Openingsgoochelaar

Altijd hebben de schakers de weg gevolgd die hen door de wereldkampioen werd gewezen. Velen kopieerden rond 1970 de openingen van Bobby Fischer en twintig jaar later had Gari Kasparov een nog veel grotere kudde volgelingen. Tegenwoordig heeft een Bulgaarse uitgever groot succes met een boekenserie waarin het repertoire van Kramnik en Anand wordt uitgelegd.


Die uitgever staat voor een lastige opdracht als Magnus Carlsen in de nabije toekomst Anand mocht opvolgen als wereldkampioen. Het zal niet meevallen de openingskeuzes van de Noor op instructieve wijze te presenteren, want anders dan bijna al zijn collega's heeft Carlsen geen vast repertoire. Hij is een geniale improvisator, die in vele verschillende openingen als een slaapwandelaar zijn eigen weg vindt.


Als Carlsen wit heeft, is het onvoorspelbaar hoe de slag zal beginnen. Bijna elke reguliere openingszet is mogelijk, met uitzondering van 1. f2-f4, al zou het me niet verbazen als hij ook daarmee binnenkort experimenteert. Met zwart is Carlsen meer ingetogen. Twee jaar geleden werd hij door Michael Adams ingeblikt in een serieuze toernooipartij die begon met de zetten 1. e4 g6 2. d4 Pf6 3. e5 Ph5. Aan dat soort buitenissigheden bezondigt hij zich sindsdien alleen in vluggertjes.


Af en toe roept Carlsens openingsspel herinneringen op aan Bent Larsen. In 1964 dreef hij in het interzonale toernooi in Amsterdam de spot met de gangbare theoretische opvattingen. Met groot succes koos Larsen openingen die niemand anders speelde, omdat ze vergeten of afgekeurd waren. Spectaculair was zijn zege op Portisch vanuit een volgens de theorie onschuldige openingsvariant:


Larsen - Portisch


Amsterdam 1964


1. e4 e6 2. d4 d5 3. Pc3 Lb4 4. exd5 exd5 5. Df3 Pc6


Tegenwoordig weten we dat deze vondst van Larsen het best kan worden bestreden met 5 ... De7+! 6. Le3 Pf6, waarna zwart geen enkel probleem heeft.


5 ... Pc6 6. Lb5 Pge7 7. Lf4 0-0 8. 0-0-0 Pa5


In zijn boek Larsen's Selected Games of Chess noemt Larsen deze zet voorbarig.


9. Pge2 c6 10. Ld3 b5 11. h4 Pc4 12. h5 f6 13. g4 Da5?


Een slag in de lucht. Binnen enkele zetten moet de dame onverrichterzake terugkeren.


14. Lxc4 dxc4 15. a3 Lxc3 16. Pxc3 Dd8 17. The1 a5


In het eindspel na 17 ... Pd5 18. Pxd5 Dxd5 19. Dxd5 cxd5 20. f3 had Larsen alle vertrouwen .


18. Dg3 Ta7 19. h6 g6 20. Ld6 Te8 21. Df4!


Zie diagram 1


21 ... Kf7


Als alternatief geeft Larsen de aardige variant 21 ... Pd5 22 Pxd5 cxd5 23. Dxf6! Dxf6 24. Txe8+ Kf7 25. Tf8+ Ke6 26. Te1+ en wint.


22. Le5 f5 23. Lb8 Tb7 24. De5 Tg8 25. g5 b4 26. Df6+ Ke8 27. Dxc6+ Kf7 28. Df6+ Ke8 29. d5 Tf8 30. Dc6+ Dd7 31. Ld6 Tf7 32. Lxe7 bxc3 33. Lb4+


Zwart geeft op.


Dit jaar volgde Carlsen zijn voorbeeld door ook de onschuldige Franse ruilvariant te kiezen:


Carlsen - Vallejo


Bilbao 2012


1. e4 e6 2. d4 d5 3. Pc3 Lb4 4. exd5 exd5 5. Ld3 Pf6 6. Pge2 Lg4 7. 0-0 0-0 8. f3 Lh5 9. Pf4 Lg6 10. Pxg6 hxg6 11. Pe2 Te8 12. Lg5 Le7 13. Pg3 Pbd7 14. f4 Ph7 15. Df3 c6 16. h4 Pdf8 17. Tae1 Dc7 18. Lxe7 Txe7 19. Te5 f6?


Nu doet het paard op h7 voorlopig niet meer mee. Na 19 ... Tae8 20. h5 gxh5 21. Dxh5 g6 is zwarts nadeel beperkt.


20. Txe7 Dxe7 21. h5 gxh5 22. Dxh5 Df7 23. Dg4 g6 24. Pf5 Kh8 25. Ph4 f5 26. Dh3 De6 27. Kf2 Te8 28. Pf3 Te7 29. Pe5 Pd7 30. Th1 Pxe5 31. dxe5 c5 32. b3


Nog aanzienlijk sterker is 32. g4! fxg4 33. Dh4 Tg7 (33 ... c4 34. Lxg6!) 34. Df6! en wint.


32 ... c4 33. bxc4 dxc4 34. Le2 g5 35. g3 Db6+ 36. Kg2 De3


Taaier is 36 ... Dc6+ 37. Kf1 gxf4 38. gxf4 De4, al behoudt wit groot voordeel met 39. Df3 Dxc2 40. Kf2.


37. Kf1 Tf7 38. Dh5


Zie diagram 2


38 ... Dxg3


Of 38 ... Te7 39. fxg5 Dxg3 40. g6 Df4+ 41. Kg2 Tg7 42. Td1 en wint.


39. Dxf7 Dxf4+ 40. Kg2 De4+ 41. Lf3 Dxc2+ 42. Kg3 f4+. Zwart geeft op.


Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden