Openlijke verwijten luiden verkiezingscampagne in

De verkiezingscampagne is begonnen nu twee hoofdrolspelers in de kabinetscrisis elkaar voor het eerst openlijk verwijten maken. PVV-leider Geert Wilders beschuldigt VVD-premier Mark Rutte van 'bedreiging en intimidatie', Rutte waarschuwt dat een stem op de PVV 'een verloren stem' is.

PVV-leider Geert Wilders: 'Rutte heeft gefaald als voorzitter van de besprekingen in het Catshuis.'Beeld anp

Vanaf zijn partijcongres riep ChristenUnie-lijsttrekker Arie Slob zaterdag VVD en CDA op zich te distantiëren van de samenwerking met de PVV. Hij veroordeelde het avontuur: 'Alsof Nederland een politiek laboratorium is.' Slob: 'Ik kan niet anders zeggen: wat een onverantwoord gedrag van VVD, CDA en PVV.'

Rutte en Wilders hadden zich nog niet uitgebreid laten interviewen sinds de breuk drie weken geleden. Vrijdagavond trad Rutte op bij Pauw & Witteman. In dat gesprek gaf de premier toe dat hij tijdens de Catshuisbesprekingen Wilders 'in een vlaag van boosheid' had toegebeten dat hij 'dat partijtje van jou' zou 'decimeren tot de laatste zetel'.

'Brusselse wolven'
Vooruitblikkend naar de Tweede Kamerverkiezingen van 12 september stelde Rutte: 'Een stem op de PVV is een verloren stem. Als het er op aan komt, lopen ze weg voor hun verantwoordelijkheid.'

Daarop kwam Wilders zaterdag in het geweer. Eerst 's ochtends met een sms aan al zijn contacten. 'Rutte slaat als een wildebras om zich heen.' (...) Wat Rutte doet is Nederland afbreken 'met een onverantwoord en snoeihard bezuinigingspakket voor 2013 dat werkloosheid, koopkracht en economische groei kost en Nederland overlevert aan de Brusselse wolven.' Daarmee verwees hij naar het Lenteakkoord, het uiteindelijke bezuinigingspakket dat VVD met CDA, D66, GroenLinks en de ChristenUnie heeft gemaakt na de kabinetsval.

Vervolgens verscheen Wilders zaterdagavond in EenVandaag. Daar richtte hij zijn pijlen op de premier. Wilders zette Rutte neer als 'arrogant' en 'niet fraai' omdat Rutte in de beslotenheid van het Catshuis had aangekondigd de PVV tot de laatste zetel af breken. 'Het is zeer intimiderend, een premier onwaardig.'

De PVV-leider bekritiseerde de man met wie hij bijna twee jaar innig had samengewerkt. Terugblikkend op de Catshuisbesprekingen waar voor 14 miljard moest worden bezuinigd en hervormd, zei Wilders: 'Rutte heeft gefaald als voorzitter van de Catshuisbesprekingen.' Een verrassing kon de breuk niet zijn, zo betoogde Wilders: 'Ik heb dertig keer gezegd dat 3 procent begrotingstekort 4 procent mocht zijn.'

'Kleinzielig'
Vervolgens beklaagde Wilders zich over Rutte: 'Als je doet wat hij zegt, slaat hij een arm om je heen. Als je voor Nederland kiest en je rug recht houdt, dan word je bedreigd en geïntimideerd.' CDA-onderhandelaar Sybrand van Haersma Buma vond Wilders' kritiek zaterdag in Nieuwsuur 'kleinzielig'.

Ruttes aanval dat een stem op de PVV een verloren stem is, verwierp Wilders. 'De PVV wordt de grootste of een van de grootste partijen.' Wilders maakt zich vooralsnog weinig zorgen over het perspectief na 12 september: 'De partijen die nu zo'n grote mond hebben, wil ik na de verkiezingsuitslag nog weleens spreken.'

Voor de zekerheid ging Wilders deze week toch maar een kop koffie drinken met Rutte, zo kondigde hij aan. De persoonlijke verhoudingen waren toch goed, vond hij. Rutte op zijn beurt meldde bij Pauw & Witteman deze week te gaan dineren met PvdA-fractievoorzitter Diederik Samsom.

Het politieke landschap ligt er goed bij voor Wilders, zo taxeerde hij zelf. Regeren kan met iedereen, 'De PVV sluit niemand uit. Maar D66 en GroenLinks liggen niet voor de hand.'

Eensgezind
Maar de zes lijsttrekkerskandidaten van het CDA toonden zich in navolging van Rutte zaterdagavond eensgezind in Nieuwsuur: de PVV was weggelopen. Maar met wie moest het CDA straks in zee, met de PvdA of de SP? De kandidaten waren alweer vergeten dat het CDA zich in het vierde kabinet-Balkenende groen en geel had geërgerd aan de PvdA en van de weeromstuit een gedoogconstructie aanging met de PVV.

Nu kozen de zes weer voor de PvdA, bóven de SP. Hoewel demissionair minister Spies zei dat de PvdA 'een kapitale blunder' had begaan door het Lenteakkoord van VVD, CDA, D66, GroenLinks en de ChristenUnie niet mede te ondertekenen, was de partij van Samsom haar liever de SP.

Vanuit onverwachte hoek analyseerde een enigszins onthechte Ayaan Hirsi Ali bij Jinek op zondag zeven jaar na haar vertrek uit Nederland de politieke situatie. 'Italiaanse toestanden', vond ze. 'Maar als Wilders niet in staat is coalities te vormen en compromissen te sluiten, wat dan? Slogans geven geen oplossingen.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden