Opgaan in de massa

Evenementenbeveiliging is uitgegroeid tot een bloeiende branche waarin Nederland de toon zet. The Security Company heeft soms last van een imago waarin sportschooltypes met ruige tatoeages overheersen, maar werkt sinds jaar en dag met gewone jongens en meisjes....

Het wordt een rustig avondje, denkt Rik Broeke, deze vrijdagavond in Ahoy' de projectleider van The Security Company (TSC), Nederlands grootste beveiligingsorganisatie voor grote evenementen. UB 40 treedt op voor 9300 mensen en uit ervaring weten ze bij TSC welk publiek die band aantrekt: rustig en relaxed. 'Een softdrugspubliek', zegt de oud-marinier. Pillen- of zuippubliek is lastiger.

Crowdmanagement heet het: vredehandhaving in de massa.

TSC is in Rotterdam met 85 mensen aanwezig. Als bij een militaire operatie zijn ze hiërarchisch ingedeeld. De groepsleiders (GL's), sub-groepleiders (SGL's) en uitvoerenden (UV's) staan voor het concert bij elkaar in de catacomben. Ze worden straks aangestuurd vanuit de centrale communicatiepost. Gewone jongens en meisjes, zo te zien. Karateka's noch free-fighters. Waar zijn de vroeger zo herkenbare spieren met kale koppen?

De security bij popconcerten: er is in de loop der jaren veel veranderd. Backstage in Ahoy' herinnert Leon Ramakers, directeur van Nederlands grootste concertorganisator Mojo en allesbehalve een spierbundel, zich hoe het er dertig jaar geleden aan toe ging. 'Een concert van Santana in De Doelen. Stond ik met een collega voor het podium: dat was de beveiliging. Komen er opeens tien grote mannen onze kant op die van plan zijn het podium te beklimmen. ''Ga terug naar jullie stoelen!'', riep ik. Even later besefte ik dat we de zaken anders moesten gaan aanpakken.'

Mojo, zelf sinds kort voor 80 procent in handen van 's werelds grootste organisator van live-evenementen, het Amerikaanse Clear Channel Entertainment, is gelieerd aan ICMS, moeder van TSC en het Engelse Showsec. De International Crowd Management & Security Group is de grootste evenementenbeveiliger van Europa.

Ze zijn overal, de mannen en vrouwen in hun paars-groene jacks met de V-badge: bij 90 procent van de popconcerten in Nederland, bij festivals als North Sea Jazz, Pinkpop en Lowlands. Maar ook bij tv-programma's als De Bus en Starmaker en filmpremières van Harry Potter en Minoes hielden ze de crowdflow in de gaten. Ze werkten mee aan de beveiliging van de Milieuconferentie in Den Haag en de Eurotop in Amsterdam. Ze 'doen' aandeelhoudersvergaderingen en fungeren als bodyguard. Ze waren verantwoordelijk voor de beveiliging van de EK's voetbal van 1996 en 2000 en verzorgen een deel van de veiligheid bij FC Utrecht en Feyenoord.

Vierduizend klussen per jaar in Nederland, vierduizend in Engeland. Een omzet van circa 35 miljoen gulden, groeicijfers over de afgelopen twee jaar van respectievelijk 43 en 26 procent. Volgend jaar volgt het voorlopige hoogtepunt in de historie van het bedrijf: de volledige beveiligingsoperatie rond de Commonwealth Games in Manchester, een project van meer dan tien miljoen gulden. De Spelen van Athene 2004 lonken.

'En ik heb het gevoel dat we nog maar in de kinderschoenen staan', zegt Bert van Horck, chairman van ICMS. Het aantal massa-evenementen groeit nog steeds en bovendien internationaliseert de security-sector mee met die van de evenementen-organisaties: een exportmarkt ligt open.

Want Nederland, zegt Leon Ramakers, loopt 'zwaar voorop' in het denken over crowdmanagement. 'In sommige andere landen vinden ze nog dat anarchie nu eenmaal een beetje bij rock 'n' roll hoort, en vinden ze het best als één procent van de bezoekers dat in praktijk brengt. Wij denken daar anders over.' Vandaar dat hij vorig jaar bij Mojo-concerten een einde maakte aan het crowdsurfen.

Dat de Nederlandse kennis hoog staat aangeschreven, bleek toen de organisatoren van het festival in Roskilde na de rampzalig verlopen editie van vorig jaar, toen er negen doden vielen, TCM-directeur Van Duykeren vroegen een plan op te stellen dat herhaling zou kunnen voorkomen. Ook in Amerika zijn de experts van TSC veelgevraagd, zeker nu na 11 september beveiliging hoog op de agenda is komen te staan. Van Horck: 'Enschede, Volendam én 11 september hebben het denken over risico's bij evenementen veranderd.'

Europees leider in event security en toch nog steeds het imago van verkeerde types met ruige tatoeages en foute zonnebrillen. Tijd om naar buiten te treden, vinden Bert van Horck en Gerard van Duykeren. Het bedrijf, tot dusver gesloten als een oester, is gevestigd in een Amstelveense kantoortuin. De rust van een zondagochtend-koffieconcert. Nergens sportschooltypes.

Van Duykeren is een man van de praktijk. Hij is nu 39 en begon als 16-jarige in het vak toen de term crowdmanagement nog volledig onbekend was. Iemand organiseerde een popconcert en haalde een stel potige jongens uit de kroeg om de zaken soepeltjes te laten verlopen. 'Knuppel achter de deur, je wist dat het een of twee keer per avond fout ging.' Tien consumptiebonnen en honderd gulden in 't handje, 'lulden we nergens meer over'.

Van Horck (45) kwam zeven jaar geleden bij het bedrijf. Opleiding hotelschool, vijf jaar manager van Roberto Jacketti & The Scooters, daarna directeur Engeland van tentenverhuurder De Boer. Niks wist ie van crowdmanagement. 'Heb ik bij Pinkpop eerst een dag crowdsurfers staan opvangen voor het podium. Ik, een echte pennenlikker. Bont en blauw was ik. Maar je moet het een keer meemaken.' TSC had toen een omzet van 3,5 miljoen gulden per jaar.

Van Horck heeft nog steeds momenten dat hij zijn hart vasthoudt. Zoals toen de Stones een paar jaar geleden voor 85 duizend mensen optraden op het Haagse Malieveld. Je kunt, zegt hij, risico's proberen uit te sluiten wat je wilt, als in zo'n massa paniek uitbreekt, is er zelfs voor de meest ervaren crowdmanager geen houden meer aan. 'Het is een vak dat je weleens een nachtrustje kost', zegt Van Duykeren. Hij sprak in Roskilde met de vader van een Nederlands slachtoffer. 'Die zei: ''Mooi dat jullie er zijn, maar wel één jaar te laat.'' Dan heb je even geen tekst meer.'

In Nederland, zegt Van Horck, wordt soms te gemakkelijk gedacht over de risico's van massale evenementen. 'Zo van: het komt allemaal wel goed. Ouders gooien hun kinderen uit de auto en zeggen: om elf uur halen we je weer op. Geven ze ze dus in onze handen. Duizend meisjes van 14, ik geef het je te doen. Daar moet je goed over nadenken. Wat in Roskilde is gebeurd, kan hier ook gebeuren.'

Waren de beveiligers vroeger uitsluitend leveranciers van manpower, nu ziet ICMS, dat beschikt over een poule van zo'n 2200 oproepkrachten, zichzelf ook als een 'kennishuis'. Aan elk evenement gaat een risico-analyse vooraf en de planning is volledig geautomatiseerd. Alleen voor Ahoy' beschikt TSC al over veertig zogenoemde organigrammen, aangepast aan zaken als de optredende groep, soort publiek, podiumpositie en duur van het concert.

Zo gestructureerd gebeurt het lang niet overal. Dat bleek in augustus, toen rond het Dance Valley-evenement in het recreatiegebied Spaarnwoude een enorme puinhoop ontstond. De overheid, zegt Van Duykeren, is in haar vergunningenbeleid niet meegegaan met het gegroeide aantal en de toegenomen omvang van de mega-evenementen. 'Richtlijnen bestaan niet. Specifieke opleidingen evenmin. Iedereen die over een ND-vergunning beschikt, mag zich bezighouden met de beveiliging van grote evenementen. Als je twee keer voor het podium van Guns 'N Roses hebt gestaan, mag je jezelf expert crowdmanagement noemen. Afkloppen, maar dat gaat een keer fout.'

Het wordt tijd, vindt hij, dat ze in Den Haag ook gaan inzien dat de beveiliging van mega-evenementen een vak apart is, en daaraan aangepaste eisen gaan stellen. 'Wat wij doen is een heel andere tak van sport dan de zogenoemde statische beveiliging, die van gebouwen. En toch wordt in de gestelde eisen geen verschil gemaakt.'

Een van de TSC-mensen begeleidt een meisje van de tweede ring van Ahoy' naar beneden. Acute hoogtevrees. 'Dat is nummer vijf van vanavond', zegt Jos Beeren, die als mentor de nieuwelingen in het team begeleidt. Wie vanuit de hoogte naar beneden kijkt op de bomvolle vloer en er gevoelig voor is, kan ook licht last krijgen van massavrees. 'Ik ben daar ook nog steeds van onder de indruk', zegt Van Horck.

Bruce Murris (45) uit Den Haag staat bij het concert van UB 40 bij de kisten met in beslag genomen artikelen: elke bezoeker wordt 'gevisiteerd'. Een paar camera's (lenzen van boven de 80 mm zijn verboden), een paar spuitbussen met haarlak (gebruikt ter zelfverdediging), een fles rode Bordeaux en een mes vormen tot dusver de oogst. 'Vroeger, bij een evenement als Megadance, had je containers vol dope', zegt Bruce. 'Nu nauwelijks nog. Ze nemen het niet meer mee omdat ze weten dat ze worden onderzocht. Of ze zijn slimmer geworden en verstoppen het op plaatsen waar wij niet mogen komen, als je begrijpt wat ik bedoel.'

Murris is een oudgediende. Hij hoorde bij de jongens van het eerste uur, 23 jaar zit hij in het vak, naast zijn baan als chef technische dienst bij een recyclingbedrijf. Gemiddeld twee avonden per week is hij actief. Zijn linkeroog loenst licht: gevolg van een knal voor zijn kop, twaalf jaar geleden, in Ahoy'. 'Vroeger was het een zooitje. De bezoekers waren gewelddadiger. Ze zijn meegegroeid met de grotere professionaliteit van de beveiliging. Je hoort bijvoorbeeld niemand meer klagen over de visitaties.'

Ook over Murris' paars-groene TSC-jack is nagedacht. Van Horck: 'We wilden geen helgeel. En ook geen uniformen, die werken agressie-opwekkend. Onze mensen moeten herkenbaar zijn, maar ook opgaan in de massa. Bovendien vinden artiesten het niet leuk als er voor het podium veertig man in high-fiz kleren staan. Dat leidt de aandacht maar af.' Structurering is het codewoord, bij de beveiligers moderne stijl. In alles, kleding, planning en regels. Waar vroeger de ouwe jongens in de marge van de illegaliteit opereerden, betaalt TSC nu gewoon CAO-lonen (ongeveer 10 procent boven het minimumloon), draagt het bedrijf keurig premies af en werkt het uitsluitend met mensen die de benodigde cursussen hebben gevolgd.

Jammer alleen, vindt Van Horck, dat niet de hele branche zover is. Er wordt nog altijd een hoop gerommeld. Goedkope beveiligers, die hun jongens toestaan het karige inkomen aan te vullen met rammelen (fooien vangen) bij de uitgang; van die dingen.

Van Horck: 'Zie ik op televisie weer een artiest, samen met drie van die zware jongens in één draaideur. Echt jaren zestig, dikke nekken en zonnebrillen. Ben je weer terug bij af. Denkt de Nederlander: heb je ze weer. Daar word ik gek van.'

Mentor Jos Beeren was tot voor kort verpleger en therapeut in een gesloten inrichting in Breda. Nu is hij verantwoordelijk voor het personeelsbeleid van TSC. 'Zit ik in een open inrichting.' Beeren legt de nadruk bij selectie liever op sociale vaardigheden dan op spieren. 'Veel ruzies kun je voorkomen door in gesprek te gaan.' Daarom stelt hij zich altijd netjes voor aan dreigende bezoekers: 'Ik ben Jos, ik hoop dat ik je kan helpen.' Dat werkt, schijnt het.

I

n Ahoy' staat een leraar Nederlands bij de deur, doet een adjunct-directeur de visitatie samen met een huismoeder en een verpleegster en zijn verder loodgieters, een psycholoog en enkele beroepsmilitairen vertegenwoordigd. De meesten zijn op jonge leeftijd in de beveiliging gerold. Mocht je gratis naar binnen, zag je de benen van Tina Turner nog eens van dichtbij of zei Mick Jagger 'hi' tegen je.

Van Horck wijst, voor het podium waar even later UB 40 zal optreden en vanachter de inmiddels wereldwijd toegepaste Mojo barriers - een in Nederland ontwikkeld hekwerk dat niet omver geduwd kan worden - naar de duizenden wachtende liefhebbers. 'De grote nachtmerrie van elke beveiliger is dat mensen gaan vallen. Dat gebeurde in Roskilde, waar de massa aan swaying ging doen en een soort golfbeweging in gang werd gezet die ertoe leidde dat mensen vielen, terechtkwamen onder een hoop anderen en stikten.'

Helaas, zegt Van Horck, zijn niet alle organisatoren ervan overtuigd dat het wat mag kosten om dergelijke risico's zo klein mogelijk te maken. 'Wij zijn soms slachtoffers van ons eigen succes. Er gebeurt niks, en de organisatie zegt: die uitgaven voor de beveiliging waren dus weggegooid geld. Ook in Nederland is beveiling nog te vaak een sluitpost op de begroting. Het is het eerste waar ze op bezuinigen.'

Mojo gaf tijdens het laatste Lowlands-festival een miljoen gulden uit aan beveiliging door zo'n 750 TSC'ers. En ook in Ahoy' bij UB 40 is niet op beveiliging beknibbeld, ondanks de relaxte softdrugs-gebruikers. Die overigens minder relaxed blijken dan in het organigram van TSC werd verwacht, en zich evenmin netjes voorstellen. Na een uur optreden breekt links van het podium de pleuris uit. Een groepje bezoekers begint op elkaar in te hakken.

Plotseling blijken in de stand by-teams van TSC behalve sociale vaardigheden ook spieren aanwezig. Twaalf arrestaties later keert de rust weer. 'Dat was even heftig', zegt projectleider Rik Broeke. Hij heeft helaas hier en daar wat moeten 'uitdelen'.

'Vroeger had je zoiets in Ahoy' bij elk concert wel een keer', zegt een grijnzende collega. 'Nu bijna nooit meer. Man, dat was even ouderwets.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden