Opeens toch een bestseller

De recensenten waren vol lof, maar de Britse lezers kochten het debuut van Robert Galbraith niet. Tot bleek dat het een pseudoniem is van J.K. 'Harry Potter' Rowling.

LONDEN - 'Wat zegt een naam? Zou niet een roos, wanneer / ze anders heette, even lekker ruiken? / Ook Romeo, als hij niet Romeo heette / Raakt niets, van zijn volmaakte wezen kwijt.' Voor William Shakespeare's Julia, staand op het balkon, maakte de naam en afkomst van haar geliefde Romeo niet uit. Hoe anders ligt het bij de liefde van de Britten voor J.K. Rowling. Lezers negeerden de misdaadroman die de bedenkster van Harry Potter heeft geschreven onder het pseudoniem Robert Galbraith, maar nadat bekend is geworden dat zij de auteur is, draaien de drukpersen op volle toeren.


Dat moet ook wel, want op de bestsellerlijst van Amazon steeg The cuckoo's calling binnen een etmaal van plek 4.159 naar de eerste plaats.


Hoe zou de sfeer zijn op de burelen van uitgevershuis Orion? Twee jaar geleden ontving deze uitgeverij een manuscript van de onbekende auteur Galbraith, voormalig lid van de Royal Military Police, het Britse equivalent van de Koninklijke Marechaussee. Redactrice Kate Mills oordeelde dat het debuut 'prima in orde' was, 'goed geschreven' zelfs, maar 'niet een boek waar ik terstond verliefd op was geworden'. Kortom, het was niet goed genoeg voor haar 'toch al sterkbezette' misdaadfonds. Met deze mededeling stuurde ze het manuscript terug naar de auteur. Ook andere uitgeverijen toonden geen interesse, maar anders dan Orion houden ze zich koest over de grootste uitgeefblunder sinds Faber & Fabers hoofdredacteur T.S. Eliot Animal Farm afwees.


Voor Rowling was het fenomeen afwijzing niet onbekend. Halverwege jaren negentig is het eerste Harry Potter-manuscript door diverse uitgeverijen afgekeurd. Uiteindelijk hapte Bloomsbury toe. Dit keer bleef de belangstelling beperkt tot Little, Brown, de uitgeverij die vorig jaar ook Rowlings eerste volwassenenroman The casual vacancy had gepubliceerd. Dit toeval leidde meteen tot speculaties over een mogelijk een-tweetje. Zowel Rowling als de uitgever beklemtoonden dat er geen sprake is van een publiciteitsstunt. Rowling beweerde dat het 'bevrijdend' aanvoelde om een keertje zonder hype of hooggespannen verwachtingen een boek te schrijven. 'Het was plezierig om onder een andere naam reacties te krijgen van uitgeverijen en lezers,' liet ze The Times weten.


Met sardonisch genoegen moet Rowling in haar villa nabij Edinburgh hebben uitgekeken naar de recensies. De critici loofden het verhaal over de in diepe schulden verkerende privédetective Cormoran Strike die een dodelijke val van een fotomodel vanaf een balkon in de Londense wijk Mayfair onderzoekt. In The Times noemde Marcel Berlins het een 'sprankelend debuut' met een 'levendige mix van personages' en 'fonkelende dialogen': 'Een overtuigend portret over de leegheid van rijkdom en schone schijn.'


Misdaadauteur Mark Billingham rook onraad. 'Strike wordt zo meeslepend neergezet dat het moeilijk te geloven is dat het hier om een debuut gaat.' Diens collega Val McDermid vroeg Galbraith om plaats te nemen in een jury, maar hij kreeg te horen dat de auteur met vakantie was.


Er werden, ondanks deze lofprijzingen, slechts 1.500 exemplaren verkocht. Tot dit weekeinde, althans. Dat dit aantal zal oplopen is te danken aan de linguist Peter Millican die software heeft ontworpen om teksten te vergelijken. Hij had de tekst van The cuckoo's calling naast die van The casual vacancy en Harry Potter and the deathly hallows gelegd. Binnen enkele uren was het voor Millican, filosoof aan Hertford College in Oxford, duidelijk dat Rowling de veelbelovende debutant moet zijn. Zondag bracht The Sunday Times het nieuws, tot teleurstelling van Rowling die nog even wilde genieten van haar status als 'gewone' schrijver.


Rowling staat nu in een rijke traditie van auteurs die een nom de plume hebben gebruikt. Het is vooral een gebruik bij bekende auteurs die een keer, voor de afwisseling en de lol, een misdaadroman willen schrijven, een genre dat niet altijd even serieus wordt genomen. Zo schreef de dichter Cecil Day-Lewis, de vader van Daniel, twintig 'whodunnits' onder de naam Nicholas Blake, terwijl Julian Barnes een keer de naam Dan Kavanagh hanteerde voor een krimi. Op zijn beurt verschool Stephen King zich ooit achter de naam Richard Bachman, teneinde uit te vinden of zijn succes te danken was aan 'talent of geluk'. De Victoriaan William Thackeray, bekend van Vanity Fair, schreef satire onder de namen George Savage Fitz-Boodle en C.J. Yellowplush.


Rowlings schijnbeweging doet tevens denken aan het gebruik van schrijversnamen door enkele beroemde vrouwen uit de Britse literatuurgeschiedenis. In 1850 trok Charlotte Brontë de drie briljant schrijvende broers Currer, Ellis en Acton Bell uit de kast. In werkelijkheid bleken dit Charlotte en haar even publiciteitsschuwe zussen Emily en Anne te zijn. Later maakte ene George Eliot faam, alias Mary Anne Evans. Voor deze Victoriaanse schrijfster vormde het gebruik van een mannelijke naam de beste kans om een uitgever te vinden. Tegenwoordig is ook het omgekeerde het geval, weet J.K. Rowling inmiddels.


alias van der jagt


De Ierse auteur John Banville, bekend van romans als The Seaen Ancient Light, leidt een tweede schrijversleven als Benjamin Black. Onder dat pseudoniem schrijft hij misdaadromans. De twee zijn volstrekt verschillende schrijvers, zegt Banville, die voor zijn literaire romans onder meer de Booker Prize kreeg. John Banville is de kunstenaar die langzaam schrijft, Benjamin Black is meer de ambachtsman en hanteert de pen heel soepel. Na jaren van een dubbelbestaan als schrijver is de Ierse auteur eraan gewend: als Banville moe is, gaat Benjamin Black aan de slag.


alias Klondyke


Moord aan de Noordpool, Misdaad stelt de wet, De demon van ivoor en De leproos van Molokaï zijn niet titels die je meteen in verband brengt met Willem Frederik Hermans. De auteur die later bekend werd met De donkere kamer van Damocles en Nooit meer slapen schreef deze pulpromans vlak na de Tweede Wereldoorlog onder het pseudoniem Fjodor Klondyke. De vier boekjes uit de thrillerserie waren destijds voor 50 cent te koop. Nu doen de zeldzame werkjes van Hermans wel duizend euro per stuk.


Wie is Marek van der Jagt?, vroeg iedereen zich af, toen de schrijver in 2000 debuteerde met De geschiedenis van mijn kaalheid. De filosofiestudent en zoon van een Nederlandse vader en een Duitstalige moeder uit Wenen, zoals hij door de uitgeverij werd aangekondigd, bleek Arnon Grunberg te zijn. Grunberg, toen al een gevierd auteur, had hetzelfde motief als J.K. Rowling. Hij wilde kijken hoe er op zijn boek zou worden gereageerd zonder dat bekend was dat hij de roman had geschreven. Uiteindelijk viel hij door de mand toen de student onvindbaar bleek. Uit een tekstanalyse maakte men op dat Van der Jagt Grunberg moest zijn.


ALIAS Black

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden