'Opdat ze van de kinderen afblijven'

De rooms-katholieke kerk hunkert naar herstel van rust en vrede. Kardinaal Wim Eijk hoopt hardop op 'een nieuw begin'.

HENGELO - De kunstenaar is op rode schoenen, in grijs pak. De kardinaal draagt een soutane, een jas die je nog maar zelden ziet. In de druipende regen staan ze naast elkaar, bij het monument voor het Misbruikte Kind dat ze zojuist samen hebben onthuld.


Nee, de kunstenaar koestert geen wrok tegen de prelaat. In zijn jeugd is hij mishandeld door broeder Ciprianius. Door broeder Januaris is hij verkracht. Maar het doet hem geen zeer dat uitgerekend de eerste representant van de rooms-katholieke kerk, kardinaal Wim Eijk, zo broederlijk naast hem staat.


Het monument is een madonna van roestvrij staal, met een aura van glas, iets voorover hellend. Daarvoor, ook in glas, twee kindertjes en een hondje. Glaskunstenaar Frans Houben (66): 'Naïever kan het niet.' Waarom moest dat? Houben: 'Omdat ze moeten weten dat ze altijd en overal met hun poten van kinderen af moeten blijven.'


Tweede Paasdag

Hengelo-Oost, de ochtend van Tweede Paasdag. Honderdvijftig, overwegend oudere mensen staan verzameld op het pleintje voor de robuuste Onze Lieve Vrouwekerk. Officieel is het Onze Lieve Vrouwe van Altijddurende Bijstand.


Die nimmer aflatende beminnelijkheid van de Moeder Gods zal pastoor Smits in zijn preek nog dankbaar aangrijpen: Maria, de Moeder van Smarten, Onbevlekt Ontvangen, Vrouw zonder zonden, zonder begeerten, Moeder van alle kinderen. De pastoor: 'Het misbruikmonument laat ons de ware Maria ontdekken én de ware kerk.'


De kardinaal spreekt van 'een zwarte periode'. Hij probeert empathisch te klinken: 'Het gaat mij zeer ter harte.' De wonden zijn diep, maar toch, hardop hoopt hij op 'een nieuw begin'. Hij zegt ook: 'Centraal onderdeel van het christelijk geloof is vergeving.'


Pastoor Smits bidt voor 'een nieuw licht'. Wat is de boodschap?


Het lijkt er in Hengelo op dat de katholieke kerk hunkert naar herstel van rust en vrede en die staat van genade wil bereiken door het misbruik niet langer te ontkennen, maar door 'de schandelijke realiteit' (pastoor Smits) juist voluit te erkennen.


Vandaar het misbruikmonument. Er waren er in de parochie van Onze Lieve Vrouwe die zeiden: wat moet dat hier, zet dat ding bij het gemeentehuis. Maar de pastoor had krachtig opgemerkt: het móet en het moet hier. Hij noemt het monument 'een instrument van bewustwording'. Wat voor bewustwording? 'De bewustwording dat er kwaad is, maar ook goed.'


In Hengelo gaat de kerk, aangevoerd door de kardinaal, door het stof. In een zucht naar verzoening. Het misbruik, zo klinkt het in tal van tonen, is zondigheid van de zondigste soort. Maar op zonde volgt boete en na boetedoening komt in het katholieke redeneren als vanzelf vergeving. Pastoor Smits citeert Jezus vanaf diens kruishout: 'Vader, vader, vergeef het hun, want zij weten niet wat zij doen.'


Frans Houben, de kunstenaar, heeft het hun vergeven. Hij was zes toen hij werd geplaatst in Huize St. Joseph in het Zuid-Limburgse Cadier en Keer. 'Ik was koud vijf minuten binnen, ik huilde, ik kreeg van broeder Ciprianus een gigantische slag in mijn gezicht en toen nog twee en nog een. Dat is jarenlang zo gebleven.' Later begon het seksueel misbruik. Hij is vier keer verkracht.


'Ik was eenzaam. Dat is nooit meer overgegaan.'


Houben zegt het te waarderen dat de kerk juist aan hem vroeg het monument te ontwerpen. 'Als je in de rol van slachtoffer blijft hangen, kom je nooit verder.' Hij heeft veel hatemailontvangen van medeslachtoffers. Ze beschuldigen hem van heulen met de vijand. Houben: 'Ik zeg: hou op, na al die jaren. Je vergiftigt jezelf.'


In de drenzende regen staan twee figuren, zwarte kledij, mijter op het hoofd en daarop de stellige tekst 'Het misbruik gaat door'. Ze staan en ze zwijgen.


Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden