Opera Klas Torstensson beleeft Zweedse première

De ochtend na de sneeuwbui blijkt de loodgrijze façade van het Konserthus in Stockholm met zijn neoklassieke zuilen eigenlijk hemelsblauw te zijn....

Het Konserthus, het Zweedse equivalent van het Concertgebouw in Amsterdam, bestaat deze week 75 jaar. Het jubileumprogramma opent met twee concertante uitvoeringen van De Expeditie, de opera van de Zweedse componist Klas Torstensson die al bijna dertig jaar in Nederland woont. Wordt hier een verloren zoon opnieuw in de armen gesloten?

Niet volgens Jan Olof Rudén van het Swedish Music Information Centre, dat promotie maakt voor Zweedse muziek. Torstensson, zegt hij, is vooral een buitenlander, hoewel hij een paar jaar geleden nog de belangrijkste Zweedse compositieprijs won. 'Hij is lid van het Zweedse componistengenootschap, terwijl zijn hele carrière zich in Nederland afspeelt. Hij neemt niet echt deel aan het muziekleven hier.'

De Expeditie ging tijdens het Holland Festival 1999 in première, ook in concertversie. Het was oorspronkelijk de bedoeling dat de opera eerst in Göteborg op de planken zou komen en daarna in Carré. Maar de Zweden trokken zich terug, zodat het Holland Festival niet meer dan één, niet-geënsceneerde, uitvoering kon betalen. 'Ik krijg nu pas de mogelijkheid om de opera aan het Zweedse publiek te laten horen', zegt Torstensson.

De Expeditie vertelt het verhaal van de mislukte ballonvaart (1897) over het Noordpoolgebied door de Zweedse wetenschapper Salomon August Andrée en zijn twee mede-expeditieleden. Na drie dagen zweven moesten de mannen een noodlanding maken wegens ijsafzetting op de ballon. Ruim dertig jaar later werden hun stoffelijke resten gevonden op een eiland in de buurt van Spitsbergen. De vrieskou had dagboeken en foto's geconserveerd, waardoor een gedeeltelijke reconstructie van de expeditie mogelijk werd.

In het documentaire opera-genre treedt Torstensson, die ook het libretto schreef, in de voetsporen van componisten als Kurt Weill (Der Lindbergflug, over een wél geslaagde heroïsche vlucht) en, recenter, John Adams (Nixon in China en The Death of Klinghoffer).

Voor Åse Hedström, directrice van het Konserthus én van het Koninklijk Filharmonisch Orkest van Stockholm, dat De Expeditie uitvoert, is het Zweedse onderwerp bijzaak. 'De grote artistieke kwaliteit van de opera staat voorop. Ik was bij de première in Amsterdam en besloot meteen om het stuk naar hier te halen. Het jubileum was daar een prachtige gelegenheid voor.'

De Expeditie is in het Konserthus onder bepaald comfortabele omstandigheden voorbereid. Doordat gebouw en orkest door dezelfde organisatie bestierd worden, heeft het orkest de hele week in de zaal kunnen repeteren.

Op de dag van het concert lijkt het alsof er kort voor aanvang nog getimmerd wordt aan het speciale podium voor de zes slagwerkers, dat hoog rondom het orkest oprijst. Maar het gehamer hoort bij de opera: het 'ballonhuis', een soort bekisting voor bij het opstijgen, wordt in elkaar gezet. Een onheilspellend geluid, wanneer je je realiseert dat de reis drie mannen naar een wisse dood voerde.

Zoals De Expeditie bij hernieuwde kennismaking helemaal een dramatisch stuk blijkt te zijn. Het boodschappenlijstje van de ballonvaarders (morfine, opium, brandy. . .), hun dromerige verwachting van het zweven boven de witte vlakte, de afscheidsreceptie met Zweedse notabelen - alles kun je zien in het licht van de uitkomst van het avontuur: het gaat mis. Onherroepelijk. De telkens terugkerende motieven en melodieën van Torstenssons muziek zijn daarbij als ijkpunten op de weg naar de ondergang.

De Amerikaanse chefdirigent van het orkest, Alan Gilbert (34 pas), blijkt een muzikaal dier met een voor zijn leeftijd ongewoon overwicht. Hij zet zijn orkest aan tot een haarscherpe uitvoering van de opera, die de concurrentie met de kersverse cd-uitgave van de première, met Peter Eötvös en het Radio Filharmonisch Orkest, zeker aankan. Op de balans met de (versterkte) zangers, elektronische geluiden en slagwerk is niets aan te merken; dat de cast en de technische crew dezelfde zijn als twee jaar geleden in Amsterdam heeft daarbij zeker geholpen.

Sopraan Charlotte Riedijk vervult een glansrol als Anna Charlier, de verloofde van expeditielid Strindberg, maar ook bas-bariton Mats Persson, bariton Olle Persson en tenor Göran Eliasson (de expeditieleden) zijn gegroeid in hun rol van respectievelijk de leider, de scepticus en de romanticus. Het publiek, minder massaal opgekomen dan verwacht, reageert zeer enthousiast.

Hoe zal het Torstenssons Expeditie verder vergaan? In oktober staat er in Oslo weer een concertante uitvoering op het programma. De componist zelf ziet het niet somber in: 'Misschien wordt het wel de meest concertant uitgevoerde opera aller tijden. Over Andrée in ieder geval!' En Konserthus-directrice Åse Hedström: 'Deze opera moet hier in Zweden absoluut ook scènisch uitgevoerd worden. En wel zo snel mogelijk.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden