Opeens asielzoekers voor de bajespoort

Alle voorzieningen voor opvang van asielzoekers zijn aanwezig in de Koepelgevangenis van Arnhem. Die staat sinds augustus leeg. Dus het COA had snel beslist. De gemeente Arnhem voelt zich overvallen.

Asielzoekers komen aan bij de Koepelgevangenis in Arnhem, waar zij tijdelijk onderdak krijgen. Het lege gebouw wordt snel schoongemaakt voor de onverwachte gasten. Beeld Harry Cock / de Volkskrant

Maandagavond kreeg het gemeentebestuur van Arnhem te horen dat het COA vanaf dinsdag vierhonderd vluchtelingen opvangt in de Koepelgevangenis in Arnhem. Ruimte om te weigeren was er niet. Gemeenten hekelen deze overvaltactiek.

De cameraploegen staan dinsdagochtend al voor haar deur in Arnhem opgesteld, als buurtbewoonster Denise met een sigaret in haar hand de brief van de wethouder tot zich neemt. Henk Kok (GroenLinks) schrijft aan de omwonenden van de Koepelgevangenis dat hij is 'overvallen' door de besluitvorming van het Centraal Orgaan opvang Asielzoekers (COA). 'We vinden het spijtig dat hierdoor de buurt niet vooraf kon worden geïnformeerd.' En: 'We hadden u op dit moment graag meer informatie willen geven, maar gezien de snelheid van de besluitvorming is deze nu nog niet voorhanden.'

Denise - half opgeschoren donker haar en carpe diem op haar pols getatoeëerd - is er laconiek over. 'Het gebouw staat nu leeg. Dat is ook zonde. En die mensen moeten ergens naartoe.'

Wilma, een buurvrouw van verderop in de straat, hoopt maar dat er niet 'vierhonderd alleenstaande hitsige mannen' worden gehuisvest. 'Maar zo halen we in elk geval een hoop nieuwe gasten binnen voor de braderie van komende zondag.'

Bijpraten

Dit is voor een gemeentebestuur bepaald geen ideale gang van zaken. Want het COA mag dan verantwoordelijk zijn voor het opvangen van de asielzoekers, het is het college dat uiteindelijk straks door inwoners wordt afgerekend op het slagen van deze operatie in hun stad.

Een van de eerste lessen in dit soort situaties is dat je buurtbewoners goed bijpraat vooraf, zegt John van Tilborg, voorzitter van het Landelijk Overleg Gemeentebesturen inzake Opvang- en terugkeerbeleid (LOGO).

'Als gemeentebestuur wil je je eigen burgers goed informeren over hoe je omgaat met de mogelijke effecten van de huisvesting van een grote groep asielzoekers', zegt Van Tilborg. 'Daar moet je zorgvuldig mee omgaan, dat is je plicht. Dat gebeurt vaak ook wel, maar soms duwen ze zo'n besluit er te snel door. Zoals nu in Arnhem.'

Is het COA gemachtigd een besluit door te drukken zonder instemming van een gemeente? Ja, dat kan soms. Het hangt van het bestemmingsplan af. Is een ontheffing noodzakelijk om opvang mogelijk te maken, dan is een procedure nodig waarop gemeenteraad en college invloed kunnen uitoefenen.

Maar als een bepaalde locatie in het bestemmingsplan al is aangewezen als geschikt voor 'maatschappelijke opvang', kan het COA gewoon een contract sluiten met de verhuurder om ergens asielzoekers te huisvesten. Toestemming van de gemeente is dan in principe niet meer nodig.

Beeld Harry Cock / de Volkskrant

'Not amused'

Zo was het met de Koepelgevangenis in Arnhem, die wegens een daling van het aantal gedetineerden leegstaat sinds augustus. 'De bestemming logeren is in dat pand natuurlijk toegestaan', zegt wethouder Henk Kok. 'Ook op gebied van bijvoorbeeld nooduitgangen en brandveiligheid is er op het gebouw niets op aan te merken.'

De gemeente Arnhem had kortom geen poot om op te staan, mocht zij het COA medewerking willen weigeren.

Maandagavond, een uurtje voor de gemeenteraadsvergadering, werd Kok door de directie van het COA voor een voldongen feit gesteld: dinsdag zouden de eerste vluchtelingen arriveren. 'Alles was al onderling geregeld met de Dienst Justitiële Inrichtingen, de eigenaar van het gebouw', zegt Kok. 'Ik was op dat moment not amused. We werden overvallen en we hadden zelf andere locaties op het oog. Daarover zou ik dinsdag met het COA een gesprek hebben.'

Kok vindt een voormalige gevangenis 'emotioneel geen geschikte plek' voor vluchtelingen uit een oorlogsgebied. 'Mensen die zoveel hebben meegemaakt zet je liever niet in een cel.' Maar weigeren kon niet. 'Het COA zei: als jij een andere locatie hebt die je binnen 24 uur klaar kunt hebben voor vierhonderd asielzoekers, dan staan we daarvoor open. Maar zo snel, dat kan natuurlijk niet.'

Het COA was dinsdag niet bereikbaar voor commentaar. Vorig jaar zei een woordvoerder in de Volkskrant dat het COA de komst van asielzoekers niet zal afdwingen bij een gemeente. 'We hebben het lokale bestuur nodig.'

Kerk

Kok begrijpt ook wel dat het COA omhoog zit. 'Er werd gezegd: we hebben in Ter Apel voor al die mensen nog niet eens genoeg stoelen waarop ze kunnen zitten voor de nacht. Dus ik ben nu bereid mee te gaan met de stroom, we laten geen mensen op straat slapen.'Ook de Koepelgevangenis in Haarlem wordt op 'zeer korte termijn' in gebruik genomen als noodopvang, maakte die gemeente dinsdagavond bekend.

De vluchtelingen in de Koepelgevangenis in Arnhem zitten daar in afwachting van hun aanmeldprocedure in Ter Apel. Bij aankomst dinsdagavond vraagt menigeen zich af waar hij is beland. 'Is dit een kerk?', vraagt een Syriër bij het zien van de Koepel. Zodra de gemeente Arnhem andere locaties klaar heeft, verhuist de noodopvang.

Intussen staat de Arnhemse middenstand al klaar om een graantje mee te pikken. Een vertegenwoordiger van lunchzaak Breuro komt bij de Koepel folders afleveren voor broodjes kaas en zalm voor 1 of 2 euro, in grote hoeveelheden leverbaar. 'Ik zeg maar zo: overal waar iets gebeurt, moet op een gegeven moment ook gegeten worden.'

Beeld Harry Cock / de Volkskrant
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden