Op zoek naar de oorsprong van knieklachten

Vandaag in Ware Wetenschap: Op zoek naar de oorsprong van knieklachten. Maar hoe vind je een goede controlegroep zónder klachten?

Ellen de Visser
Een pijnlijke knie Beeld thinkstock
Een pijnlijke knieBeeld thinkstock

'Mag de muziek wat harder?', klinkt het via de intercom en arts-onderzoeker Rianne van der Heijden zet de volumeknop van de cd-speler hoger. Vanachter haar computer ziet ze door het raam van de MRI-ruimte een jonge twintiger liggen. Alleen zijn achterhoofd is zichtbaar, zijn benen steken in de scanner, die continu beelden produceert van zijn linkerknie.

Klachten heeft hij niet; hij behoort tot de controlegroep en is mee met zijn vriendin die al een tijd onverklaarde pijn heeft in beide knieën. Van der Heijden speurt naar de onopgehelderde oorzaak van die zogeheten theaterknie waar tienduizenden patiënten last van hebben. Voor het einde van het jaar wil ze 75 patiënten en 75 controledeelnemers hebben gescand.

Te kleine controlegroep
Voordat ze aan haar onderzoek begon, heeft ze een zogeheten powerberekening laten doen om te achterhalen hoe groot de controlegroep moet zijn om bij de verschillen die ze vindt het toeval te kunnen uitsluiten. Drie hypothesen toetst ze en daarmee maakt ze het zichzelf niet gemakkelijk: hoe meer je onderzoekt, hoe meer controledeelnemers nodig zijn. Voorlopig komt ze er nog een aantal tekort.

Misschien moet ze nog werven op de campus hoewel ze daar wat huiverig voor is. De patiënten- en controlegroep moeten overeenkomen in gewicht, leeftijd, geslacht en sportactiviteiten, anders valt straks niet te achterhalen waar de verschillen in uitkomsten aan zijn toe te schrijven.

Daarom kan ze ook niet ingaan op de vele mails en telefoontjes die zijn binnengekomen na de eerste publicatie in de Volkskrant, twee maanden geleden. De knieklachten die ze onderzoekt, komen zo vaak voor dat talloze patiënten zich vrijwillig aanmeldden. 'Er was zelfs een man met een eeneiige tweelingbroer die als controle wilden fungeren.' Maar ingaan op die aanmeldingen betekent altijd een kleine kans op vertekening van de resultaten. Want wie zijn de patiënten en hun controles die zichzelf aanmelden? 'Je weet nooit helemaal zeker of er variabelen zijn die de boel verstoren.'

Veilig via de huisartsen
De route die Van der Heijden heeft gevolgd, is zo goed mogelijk beveiligd. Ze vroeg ruim honderd huisartsen, fysiotherapeuten en sportartsen patiënten door te sturen, bij wie over de diagnose theaterknie geen twijfel bestaat. Ze heeft iedereen lange vragenlijsten laten invullen. Hoe zwaar is hun werk? Hoe vaak sporten ze?

Als de jonge controledeelnemer in de scanner plaatsmaakt voor zijn vriendin vraagt ze hem op een tekening aan te geven of hij de afgelopen maand ergens 24 uur lang pijn heeft gehad. Zo kan ze achterhalen of er tussen patiënten en controles verschil bestaat in het aantal pijnklachten.

Een jaar wachten op een pijnlijke knie
Vooraf heeft ze alle patiënten uitgebreid ondervraagd en voorgelicht. Over de aard van het onderzoek en wat er gebeurt als er op de beelden iets onverwachts wordt ontdekt. Over praktische zaken zoals de kleding die ze aan moeten in de scanner en de reiskostenvergoeding. Alles bij elkaar heeft het bijna een jaar gekost voordat ze de eerste pijnlijke knie te zien kreeg.

twitter: @warewetenschap

null Beeld de Volkskrant
Beeld de Volkskrant

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden