Op zoek naar de nationale rekening

Wat is erger? De grensformaliteiten of het grenzeloze Europa? Sommige bedrijven weten het niet meer. Sinds op 1 januari 1993 de douane en slagbomen aan de grens zijn verdwenen, kan zonder formaliteiten geïmporteerd en geëxporteerd worden....

Van onze verslaggever

Peter de Waard

AMSTERDAM

De statistici van het Centraal Bureau voor de Statistiek (CBS) en De Nederlandsche Bank (DNB) zitten met de handen in het haar. Van de in- en uitvoercijfers klopt vaak niets meer. Hoe moet er zonder goede handelsstatistiek nu een handelsbalans, een betalingsbalans of een nationale rekening worden opgesteld? En is de economische groei, het bruto nationaal produkt of zelfs de inkomensverdeling nog te achterhalen? Het kan wel, maar soms vele maanden later.

Het CBS heeft zelf alle vertrouwen in de actuele cijfers verloren. In november werden de Nederlandse in- en uitvoercijfers over augustus nog wereldkundig gemaakt. Maar daarna is de publicatie gestopt. Over september en oktober zijn nog wel cijfers opgesteld, maar die zijn zo onbetrouwbaar dat ze alleen onder groot voorbehoud op telefonische aanvraag worden verstrekt.

Over de maand juli bijvoorbeeld meldde het CBS aanvankelijk een invoer van 17,7 miljard gulden en een uitvoer van 17,8 miljard gulden. Later werden de cijfers bijgesteld. De invoer kwam nu liefst 2,2 miljard hoger uit en de uitvoer zelfs 2,5 miljard gulden.

Tot 1 januari 1993 waren dergelijke verschillen ongekend. Het CBS berekende de in- en uitvoer op grond van gegevens van de douane die, afgezien van de smokkel, alle goederentransacties registreerde. Zes of acht weken na afloop van de maand kon een betrouwbaar getal worden opgelepeld.

Toen de douane aan de grens verdween, moest een ander systeem bedacht worden. Bedrijven werden verplicht om zelf de in- en uitvoergegevens aan het CBS te verstrekken. Maar veel bedrijven hadden lak aan deze bureaucratie. Aanvankelijk stelde het CBS alle bedrijven die jaarlijks internationaal meer dan 175 duizend gulden verhandelden, vrij van deze zure plicht. Later werden die grens verhoogd tot 400 duizend gulden, hetgeen betekende dat 5 procent van de totale handel niet meer in de opgegeven cijfers was opgenomen.

Voor deze lancune was een oplossing bedacht. De uitkomst van de enquête werd vergeleken met de btw-gegevens van de belastingdienst. Exporteurs mogen hun afnemers een nul-tarief in rekening brengen, terwijl importeurs in eigen land btw moeten afdragen. Hierdoor kon een 'bijschatting' van in- en uitvoer worden gemaakt. Helaas kloppen de btw-gegevens van de belastingdienst vaak niet.

In het jaar 1993 bleken al grote verschillen te ontstaan. De afwijkingen in de maandelijks opgestelde handelsstatistieken bedroegen 2 tot 9 procent met de definitieve cijfers. Vorig jaar liepen deze afwijkingen op tot tussen de 5 en 14 procent.

Ook bij De Nederlandsche Bank ontstonden problemen. De centrale bank stelt maandelijks twee betalingsbalansen op. Bij het opstellen van de betalingsbalans op kasbasis wordt gebruik gemaakt van de betalingsgegevens van banken en bedrijven. Deze balans geeft de goederenstroom echter niet goed weer, omdat afnemers krediet krijgen of vooruit betalen.

Daarom schrijven internationale instanties als het IMF de centrale banken voor ook om een betalingsbalans op transactiebasis bij te houden. Hiervoor dient de door het CBS opgegeven handelsstatistiek als uitgangspunt.

Half 1993 liepen de balansen echter steeds verder uit elkaar.De betalingsbalans op kasbasis was niet meer te rijmen met die op transactiebasis. De centrale bank moet wachten op de definitieve handelsstatistiek en kan pas veel later een betalingsbalans opstellen.

Ook het VNO is niet blij met de ontwikkeling. De handelsstatistieken zijn voor bedrijfssectoren heel belangrijk. Ondernemers kunnen nu veel moeilijker inschattingen maken over de ontwikkeling van hun marktaandeel. Tevens is het ingewikkelder geworden om dumping van concurrenten vast te stellen. Niet alleen de ondernemers klagen. Ook economen voelen zich gedupeerd. Zij verdienen rechtstreeks hun brood met het schrijven van stukjes over de nationale gegevens.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.