Openheid van 'ondergeschikt belang'

Nederlandse bedrijven trekken nog steeds een mistgordijn op bij het geven van informatie over de salariëring van topmanagers. Aandeelhouders die willen doorvragen, krijgen te horen: 'U bezit dit bedrijf niet....

DE OPENHEID die vorig jaar leek door te breken over de bezoldiging van topmanagers, heeft nauwelijks een vervolg gekregen. Slechts een handjevol Nederlandse bedrijven meldt in het jaarverslag de verdiensten van individuele bestuurders. Bedrijven zijn niet bereid tot het geven van duidelijkheid.

Dit is het laatste jaar waarin bedrijven kunnen profiteren van de wet die bepaalt dat het totaal van de directiesalarissen moet worden gepubliceerd. In de aanloop naar een nieuwe wet die meer openheid eist over individuele salarissen, loopt geen enkel bedrijf voor de muziek uit. Alle Nederlandse bedrijven publiceren dit jaar slechts het verplichte cijfer voor 'bezoldiging bestuurders'.

De enige uitzonderingen zijn zoals gebruikelijk de gedeeltelijk Britse bedrijven, zoals Koninklijke Olie, CMG en Unilever, waarin bestuurders al sinds jaar en dag met de billen bloot moeten, zodat aandeelhouders zelf kunnen beoordelen of de salarissen overeenstemmen met de prestaties.

Bij de Nederlandse fondsen is dat steeds weer de vraag. Neem Heineken. Uit het jaarverslag blijkt dat de drie bestuurders 11,5 miljoen gulden verdienden, ruim twee keer zoveel als een jaar eerder. Zij werden daarmee de grootverdieners van besturend Nederland. Waarom? De winst is bij lange na niet verdubbeld, waarom de salarispost dan wel? Het antwoord wordt niet gegeven.

De pensioenkosten zijn gestegen en dat heeft een 'administratieve reden', aldus de woordvoerder. Dat zou kunnen betekenen dat het pensioenfonds de salarisstijging van de bestuurders niet kon bijbenen, maar ook dat de bestuurders een beter pensioen wensten. Details worden echter niet gegeven, want dat schendt 'de privacy'. Met dit argument probeert ondernemend Nederland de nieuwe wet voor meer openheid over salarissen te beïnvloeden.

Ambtenaren van de ministeries van Economische Zaken en Financiën worden geconfronteerd met de vrees van bestuurlijk Nederland, dat de nieuwe wet naar zijn hand probeert te zetten. 'Wij staan bloot aan krachten van buitenaf', zegt een woordvoerder van Financiën over de bedrijfslobby. Er is nog alle tijd om het proces te beïnvloeden, want het wetsvoorstel komt pas in het najaar in de ministerraad.

'Openheid over salaris past nu eenmaal niet in de Nederlandse cultuur', zegt hoogleraar jaarverslaggeving aan de Universiteit van Amsterdam, Martin Hoogendoorn. 'Dat is geen onderwerp op verjaardagsfeestjes.'

Geen wonder dat bedrijven niet vooruitlopen op de wet voor meer openheid, want salarisinformatie is eigenlijk irrelevante informatie, zegt hij. 'Het is maar een minor point in de totale jaarrekening. Het is niet materieel. De enige reden waarom mensen het willen lezen is nieuwsgierigheid.'

Dit jaar schaarde alleen Jan Kalff van ABN Amro zich bij het kleine rijtje bestuurders dat vorig jaar een indicatie gaf van hun verdiensten. Hij zei op een persconferentie dat de bestuurders van de bank circa 1,5 miljoen gulden per jaar verdienen, en hijzelf 'ietsje meer'. Kalff had naar eigen zeggen 'thuis even zitten rekenen'. Hij liet dat echter niet in het jaarverslag zetten.

Uit het jaarverslag van ABN Amro valt te herleiden dat het gemiddelde salaris inclusief pensioenpremies uitkomt op 1,95 miljoen gulden, een daling van circa 85 duizend gulden ten opzichte van een jaar eerder.

Daar staat een groter aantal bedrijven tegenover dat de informatie over salarissen helemaal niet meer verstrekt. Uitgeverij Audax vertikte het zelfs om een jaarverslag uit te brengen en volstaat met een summier kartonnetje met kerncijfers. De relatief kleine automatiseerder Triple P legt een rookgordijn door maar liefst twaalf managers te laten delen in de post bezoldigingen. Andere bedrijven hebben hun statutaire directie teruggebracht tot één persoon, zodat salarisinformatie van de wet achterwege mag blijven (discretie). Van Vilenzo, GTI, Cindu en Otra zijn daarom geen gegevens meer. Verder is het vrijwel altijd onduidelijk hoeveel bestuurders meeëten uit de ruif.

Vooral na bestuurswissels veroorzaakt dat verwarring.

Dan zijn er natuurlijk ook nog de bedrijven die zich beperken tot het absolute minimum-vereiste, zoals charter-maatschappij Martinair. Halverwege pagina 50 van Martinairs jaarverslag staat de volgende formule: 'De in artikel 383, Lid 1, Titel 9, Boek 2, B.W. bedoelde bedragen waren respectievelijk ¿ 2.150.000 (1997: ¿ 1.500.000) en ¿ 135.000 (1997: ¿ 135.000)'.

Martinair bedoelt dat topman Martin Schröder (intussen opgevolgd door A. van Bochove) en zijn collega's Verberk en Loonen een salarisverhoging van ruim 200 duizend gulden hebben gekregen. Verdienden zij in 1997 nog een half miljoen gulden, een jaar later is dat bedrag opgelopen tot ruim 715 duizend gulden. Het bedrag van 135 duizend gulden is voor de vijf commissarissen.

Het nieuwe beursfonds Vedior (uitzendwerk) is niet veel duidelijker. Bestuursvoorzitter Gert Smit en zijn collega's verdienden gemiddeld 800 duizend gulden per persoon. Maar onderaan pagina 46 van het jaarverslag staat in kleine lettertjes dat de bezoldiging van bestuurders '3,2 (2,9)' bedraagt. 'Drie komma twee wat?', vroeg een geïrriteerde aandeelhouder op de jaarvergadering van Vedior. Miljoen natuurlijk, te verdelen over vier bestuurders, ofwel een salarisverhoging van 75 duizend gulden per persoon.

DE BEDRAGEN kunnen veel vragen oproepen. Want niet alleen bij Heineken gaan de salarissen door de jaren heen als een een jojo op en neer. Textiel en onderdelenbedrijf Ten Cate zag ook een scherpe toename van de salarispost. 'Er is een bestuurder bijgekomen', aldus de woordvoerder. 'Dus eigenlijk moet u het bedrag delen door tweeënhalf in plaats van twee.' Op de vraag waarom beleggers deze informatie nergens kunnen terugvinden in het jaarverslag antwoordt hij: 'Die zin had er misschien bijgemoeten.'

Ook Bank Labouchere, een chique Aegon-dochter, gaf directeuren Chris Bierman en Willem Brouwer 2,55 miljoen de man. Vorig jaar was dat nog 900 duizend gulden. Brouwer geeft als verklaring voor de klapper van 183 procent: 'De bonussen van 1997 zijn om boekhoudkundige redenen doorgeschoven naar 1998.' Van het totaal van 5,1 miljoen gulden bestuurderssalaris is 'circa 2 miljoen incidenteel'.

Ook de openheid over opties neemt af, blijkt uit het overzicht. Vorig jaar gingen veel grote bedrijven over tot een 'rastertje' met belangrijke optie-informatie, dit jaar verdween die tabel weer net zo snel. Bij Vendex, Ahold, Heijmans, Van der Moolen, Van Ommeren, Fugro, Uni-Invest, Cap Gemini en IHC Caland is de verslaggeving over opties zodanig versoberd dat geen betrouwbare schatting meer kan worden gemaakt van het optiegebruik.

Daar staat een minderheid van bedrijven tegenover die alsnog overgingen op het 'rastertje': Wolters Kluwer, Océ, Macintosh, NBM Amstelland, Volkers Wessel Stevin en Geveke. In de financiële sector lijkt de gewoonte in te burgeren om te vertellen hoeveel opties de directie gebruikte, en hoeveel het overige personeel.

Dat neemt niet weg dat de optie-verslaggeving lijkt te verschralen en de reden daarvan is onduidelijk. Sinds maart moeten bestuurders (en hun familieleden) immers wijzigingen in hun portefeuille opties en aandelen in de eigen onderneming onmiddellijk melden bij de Stichting Toezicht Effectenverkeer (STE). De beurswaakhond publiceert de transacties vervolgens op zijn website.

Zo werd duidelijk dat topman Bill de Vlugt van verpakkingsconcern Van Leer en zijn collega's 22 miljoen gulden aan opties verzilverden, kort voor het begin van overnamebesprekingen met het Finse Huhtamaki. Cor Boonstra van Philips cashte bijna 10 miljoen gulden aan opties.

Bedrijven hebben weinig boodschap aan de informatiebehoefte van hun aandeelhouders, zoals onlangs treffend onder woorden gebracht door Floris Maljers die als president-commissaris de jaarvergadering van Philips leidde. Een aandeelhouder die zich beriep op zijn status als medebezitter van het bedrijf en daarom wat dienstbaarheid verwachtte van het bestuur, kreeg van Maljers een veeg uit de pan: 'U bezit dit bedrijf niet. U bezit een aandeel.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden