Op zoek naar de oorlog naast vader in triplex

Voor de Rijksdag staat een vriendelijk ogende man in overhemd en nette broek. Hij is gemaakt van triplex. Op zijn rug staat in het Duits de zin: 'Herinnert U zich deze man?'....

Na de gedenksteen voor Marinus van der Lubbe wordt Berlijn opnieuw opgeschrikt door een ludieke actie van Nederlandse kunstenaars. René Klarenbeek reist door de Duitse hoofdstad met zijn vader Jaap, die hier in de oorlog als dwangarbeider bij Rheinmetall-Borsig werkte.

Omdat Jaap Klarenbeek in 1996 is overleden, is hij aanwezig in de vorm van een levensgrote afbeelding. Zijn jongste zoon reist met hem rond in de metro en koopt ook een kaartje voor zijn vader.

Vreemde blikken trekken de twee steevast. Klarenbeek is al aangezien voor Humphrey Bogart en Joseph Goebbels. Rene vertelt geïnteresseerden het verhaal over zijn vaders dwangarbeid, dat hij de eigen kinderen nauwelijks wilde vertellen.

René laat vaders lepel uit de dwangarbeidersbarakken zien. Het was later thuis de aardappel-lepel en vader werd boos als hij voor de groente werd gebruikt. Ter afsluiting laat hij de Berlijners iets in een klein gastenboekje schrijven. 'Het ontroert mij zeer hoe Uw zoon U eert', staat er. Maar ook: 'Ik heb het gevoel dat ik me moet verontschuldigen'.

De reis is het eerste deel van het kunstproject Der Löffel meines Vaters van Klarenbeek en collega Sabrina Lindemann. Deze zomer willen ze met de lokale jeugd billboard-kunst maken en uiteindelijk een groep vroegere Borsig-dwangarbeiders naar Berlijn laten komen.

Het voormalige Borsig-terrein in het stadsdeel Tegel, waar ze eens met tweeduizend Nederlanders in de wapenindustrie werkten, is nu een winkelcentrum. Er lopen jonge Duitsers rond, die zich niets herinneren. Maar Klarenbeek zegt: 'Ik wil die mensen die hier een ijsje staan te likken duidelijk maken wat hier is gebeurd'.

Voor de Rijksdag raakt Klarenbeek, losjes leunend op zijn vaders schouder, in gesprek met een vrouw met een hond uit Hamburg. 'Ja, het was een erge tijd', zegt ze. 'Mijn vader is gevallen in Rusland, een maand voor ik werd geboren. Mijn zuster is omgekomen in de bombardementen.'

De vrouw komt los: 'Er gebeurt zoveel ergs op de wereld, daar zou je eigenlijk helemaal niet van moeten kunnen slapen. De mensen zijn gek en ze leren het nooit.' Klarenbeek luistert maar half naar haar herinneringen en onderbreekt haar met verhalen over zijn vader.

De vrouw gaat gewillig op de foto met vader Klarenbeek. Maar in het gastenboek schrijft ze verwijtend: 'Mìjn vader is omgebracht in Rusland. Ik heb hem nooit gekend.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden