Op zoek naar de Bill James van het voetbal

Manchester City maakt als eerste club zijn voetbalstatistieken openbaar. De Engelse landskampioen hoopt dat buitenstaanders ermee tot onorthodoxe ideeën over voetbal komen.

Sinds enkele jaren wordt in het voetbal de revolutie der statistieken aangekondigd. Die revolutie, overgewaaid uit de Verenigde Staten, zou nieuwe manieren opleveren om prestaties van teams en spelers te evalueren, zoals in andere sporten al gebeurt, honkbal en American football voorop.

Toch was er al die tijd een handicap: alleen de clubs beschikten over de gegevens, die ze voor flinke bedragen inkochten bij bedrijven als Prozone en Opta. Het leger wetenschappers, studenten en bloggers dat zich verdiepte in de voetbalstatistieken, moest het doen met kruimels data die zo nu en dan beschikbaar kwamen.

Daarin is nu verandering gekomen. Anderhalve week geleden kondigde de afdeling 'Performance Analysis' van de Engelse kampioen Manchester City aan alle statistieken van Opta over het seizoen 2011/2012 van de Premier League beschikbaar te maken op de clubsite. Een eerste bestand met basisstatistieken is inmiddels verkrijgbaar, volgende week volgt een gedetailleerdere bak met data.

Het idee is de 'wijsheid van de massa' in te schakelen bij de zoektocht naar nieuwe voetbalkennis, schrijft Manchester City-analist Gavin Fleig aan mensen die de data hebben opgevraagd. 'Ons idee is niet alleen om de gegevens te verstrekken en om een gemeenschap van analytici te creëren, maar ook om een culturele verandering teweeg te brengen in de manier waarop data worden gezien, geanalyseerd en verspreid.'

Dit is meer dan clichématige managementtaal. In het honkbal en het American football - waar de statistieken vrij beschikbaar zijn - kwamen juist amateur-analytici buiten de professionele clubs om tot baanbrekende ontdekkingen. Het beroemdste voorbeeld hiervan is Bill James, de nachtportier die 's nachts honkbalstatistieken doorrekende en blootlegde dat Major League-ploegen regelmatig dwaas handelden. Jaren later brachten de Oakland A's James' inzichten met succes in de praktijk, zoals verfilmd in Moneyball, met Brad Pitt. In het American football vervulden de bloggers van Football Outsiders een vergelijkbare rol.

De afdeling 'Performance Analysis' van Manchester City wil nu ook in het voetbal het denkvermogen van buitenstaanders benutten, omdat de club denkt dat de ontwikkeling op statistiekengebied anders tot stilstand komt. De reden is dat de clubs weliswaar de statistieken bezitten, maar slechts een handvol analytici in dienst hebben. Buiten de clubs wemelt het daarentegen van gemotiveerde en kundige analytici, maar die hebben weer geen statistieken om mee te werken. Fleig: 'Ergens ter wereld loopt de Bill James van het voetbal rond die alle vaardigheden heeft en ze ook wil gebruiken, maar niet over de data beschikt. Wij willen die Bill James helpen te vinden.'

De vrijgave van de statistieken lijkt contra-intuïtief. Zeker is dat de statistische revolutie sneller zal gaan als de analytici over goede data beschikken en elkaars ideeën kunnen becommentariëren, net als in de reguliere wetenschap. Maar wat heeft Manchester City eraan? De club wil de spin in het web worden van het leger analytici en zo de beste denkers en ideeën aan zich binden - met het ingecalculeerde risico dat er kennis weglekt naar andere clubs.

Toch lijkt dit de enige benadering met kans op succes. Doorbraken in het denken over voetbal zullen van buiten het voetbal komen, denkt Chris Anderson, een Duits-Amerikaanse politicoloog aan de New Yorkse Cornell University. Hij verdiept zich in zijn vrije tijd in voetbalstatistieken op zijn blog Soccer By The Numbers. 'Verandering in elke industrie komt vaak van buiten', schrijft hij in een e-mail. 'Buitenstaanders zijn vrij om anders te denken en met onorthodoxe ideeën aan te komen.'

De vraag is nu wat de vrijgegeven data kunnen genereren aan nieuwe voetbalkennis. De snelgroeiende gemeenschap van voetbalwetenschappers en -bloggers reageert positief. Devin Pleuler, statisticus, voetbalcoach en blogger op centralwinger.com spreekt van een 'keerpunt', terwijl de Nederlanders Thomas Boeschoten (student en blogger bij catenaccio.nl) en Sander IJtsma (chirurg en blogger op 11tegen11.net) al in de gegevens zitten te vlooien.

Ze plaatsen wel kanttekeningen. Enerzijds staan slechts de data van één seizoen online, wat de steekproef betrekkelijk klein maakt. Anderzijds zijn de zogenaamde 'x,y-data' niet vrijgegeven. Die vertellen waar op het veld een pass, schot, of tackle plaatsvond. Dat is cruciale informatie: een goede pass rond het vijandelijke strafschopgebied is moeilijker dan een pass op eigen helft. De verwachting is echter dat City de x,y-data deze week online zet.

Is dan alles gereed om de revolutie nu echt te laten beginnen?

Nou, ook nog niet. Voetbal is een relatief complex, dynamisch spel: er zijn 22 spelers die vrijelijk kunnen bewegen over een groot veld. Dat betekent dat oorzaak en gevolg moeilijker te achterhalen zijn dan bij honk- of volleybal, waar zich meer identieke situaties - pitches, opslagen - voordoen. Een spel met zo veel variabelen om rekening mee te houden, vereist diepgaande statistische vaardigheden. 'Je moet dus kennis van voetbal en kennis van data-analyse hebben om tot iets bruikbaars te komen', zegt Anderson. 'Er zijn niet zo veel mensen die beide bezitten.'

Dan ben je er nog niet, zelfs niet als je tot nieuwe inzichten komt, denkt Anderson. 'Zulke ideeën worden pas relevant als iemand binnen een club ze serieus neemt. Sommige clubs zullen opener staan voor nieuwe kennis dan andere.'

Voor wie zich niet laat ontmoedigen: via www.mcfc.co.uk/mcfcanalytics zijn de statistieken op te vragen.

undefined

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden