.

De dans gaat nog een stap verder. Die trekt zich zo goed als niks meer aan van het oorspronkelijke verhaal en de muziek. Waar librettist, componist en choreograaf bij Het Zwanenmeer en Doornroosje versmolten in dat ene kunstwerk, heeft Lock alle onderdelen losgetrokken. Soms zie je in de lichamen, met name in hoe een torso zich naar een partner wendt, nog wel passie en tragiek. Maar grosso modo heeft Lock de bewegingen ontdaan van emotie en dramatiek.

Met een ongelofelijke snelheid – soms denk je werkelijk naar een versnelde film te kijken en worden contouren zelfs vaag – halen zijn dames en heren de meest inventieve dynamische fratsen uit. Hun opgefokte tempo wringt en schuurt met de muziek. De lange lijnen van de klassieke ballettaal zijn er nog wel, maar afgekapt en in een staccato keurslijf.

De manier waarop Lock de fladderende, prachtig vloeiende armen van de zwanen keer op keer laat terugkeren, heeft iets obsessiefs, iets mechanisch repetitiefs. Deze dans roept een kille, afstandelijke bewondering op. Lock abstraheert en maakt virtuositeit en ongrijpbaarheid tot de kern van Amjad. Laten die twee kwaliteiten nou net de wezenskenmerken van zijn romantische voorbeelden zijn.

Mirjam van der Linden

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden