Operatie blikvanger

Meer dan tien personen en instanties waren betrokken bij de totstandkoming van het affiche van Îles flottantes, waarop de hoofdrolspeelsters hun buik bekijken....

'Ik vind dat de regisseur zich niet met het affiche moet bemoeien', stelt producent Jeroen Beker van Motel Films onomwonden. Diezelfde mening is Stienette Bosklopper van Circe Films toegedaan. De distributeur moet de vrije hand hebben, vindt zij. 'Maar ik moet er ook voor zorgen dat de productie geen traumatische ervaring wordt - helemaal bij een beginnend regisseur. Ik sta tussen de partijen, maar probeer mijn regisseur zo goed mogelijk te verdedigen.'

Filmaffiches zijn in meerdere opzichten handelswaar. De blikvangers zijn bedoeld om publiek naar films te lokken, maar groeien soms ook zelf uit tot kunstwerken. Voor een 'vintage poster' van The Godfather betalen verzamelaars grif 500 dollar.

Zo niet in Nederland, waar het affiche doorgaans een haastklus is waarvan iedereen verstand denkt te hebben. Het resultaat? Een buitenlands affiche wordt nagemaakt (Ik ook van jou was een kopie van 37°2 le matin), of een vormgever krijgt stills opgestuurd, met het het verzoek daar de filmtitel in een dynamisch of romantisch lettertype bij te zetten.

'Veel ontwerpers zijn niet in staat de vertaalslag van het kleine computerscherm naar het grote affiche te maken', vindt Bastiaan Anink, voormalig beheerder van de affichecollectie van het Filmmuseum. 'Vroeger werkten ontwerpers alleen op papier, vaak op het ware formaat. Je moet weten hoe mensen op straat reageren op een beeld. Daar moet je gevoel voor hebben.' Filmaffiches maken is in Nederland geen vak, zegt Anink. 'Er wordt op neergekeken, door ontwerpers en door kunstcritici. Er is altijd weinig tijd en er is altijd weinig geld.'

Meer dan tien personen en instanties waren betrokken bij de totstandkoming van het affiche van Îles flottantes, het speelfilmdebuut van Nanouk Leopold. Behalve de regisseur waren dat een reclamebureau, een grafisch ontwerper, een ontwerper van filmcredits, een still-fotograaf, initiatiefnemer Motel Films, producent Circe Films, distributeur A-Film en het Nederlands Fonds voor de Film. Ontwerper Brat Ljatifi: 'Je luistert naar iedereen, maar uiteindelijk maak je wat je zelf het beste vindt.'

Voorstellen

Motel Films wilde een serie affiches met een vast stramien en verschillende beelden laten maken voor de No More Heroes-reeks, de vijf low budget-films over de 'onderstroom' waarvan Îles flottantes deel uitmaakt. 'De films zijn ook gezamenlijk gefinancierd en geproduceerd', aldus Beker van Motel. Maar toen het reclamebureau maar niet met goede voorstellen kwam, werd een andere ontwerper gevraagd vijf 'losse' affiches te bedenken.

'Er is niemand die zegt: ''Ik heb een No More Heroes-film gezien, laat ik de andere ook eens gaan bekijken'',' zegt Pim Hermeling van distributeur A-Film. Marketingdeskundige John Durie, door het filmfonds ingehuurd om Nederlandse producenten te leren wat films verkopen inhoudt, onderschrijft die mening. 'Het gaat niet om een leuke serie van vijf posters, het gaat om de beste manier om een film te verkopen. Die is bij elke film anders.'

Ljatifi, afgestudeerd aan de audiovisuele afdeling van de Rietveld Academie, regisseerde vorig jaar met Fow Pyng Hu Jacky, ook door Motel geproduceerd. Hij ontwierp zelf het affiche, in weerwil van Bekers dogma dat een regisseur zich daar niet mee moet bezig houden. 'Wat is dat voor gestileerd gedoe?', was de reactie van Beker toen zijn ontwerp klaar was. 'Het was de meest gejatte poster van het vorige Rotterdamse filmfestival', meldt hij nu trots.

Wetmatigheden

Ljatifi bekeek de No More Heroes-films en besprak met de regisseurs de beelden die bij hem opkwamen. Vervolgens overlegde hij met de producenten, de distributeur en met John Durie. 'Die noemde een aantal universele wetmatigheden over affiches. Niet onwaar, maar je moet ze niet te letterlijk nemen.'

De beslissing over het beeld had, zoals zo vaak, de meeste voeten in aarde. Leopold wist tijdens de opnamen al welke setting het best geschikt was voor het affiche, omdat er weinig scènes zijn waarin de drie hoofdrolspeelsters tegelijk voorkomen. 'Alleen in een zonnestudio. We hebben het decor opnieuw opgebouwd voor de foto's. Dat kostte een halve dag, terwijl ik toch al zo weinig draaidagen had.'

Voor stills wordt veel te weinig tijd uitgetrokken, vindt Durie, en niet alleen in Nederland of bij low budget-films. 'Stills moeten de essentie uitdrukken. Dat lukt niet vaak, soms zelfs niet als je er 10 duizend maakt.'

Blote buiken

Uiteindelijk moest worden gekozen uit twee foto's: een waarop de meisjes gewoon voor de spiegel staan, en een waarop ze hun blote buiken laten zien. Leopold wilde geen buiken. 'In de film was het leuk, maar op de foto een beetje banaal', vond Bosklopper. 'Nanouk was bang dat het te feministisch zou worden - te veel baas in eigen buik.'

Hermeling wilde per se wél de blote buiken. 'Het is een grappiger beeld voor een film die op zichzelf vrij zwaar kan overkomen. Van het andere beeld werd ik als man niet vrolijk. Dat heeft niks met seksisme te maken; het beeld met de buiken is gewoon losser.'

De anderen legden zich neer bij Hermelings beslissing, maar niet zonder meer. Op de blote buiken-foto had een van de actrices een chagrijnig hoofd. Opnieuw de fotostudio in was volgens Ljatifi geen optie, omdat fotografie meestal niet precies genoeg is. In plaats daarvan zette hij met de computer een vrolijker hoofd op het lijf van Manja Topper. Ook bewerkte hij de buiken. 'Het linker meisje heeft enorme buikspieren. Door de belichting leek het een mannenbuik. Als je dat zo laat, lijkt het alsof je er iets mee wilt zeggen.' De buiken werden onder handen genomen met strandfoto's van het Franse model Laetitia Casta als referentie, 'de ideale vrouwenbuik' volgens Ljatifi.

Juist de details bepalen of een affiche werkt of niet, vindt Ljatifi. 'Letter met schreef en zonder schreef, 'Îles' en 'flottantes' achter of boven elkaar, wolkjes in de balken; ik heb alles geprobeerd.' In totaal maakte hij bijna veertig varianten voor Îles flottantes - bijna twee maanden werk. Nanouk Leopold, tevreden: 'Het is simpel en duidelijk. Geen tierelantijnen. Zo is de film ook.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden