Interview landbouwverslaggever Pieter Hotse Smit

‘Opeens besefte ik: het gaat hier om de confrontatie tussen boer en bestuur’

Het was een spannende week voor landbouwverslaggever Pieter Hotse Smit. Opeens is het hele land bezig met de boeren en stikstof. Het heeft hem een beetje overdonderd: ‘Als mensen met ander nieuws komen, zeg ik dat ze over een maand nog maar eens terug moeten bellen.’

Pieter Hotse Smit. Beeld Eva Faché

Maandag 14 oktober

‘Intrekken, intrekken!’ scandeert de massa boeren maandag op het Arnhemse Marktplein. Landbouwverslaggever Pieter Hotse Smit staat vooraan bij een podium, niet ver van de verantwoordelijke gedeputeerde, het mikpunt van de boeren. Plotseling ziet hij één boer met brede schouders zich aan de andere kant een weg door de mensen banen, richting het podium. Deze man schreeuwt iedere keer net iets langer door. Hij lijkt feller. Smits ogen blijven hem volgen. Even later loopt de brede boer dichter naar de gedeputeerde toe en zegt: ‘Ik ga niet weg voordat je dit intrekt.’

‘Mijn plan was om een discussie aan te gaan met de boeren’, vertelt Smit achteraf. ‘Over hun ongenoegen met de provincieplannen en hoe zij dan het stikstofprobleem wilden oplossen. Maar de voorbereiding die ik daarvoor heb gedaan, kon ik toen allemaal weggooien. Ik besefte: het verhaal hier is niet de inhoud van de stikstofdiscussie. Het is de confrontatie tussen boer en bestuur.’ De boer die zijn aandacht trok, bleek later het provinciebestuur zover te hebben gekregen de maatregelen in de ijskast te zetten. ‘Ik had het geluk dat ik op tijd doorhad dat er iemand de hoofdrol aan het pakken was’, zegt Smit.

Dat opeens het hele land zich met de boeren en stikstof bezighoudt, heeft de verslaggever een beetje overdonderd. De politieke discussie over het stikstofdebacle liep al een tijd. Smit is sinds januari 2018 portefeuillehouder landbouw. Niet bepaald een onderwerp dat constant de boventoon voert in het nieuws. Nu is dat wel even anders: in de loop van de week brengen meerdere kranten een profiel van, nota bene, ‘de tractor’.

‘Er kan ook even geen ander onderwerp tussendoor’, zegt Smit. ‘Als mensen met andere nieuwstips komen, zeg ik: sorry, stikstof gaat nu even voor. Bel me over een maand nog maar eens terug.’

Op het marktplein in Arnhem merkte hij hoe groot het wantrouwen van de boeren is tegenover het RIVM. ‘Ik vroeg ze: jullie protesteren tegen het huidige plan, hoe moeten we dan het stikstofgehalte naar beneden krijgen? Maar veel boeren op het plein ontkenden überhaupt dat er een stikstofprobleem is. Het is heel moeilijk discussiëren als het een soort samenzweringsverhaal wordt.’ Later die maandag hoort Smit dat in Groningen de deur van een provinciehuis wordt gesloopt. Toch jammer dat hij daar niet bij was.

Dinsdag 15 oktober

De boeren zullen hoogstwaarschijnlijk het nieuws blijven domineren, want voor woensdag zijn er weer protesten aangekondigd in Den Haag. De ochtend staat voor Smit volgepland met overleg op de redactie over de rest van de week. Op veel verschillende plekken zijn verhalen te halen, dus worden meerdere verslaggevers ingeschakeld.

‘Je moet toch een beetje je winkeltje afstaan’, zegt Smit. ‘Ik was wel gewend om veel met Mac van Dinther en Peter de Graaf [respectievelijk correspondent Oost-Nederland en Zuid-Nederland, red.] samen te werken, maar dat in een week tijd praktisch iedere deelredactie met stikstof bezig is, is voor mij ook wel lastig. Als er iets groots gebeurt op landbouwgebied terwijl ik echt niet kan, denk ik toch wel: shit, dit zou ik moeten doen.

‘Maar dat samenspel is ook leuk hoor. Het is heel mooi als je, zoals vandaag, op de voorpagina een spread ziet aangekondigd die vanuit het hele land alle hoeken belicht. Zo hoort het. En dat had ik niet in mijn eentje gekund.’

De uitkomst van al dat vergaderen: Smit gaat woensdag naar de hoorzitting met wetenschappers over de stikstofnorm in de Tweede Kamer en volgt donderdag het politieke debat. Dan kan economieverslaggever Joost de Vries naar het protest bij het RIVM in Bilthoven, en Mac van Dinther trekt vanuit het Oosten naar het Malieveld.

Vanaf de Den Haag-redactie klinkt wat gemor. Ze wilden ook iemand naar de hoorzitting sturen. Smit: ‘Daar zie je dat veel journalisten gewend zijn om alleen aan een verhaal te werken. Bij een grote gebeurtenis schiet goed afstemmen er soms bij in. Het gebeurt ook wel dat je soms bij het koffiezetapparaat toevallig te weten komt dat iemand anders met hetzelfde bezig is.’

Smit maakt die dag nog een profiel van de drie verschillende protestorganisaties die achter de acties zitten. Hij tikt het eind van de middag in de trein, tijdens de reis van bijna anderhalf uur naar zijn woonplaats in het oosten van het land. ‘Als ik denk: ik heb het verhaal bijna rond, klap ik mijn computer dicht en maak ik het onderweg af.’ Het stuk verschijnt om elf uur dinsdagavond online. ‘Het spannendst is of je het qua tijd kan rooien: naast mijn gezin runnen, moet ik het iedere keer weer voor elkaar krijgen om overal bij te zijn.’

Woensdag, 16 oktober

Smit stapt ’s ochtends weer op de trein, vanuit het oosten op weg naar Den Haag. In de trein spreekt hij een stel boeren aan die hij op het perron zag staan. ‘Op de trui van één van hen stond Veecom. Ze hadden geen ov-chipkaart, maar gewoon een treinkaartje, en vroegen aan de conducteur hoe ze in Den Haag konden komen. Ik dacht al snel: dit zijn jonge boeren die niet vaak met de trein gaan.’ Ze gaan zonder tractor naar Den Haag, omdat ze de andere burgers niet te veel tot last willen zijn. Smit tikt er wat over en speelt dat door naar de online redactie, die een liveblog bijhoudt.

Om kwart voor 1 ’s middags zit Smit in de Tweede Kamer klaar voor de hoorzitting met Kamerleden, RIVM-medewerkers en andere stikstofdeskundigen. ‘Een college in stikstof’, noemt Smit het. ‘Kamerleden kunnen hier donderdag de minister mee om de oren slaan tijdens het debat. Al naargelang de versie waar ze in geloven.’

Zo’n hoorzitting vindt Smit toch lastiger dan die reportage vanaf de markt. ‘Op zo’n marktplein zorg je vooral dat je de juiste mensen spreekt. Je voelt de spanning tussen de boeren en de provincie. Dat vind ik het mooiste genre en gemakkelijker om te doen dan een complex wetenschappelijk vraagstuk leesbaar overbrengen. Het is behoorlijk ingewikkeld om chocola te maken van die rekenmethodes en tegelijk de lezer verder helpen.’

Smit overlegt telefonisch met economieverslaggever Joost de Vries, die bij de demonstraties bij het RIVM was. Ze gaan hun bevindingen over de stikstofgesprekken van vandaag in één stuk combineren. Ze hebben maar zeshonderd woorden de ruimte gekregen, hoort Smit van chef Nieuws Natalie Righton. Dat is niet veel voor de uitleg van een complex onderwerp, dus dat is een teleurstelling. Smit, monter: ‘Maar als je elk woord moet wegen, word je stuk vaak wel beter.’

Centrale redactie

Terwijl Smit begint met tikken, overlegt de centrale redactie om half 5 over de voorpagina. Den Haag staat op zijn kop, maar de protestactie heeft het Binnenhof nog niet tot schuiven gebracht. De discussie concentreert zich op de kop waarmee de site en de papieren krant openen.

‘Boerenprotest laat Binnenhof koud’ wordt afgewezen als te concluderend. ‘Boeren zonder resultaat huiswaarts’, is een suggestie. Maar ook dat is nog niet zeker. Uiteindelijk wordt er gekozen voor het meer neutrale en feitelijke: ‘Boeren leggen opnieuw Den Haag lam’.

‘Het komt deze week elke keer weer neer op de vraag of ze iets bereiken, zegt adjunct-hoofdredacteur Alex Burghoorn. Hij heeft de dagelijkse leiding over de nieuwsvloer. ‘Die vraag is nog steeds niet beantwoord.’

Eind van de avond komt de brexit de boel verstoren: het exclusieve nieuws dat er een akkoord op handen is, neemt de voorpagina over van de boeren.

Donderdag 17 oktober

Smit heeft de ochtend vrij. Hij moet straks tot 1 uur ’s nachts door om het gesprek van minister Schouten met de provincievertegenwoordigers en het debat in de Tweede Kamer te volgen.

Hij wordt eind van de ochtend nog wel even gebeld door een collega voor de online rubriek ‘Bellen met’, een soort tussentijdse beschouwing van een verslaggever over een lopend nieuwsonderwerp. Hoe staat het ervoor met de stikstofdiscussie? En wat kunnen we verwachten van het debat?

Smit verwacht niet dat er veel gaat veranderen. ‘Uiteindelijk moet de Tweede Kamer ergens van uitgaan, want er ligt een gerechtelijk bevel om het stikstofgehalte omlaag te krijgen. De berekeningen van het RIVM is voor het kabinet dan de beste informatie beschikbaar.’

Adjunct Burghoorn ziet een terugkerend patroon in de kritiek van de boeren op het RIVM. ‘Als het mensen niet zint wat een instituut vindt, zie je dat ze het instituut gaan aanvallen. Dat zag je ook bij 50Plus, dat kritiek had op de rekenrente voor pensioenen. Een effectieve strategie, want uiteindelijk lijkt alles maar een mening. Maar dat is niet hoe wij ertegen aankijken. Het RIVM is een instituut dat wij serieus nemen. Toch kan je de discussie niet negeren, want het domineert momenteel het gesprek. Dan moeten we uitzoeken hoe het volgens ons zit.’

Half 8 donderdagavond. Smit zit thuis achter zijn laptop het debat te volgen en ziet geen nieuwe ontwikkelingen. ‘Het meest interessante is nog hoe de minister gaat reageren’, zegt Smit. ‘Maar dat kan laat worden, dus ik betwijfel of dat de papieren krant nog gaat halen.’ Die deadline is rond kwart voor 10. Gelaten: ‘Ik ga zo maar eens de redactie bellen wat ze nodig hebben.’ Als de krant al naar de drukker is, maakt hij nog een update voor het nieuwsbericht op de site. Dan gaat, na het debat, om 1 uur de laptop dicht.

Met een vrije vrijdag lonkt het weekend. Morgen nog een klein interview wat hij niet direct hoeft uit te werken. En daarna is het tijd voor andere dingen, zoals het leven thuis. ‘Als het niet gaat stormen, worden vrijdag zonnepanelen op het dak geïnstalleerd.’

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden