ACHTERGROND

Op zoek naar rekwisieten uit Nederlandse films

Dé jurk van Marilyn Monroe komt volgende maand naar Nederland, als onderdeel van een grote tentoonstelling. Voor de Volkskrant een mooie aanleiding op zoek te gaan naar rekwisieten uit Nederlandse films.

Carice van Houten in het cadeaupak uit Alles is Liefde.

Het cadeaupak uit Alles is liefde (2007)

Ze zou zweren dat ze hem had. Monica Petit, die de kostuums voor Alles is Liefde heeft ontworpen, dacht echt dat het cadeaupak van Carice van Houten bij haar in de kelder lag. Maar het bleek een replica. Petit: 'Die zijn een slagje kleiner. En de bandjes zijn anders.'

Er blijken nogal wat cadeaupakken in omloop. Bij de première van de film droegen de meisjes met de hapjes ook zo'n paars pak met rode strik. Over hoeveel pakken hebben we het eigenlijk? 'Geen idee.'

Maar waar is toch het echte pak? Bij filmproducent Topkapi denken ze dat zij het hebben - ooit hadden ze de eerste twee geproduceerde cadeaupakken. Een daarvan ligt in een opslag en is te huur. 'Nog steeds komt er elke drie maanden wel weer iemand voor een vrijgezellenfeest of een televisieprogramma', zegt Lisette van Dalen, office manager en officieus Chef Kadopak. 'Op een gegeven moment was ik meer tijd kwijt aan dat pak dan aan mijn gewone werk. Toen zijn we er maar geld voor gaan vragen.'

Na elke uitleen gaat het pak er bovendien slechter uitzien, vandaar wellicht dat cadeaupak nummer 2 verdwenen is. 'Ik durf dus niet helemáál met honderd procent zekerheid te zeggen dat Carice hierin heeft gezeten.'

Floortje Smit

Het tennisracket van Rutger Hauer uit Soldaat van Oranje (1977)

Hangt aan de muur in de kantine van tennisclub Park Marlot te Wassenaar, in 1976 filmlocatie voor de klassieke oorlogsavonturenfilm van Paul Verhoeven. Te zien in de scène waarin Hauer en Krabbé het surplus aan acteertalent combineren met een tamelijk gering tennistalent.

Bor Beekman

Het racket van Rutger Hauer uit Soldaat van Oranje hangt nu aan de muur in Wassenaar. Beeld Daniel Cohen

De fiets uit Turks Fruit (1973)

Nee, Rob Houwer geeft ons weinig kans bij het lokaliseren van de originele fiets waarop Eric (Rutger Hauer) en Olga (Monique van de Ven) zich vrolijk door Amsterdam verplaatsen in Turks Fruit. 'Die fiets? Ha, ondenkbaar!' De 78-jarige producent, over de telefoon: 'Dat historisch besef hadden we toen niet, dat ontstaat pas in retrospectief. We waren sloddervossen, flikkerden alles weg. Paul Verhoeven en ik zijn er nog, dat is al wonderlijk genoeg.'

Heeft de producent van al die Nederlandse klassiekers dan helemaal niks bewaard? Veel betrokkenen uit die tijd zijn niet of moeilijk bereikbaar...

'Dat zeg je chic, ze zijn zo dood als een pier. Misschien was het ook wel laakbaar van ons, dat we er zo mee omsprongen. Maar ja: je denkt alleen aan de vólgende film. De motorfietsen van Rutger en Jeroen uit Soldaat van Oranje? Dat is ook zoiets. Geen idee. Gewoon ergens gehuurd. Maar ik zit te denken: dat fake je dan toch gewoon, voor die fotoreportage in de Volkskrant? Dat weet toch geen hond, op wat voor soort Gazelle-fiets Monique zat?'

Rutger Hauer en Monique van de Ven op De Fiets.

Dus het was een Gazelle?

'Geen idee. Of een Batavus. Je maakt gewoon een foto van een ouwe fiets.'

Eigenlijk hoort er dan wel een echtheidscertificaat bij.

'Onderteken ik wel. Geen enkel probleem. Kom maar langs.'

Bor Beekman

De vissentrui van Abel (1986)

'Die hangt volgens mij bij Jos Stelling', zegt producent Marc van Warmerdam, broer van regisseur Alex. En ja hoor, de meest karakteristieke trui uit de Nederlandse filmgeschiedenis doet tegenwoordig dienst als trofee in het Springhaver-theater van collega-cineast Stelling, te Utrecht.

'Je kan 'm niet meer aantrekken hoor', waarschuwt die.

Bor Beekman

Jos Stelling met de Vissentrui. Beeld Daniel Cohen

Opel Manta uit New Kids Nitro

Al 25 jaar levert Henno van Bergeijk (50) met zijn bedrijf Car Casting Holland auto's aan de Nederlandse film- en tv-industrie. Op Marktplaats adverteert hij onder meer met de verhuur van de felgroene Opel Manta uit New Kids Nitro, het vervolg op de eerste New Kids, over een groep asocialen in het Brabantse dorpje Maaskantje. Die verhuur aan particulieren doet hij erbij, voor de lol. 'Het is een erfenis van de eerste New Kids. Daarvoor huurden ze de Manta bij een jongen die 'm op Marktplaats te koop had gezet. Die auto ging tijdens de opnamen de hele tijd kapot. Had een acteur weer te veel gas gegeven ofzo. Reparaties duurden lang. In het vervolg zaten écht veel autostunts. Toen belde de producent mij. Ik heb die Manta een aantal keer gekopieerd, voor alle gekkigheden en special effects. Vooral de achterbumper was zeldzaam: ik heb met heel Manta-verzamelend Nederland aan de telefoon gezeten.'

Krijgt hij de verhuurde Manta's altijd heel terug? 'Eentje staat nu bij de spuiter. De vorige huurder was bij het wegrijden met de bumper blijven hangen achter een paaltje. Kan gebeuren. Ik verhuurde laatst aan studenten en ik zei nog tegen die gasten: in de film zit iedereen op de motorkap, maar doe dat nou alsjeblieft niet, want dan moet ik de boel weer uitdeuken. Wat doen ze? Met z'n allen op de motorkap, voor de foto. Ach ja, da's bravoure. Typisch zo'n New Kids-geintje.'

Berend Jan Bockting

In New Kids.

De lepel uit Zusje (1995)

Anders dan messen, spelen lepels in films zelden een rol van betekenis. Zusje is de perfecte uitzondering. Hoeveel toeschouwers zullen na afloop geprobeerd hebben een eetlepel aan hun neus te hangen, precies zoals Daantje (een nog piepjonge Kim van Kooten) dat doet? Het lijkt op dat moment een grappig trucje, maar voorbij de droogkomische lol is het vooral ook een geheime boodschap van Daantje aan haar broer Martijn (Romijn Conen), een souvenir uit hun jeugd, als bewijs dat hun beladen verstandhouding nog altijd intact is. De lepel-aan-de-neus wordt zo een verraderlijk speels beeld dat de film en zijn onderhuids broeierige sfeer knap samenvat. Regisseur Robert Jan Westdijk zocht op verzoek, onder meer in zijn keukenla - tevergeefs. 'Ik heb wel nog steeds Daans naambordje ('Daantje 2x bellen') en het riskbordspel dat je in de film ziet.'

Waarom heeft hij de lepel niet net zo zorgvuldig bewaard? 'De lepel-scène was een beetje een worsteling. De crew zag de meerwaarde van de scène niet. Kim vond het ook maar kinderachtig en het lukte haar niet om de lepel zonder plakband aan haar neus te laten hangen. Al met al waren we blij toen het er eindelijk op stond. Niemand die toen nog met die lepel bezig was. Voor mij was het gewoon een ruklepel, een van de acht die we toen aan Kims neus hebben gehangen.'

Kevin Toma

Kim van Kooten met De Lepel.

De colafles uit Alicia (1974)

Ze haalden er direct publicitair voordeel uit. Dat kon je Pim de la Parra en Wim Verstappen wel toevertrouwen. Drie jaar eerder had hun eerste mainstreampornofilm (Blue Movie) alle records gebroken, niet in de laatste plaats dankzij het oorlogje dat zij toen uitvochten met de filmkeuring.

Toen is in dit geval 1974, het jaar dat Alicia verscheen, waarin Willeke van Ammelrooy in de huid kroop van het titelpersonage, een ontevreden huisvrouw op zoek naar een spannender leven. De film werd afgemaakt door de pers en wellicht veroordeeld tot een sluimerend bestaan, als daar niet Coca-Cola opdook. Want in Alicia zit een scène in een seksclub waarin een vrouw masturbeert met een fles van dat merk. Direct deden Pim & Wim een schrijven aan de Nederlandse pers uitgaan: 'De Coca-Cola Company te Atlanta, USA, overweegt rechtsmaatregelen tegen Scorpio Films te Amsterdam. Coca-Cola heeft bij geruchte vernomen dat in (...) Alicia (...) een masturbatie-scène voor zou komen met een Coca-Cola fles, en heeft Scorpio Films via haar advocaten gesommeerd deze scène uit de film te verwijderen. (...) Pim en Wim vinden dat Coca-Cola (die de film nog helemaal niet gezien heeft) de zaak zwaar overdrijft, en ze zijn niet van plan de scène uit de film te knippen. Wel zijn Pim & Wim de Coca-Cola Company te Atlanta bijzonder dankbaar voor deze onverwachte publiciteit rondom Alicia.'

'Er is geen sprake van dat die fles nog ergens wordt bewaard', aldus Pim de la Parra per e-mail. 'Dat donkerharige & fotogenieke meisje dat in de originele versie met een kingsize Coca-Colafles zichzelf bespeelt, trad toen op in Casa Rosso. Na de opnamen is die fles gewoon weggedaan. Niemand kon toen vermoeden dat Coca-Cola mij zou bellen met het bericht dat de scène uit de film gehaald moest worden vanwege aantasting van het merkenrecht of zoiets.'

Overigens deden de makers de opname toch nog een keer over en monteerden die stiekem in de film, zodat hij niet opnieuw gekeurd moest worden; na alle publicitaire ophef zou zo'n herkeuring wel eens slecht kunnen aflopen. Volgens Harrie Verstappen, als setfotograaf betrokken bij de film, werd bij die opname gebruikgemaakt van 'een statiegeldloze fles 'vin blanc du pays 'Le Coq Rouge' mis en cave avec nos bouteilles'.

Bart Koetsenruijter

De colafles uit Alicia.

De Dakota uit Dakota (1974)

Het werd niet hun gedenkwaardigste film, maar sommigen bewaren er dierbare herinneringen aan. Actrice Monique van de Ven en cameraman Jan de Bont beleefden tijdens de opnamen hun eerste verliefde dagen. En die Dakota, ach die Dakota, wat een heerlijk vliegtuig was dat. Hoofdpersoon Dick de Boer deed niets liever dan vliegen in zijn Dakota. Zou hij nog steeds vliegen?

Producent Frans Rasker deed op ons verzoek onderzoek in zijn archief en herinnering. 'Wij kochten het toestel van Moorman Air, die er tot dan nachtelijke vrachtvluchten mee uitvoerde. De beide piloten van Moorman Air waren de maanden daarna in dienst van Scorpio. Dat waren nog eens tijden.'

Na de opnamen werd de PH-MAG, de registratie in Nederland indertijd, verkocht aan een vliegmaatschappij in Nigeria. 'Het toestel, geboortejaar 1944, heeft nog jaren trouwe dienst gedaan in de olie-industrie ter plaatse.' Daarna volgden er omzwervingen ('die mij nu niet meer zo goed bijstaan'), waarna het toestel uiteindelijk in Malta gesloopt werd; de onderdelen zijn over heel Europa uitgewaaierd.

'Toen ik zeven jaar geleden naspeuringen deed naar de Dakota, was er op Malta nog een stuk van het frame beschikbaar. Interessanter: de cockpit was verkocht aan een restaurant bij een oud oorlogs-, nu liefhebbersvliegveld ten zuidwesten van Londen en daar als versiering aan de muur bevestigd.' Ondanks zijn stellige voornemen het restaurant ooit te bezoeken, is hij er nooit geweest. En de naam? 'Nee, helaas, dan zou ik weer een nacht moeten gaan googelen.'

Bart Koetsenruijter

Uit Dakota.

De muts van Simon (2004)

Ron Schuitema speelde een bijrol als strandtenthouder 'Sjors' in Simon (2004). Na afloop van de opnamen kreeg hij dé Simon-muts van goede vriend en hoofdrolspeler Cees Geel. Hij is ook de bezitter van de in het oog springende Simon-ketting. 'Maar die was al van mij, want die had ik zelf gemaakt.'

Bor Beekman

Ron Schuitema met De Ketting en De Muts. Beeld Daniel Cohen

Nog zoek (helpt u mee?)

1 - De motorfiets van Dikke Willie (Theo van Gogh) in De Noorderlingen (1992, Alex van Warmerdam)

2 - Het zakmes uit Het Zakmes

3 - De tuba uit Fanfare

4 - De Stiletto van Glimmie (Rijk de Gooyer) in De Inbreker

5 - De gereedschapskist van Huub Stapel in De Lift

6 - De soepterrine uit Soldaat van Oranje.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden