Open zenuw

De definitie van moeder is: een open zenuw. Een enkele gunstige uitzondering daargelaten. Ik ken een moeder die altijd prettig laconiek is en bewonder haar mateloos....

Hester Macrander

Zeker als het kroost nog klein is en veel aandacht nodig heeft - mijn kinderen zijn bijna 4 en 6 - leidt dat tot innerlijke verscheurdheid. Dat klinkt dramatisch, maar in mijn geval is het wel zo. Misschien komt het doordat het mij niet lukt mijn maatschappelijke ambities op een laag pitje te zetten; ik heb last van gedrevenheid, zeg maar. Heeft u dat ooit een vader horen zeggen?

Mijn dagelijkse emotionele gesteldheid is een voortdurende, schurende ambivalentie. Nerveus dus. Op zich is het fijn af en toe de deur achter me dicht te slaan en te werken, alleen al omdat je dan een beetje tot rust komt. Je houdt opeens ook heel veel van ze. Verlangt naar ze. Je wil alles met ze doen: boswandelingen maken, middagen lang knutselen, dagen in zwemparadijzen hangen... Je rent naar huis, vliegt elkaar in de armen en na een uurtje alweer denk je: 'Pffff...'

Ieder kikje van het kroost om aandacht raakt direct een snaar in moeders 'ziel'. Een mooiere vergelijking dan open zenuw is misschien: moeders innerlijke harp. Zoals u weet, heeft een harp veel snaren met veelal hoge trillingen. Een kikje dus, de geraakte snaar trilt hinderlijk penetrant na, met als doel moeders organisme in beweging te zetten. Zij wil nét even de krant lezen en raakt acuut heftig innerlijk verscheurd. Niet een beetje, nee: heftig. Haar organisme dwingt haar iets te doen om aan de gevraagde aandacht tegemoet te komen. Het resultaat is een snauw: 'Ik zit even de krant te lezen, zie je dat niet?' Of: zuchtend, tegen haar zin, het gevraagde te doen.

Beide reacties zijn voor het nageslacht funest; zenden namelijk de boodschap uit dat ze eigenlijk te veel zijn op deze wereld. Dat, op haar beurt, voelt moeder uiteraard haarfijn aan. Het resultaat is schuldgevoel. Schuldgevoel is eigenlijk een voortdurend trillende innerlijke harp, niet harmonieus, nee: alleen maar snerpende dissonanten en chaotische klankcombinaties. Op zich zou er een prachtig modern muziekstuk van te maken zijn, waar alleen geen hond naar wil luisteren. Maar je kunt er vast wel subsidie voor krijgen bij de Stichting Vrouw en Muziek. Tip.

Schuldgevoel. Er is zoveel waar ze je nog bij nodig hebben. Ze vervelen zich, jij gaat iets voor ze bedenken om te doen, na tien minuten vervelen ze zich weer. 'Wanneer gaan we nou mijn spaargeld naar de bank brengen?' O ja, dat vraagt ie al weken. 'Wanneer ga je mijn ketting repareren?' Oh ja, maar aan dat gepriegel heb ik zo'n hekel. Als je op hun kamers rondkijkt, ligt er zoveel te wachten om iets mee te doen wat ze zonder jouw hulp niet goed kunnen. Zijn bijzondere muntjesverzameling moet eens mooi opgeborgen worden in een map. Dat dure Lego ligt daar maar, waar ze alleen mee spelen, als jij meedoet. Dat poppenhuis idem dito. Je hart bloedt en je werk roept.

Vader zegt: 'Laat ze het toch zelf uitzoeken, ze hoeven niet voortdurend geëntertaind te worden.' Hij heeft geen last van schurende ambivalentie: 'Nog geen eeuw geleden kon je als ouder twee dingen doen: je deed ze op kostschool en als je je dat niet kon veroorloven, zette je ze aan de kinderarbeid.'

Voor een deel heeft hij gelijk: mijn schuldgevoel is recht evenredig aan mijn hoge opvatting over moederschap. Aan de andere kant: een eeuw later, juist deze eeuw van gewetensontwikkeling en kennis van de psychologie, sust dat mijn emotionele onrust niet.

Moeders willen trouwens ook heel graag van vaders houden en lief voor hen zijn. Daar willen ze dan wel liefde voor terugkrijgen. De manier om dat te bereiken, is voortdurend vaders behoeften voor hem in te vullen. Hij zal dit wel willen, hij zal dat wel willen en daar handelt ze vervolgens naar. Vader is zich nergens van bewust, dus zij krijgt die gewenste liefde maar niet en barst boven de tomatensoep plotseling in hysterische woede uit. Ik begrijp wel dat Freud er niet uit kwam met vrouwen. Het is complex, het is veel en het is vooral onduidelijk.

Moeders willen van nature gewoon iedereen gelukkig maken. Masochisme heet dat. Dankzij een eeuw feminisme willen ze dat tegenwoordig ook zichzelf. Dat maakt het er niet makkelijker op. De combinatie van een open zenuw met maatschappelijke ambities, die iedereen, inclusief zichzelf, gelukkig wil maken, is desastreus. Zij krijgt burn-out, het huwelijk strandt - want vader ergert zich al jaren rot aan die nervositeit - en de kinderen vinden hém uiteindelijk ook nog veel leuker en liever dan haar. Daar zit je dan alleen op je huurflat.

Zover is het bij mij nog niet. Mijn geluk is vooralsnog dat ik een vermogen heb meegekregen enigszins te zien wat er zich ín en óm mij afspeelt en dat weer te verwoorden. Daar verdien ik mijn geld mee. 'Kijk', zei ik, 'nou hoor je het eens van een ander', en hield mijn vriend een recensie onder de neus uit de Leeuwarder Courant. 'Hester Macrander: geestig en intelligent', was de vette kop. 'Ja', zei hij. 'Op het toneel.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden